Varla er hægt að kalla niðurstöður Alþingiskosninganna annað en sögulegt tap jafnaðarmanna. Það er verðugt rannsóknarefni að skoða hvað olli gríðarlegu fylgistapi stjórnarflokkana og þá sérstaklega Samfylkingarinnar. Ekki er hægt að skella skuldinni alfarið á stefnuskrá Samfylkingarinnar vegna þess að hún var frekar raunsæ og skýr (og þar með kannski leiðinleg?). Ekki heldur á frammistöðu talsmanna flokksins. Flestir stóðu sig ágætlega í rökræðum og kappræðum í aðdraganda kosninganna. Flestir gera sér líka grein fyrir að margt hefur áunnist eftir hrun. Hvað olli þá stórtapi Samfylkingarinnar (og reyndar VG)?
Ég ætla að nefna nokkrar ástæður sem ég er viss um að skiptu máli. Listinn er ekki tæmandi. Hann byggir á tilfinningu minni og samtölum mínum við margt félagslega þenkjandi fólk.
1) Stjórnarskrármálið
Það hvernig Samfylkingin (og reyndar VG og Björt framtíð) lét Sjálfstæðisflokkinn og Framsóknarflokkinn kúga sig í stjórnarskrármálinu hafði gríðarleg áhrif á traust fólks til Samfylkingarinnar. Í staðinn fyrir að standa með þjóðinni sem hafði kosið um nýja stjórnarskrá og sýna festu og styrk reyndi Samfylkingin af einhverjum óskiljanlegum ástæðum að semja við íhaldsflokkana um málið. Sú vegferð var vonlaus frá upphafi enda höfðu talsmenn íhaldsflokkanna ítrekað lýst því yfir að þeir vildu ekki nýja stjórnarskrá byggða á tillögum stjórnlagaráðs. Réttast hefði verið að þvinga þingið til að kjósa um tillögur stjórnlagaráðs og afhjúpa andstæðinga nýrrar stjórnarskrár þannig. Þess í stað var farið í vonlausar samningaviðræður og þegar þær skiluðu engum árangri, eins og fyrirsjáanlegt var, þá var Samfylkingunni fyrst og fremst kennt um að hafa klúðrað málinu. Og það réttilega.
Hefði Samfylkingin sýnt hörku í stjórnarskrármálinu og þannig sýnt fram á að flokkurinn ætlaði að halda áfram með málið eftir kosningar hefði það dregið verulega úr eftirspurn eftir nýjum framboðum. Framboðum sem margir studdu einungis vegna stjórnarskrárklúðursins.
2) Hugmyndafræði og verk jafnaðarmanna
Lítið fór fyrir hugmyndafræði jafnaðarmanna í kosningabaráttunni. Það var þörf fyrir að veita kjósendum innblástur. Sýna fram á hvers vegna jafnaðarstefnan skiptir almenning máli og útskýra af krafti hvers vegna kosningaloforð íhaldsflokkana eru glórulaus. Fyrir kosningar gafst gott tækifæri til að sýna fram á muninn á þeim öflum sem berjast fyrir sérhagsmunum og þeim sem berjast fyrir almannahagsmunum. Það var ekki gert. Vinstri flokkarnir áttu að hamra á því í kosningabaráttunni hvað vel hefur verið gert í núverandi ríkisstjórn. Ekki aðeins í efnahagsmálum heldur einnig í mannréttindamálum og umhverfismálum.
3) Lyfjalögin
Óskiljanlegt er hvers vegna ný lyfjalög voru látin taka gildi rétt fyrir kosningar. Óháð því hvort lögin sem slík séu til bóta eða ekki þá var heimskulegt að láta þau taka gildi í miðri kosningabaráttu. Þó markmið lagana hafi verið að jafna lyfjakostnað fólks með ólíka sjúkdóma þá var ómögulegt að koma því til skila á þessum viðkvæma tíma. Margir kjósendur voru eðlilega bálreiðir yfir því að þurfa að skyndilega að borga meira fyrir lyfin sín. Lítið heyrðist frá þeim sem þurftu að borga minna. Ég veit að margir neituðu að kjósa stjórnarflokkana út af þessu máli.
4) Klofningur félagshyggjuaflana
Síðast en ekki síst er óþolandi að félagshyggjufólk getur aldrei staðið saman. Samfylking jafnaðarmanna var stofnuð til að sameina félagshyggjufólk og á að vera fyrir alla jafnaðarmenn. Líka fyrir þá sem vilja minni sóun og minna vesen (Björt Framtíð), leggja áherslu á gegnsæi og upplýsingatækni (stór hluti af Pírötum), samþykkja nýja stjórnarskrá og tryggja að þjóðin fái eðlilegan arð af auðlindum landsins (Lýðræðishreyfingin) og reyndar líka fyrir fólk lengra til vinstri sem vill leggja áherslu á umhverfismál og aukin afskipti hins opinbera (VG). En nei. Félagshyggjufólk getur ekki starfað saman nema það sé fullkomlega sammála um öll mál. Minnsti ágreiningur eða áherslumunur kallar á nýtt framboð.
Niðurstaðan er klofningur, óþarfa átök milli fólks sem er að mestu sammála og völd til handa íhaldsflokkunum á silfurfati.
Félagshyggjufólk verður að læra af þessu því nú eftir kosningar er ljóst að við fáum ekki nýja stjórnarskrá, gjald verður ekki tekið af sameiginlegum auðlindum landsins, áhersla verður aftur lögð á sérhagsmuni en ekki almannahagsmuni og ég get lofað meiri sóun og meira veseni.
Svo verður að sjálfsögðu ekki klárað að semja um aðild að ESB (sem allir ofangreindir flokkar vildu að yrði gert) og við hjökkum áfram í sama gamla farinu.
Skoða 7 athugasemdirFela athugasemdir
Sammála. Í stjórnarskrármálinu brugðust Vinstri græn og Samfylkingin ekki aðeins vonum yfirgnæfandi meiri hluta kjósenda um samfélag á nýjum og heilbrigðum grunni. Í því fólust einnig hroðaleg taktísk mistök, að gera ekki nýju stjórnarskrána að einu höfuðkosningamálinu. Hver einasti frambjóðandi hefði orðið að svara því afdráttarlaust, já eða nei, hvort hann hygðist samþykkja nýju stjórnarskrána á nýju þingi eða hafna henni. Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur hefðu átt mjög erfitt í kosningabaráttunni. - Ríkisstjórnarflokkarnir fórnuðu sér fyrir gamla hrunkerfið.
Sammála öllu þessu Sigurður. Mér hefur samt fundist allt kjörtímabilið að það hafi vantað upplýsingaflæði - opna umræðu um hvað við vildum gera, hvers vegna það var ekki hægt í ýmsum tilfellum og hvers vegna við neyddumst stundum til að gera fáránlega hluti. Menn grófu sig ofan í verkin og gleymdu að láta fólkið vita hvað var í gangi. Það var allt of mikið þagað og þumbast. Og síðan var alls konar réttindamálum sem við náðum í gegn ekki haldið á lofti, heldur var íhaldsflokkunum leyft að gera þau að aukaatriðum.
Það á ekki að misbeita valdi, en það er líka vont að þora ekki að beita valdinu sem okkur var trúað fyrir.
Má ekki gleyma Æsseivinu heldur.
Sammála þér Siggi. Eitt atriði til viðbótar hlýtur að hafa skipti máli en það er áberandi gagnrýni formanns ASÍ, Gylfa Arnbjörnssonar á stjórnvöld og alvarlegar ásakanir um samningsbrot þeirra. Það er afar dapurt ef að vinstri stjórn nær ekki sátt við forystu verkafólks í landinu. Samfylkingin svaraði með því að Gylfi væri bara að rugla en ljóst vara að báðir gátu ekki haft rétt fyrir sér. Stjórnvöldum tókst ekki að friða ASÍ og því hlýtur það að hafa rýrt traust á stjórnarflokkunum.
Svo vil ég nefna það að fyrir ákveðinn hóp kjósenda voru það vonbrigði hvernig stjórnarflokkarnir stóðu að spurningunni um ákvæði um Þjóðkirkju í stjórnarskránni. Spurningin var of opin og villandi fyrir marga. Þó að í stefnuskrá xVg stæði að stefna ætti að aðskilnaði ríki og kirkju fékk flokkurin engu um það ráðið í stjórnarsamstarfinu og þjóðkirkjuarmur xS réði öllu í þessum málum. Ríkiskirkja (með ríkuleg forréttindi) samræmist ekki hugsjónum um jafnaðarmennsku og því kom xS ekki vel út hjá þeim vildu að loksins yrði eitthvað gert í þessu máli.
Þér yfirsést tvennt, Sigurður, sem áreiðanlega hefur haft mikið að segja um ráðstöfun fjölmargra kjósenda á atkvæði sínu: Annars vegar áherzla Samfylkingarinnar á ESB-aðild, sem líkist þrálátri þráhyggju og yfirgnæfir öll önnur stefnumál flokksins - ef einhver eru. Hins vegar, að margir kjósendur finna (eða þykjast sjá, sem kemur út á eitt) jafnaðarmennsku í mörgum öðrum flokkum. Ekki bara klofningsflokknum Bjartri framtíð, heldur líka Vinstri-grænum, Framsóknarflokknum og m.a.s. Sjálfstæðisflokknum og eflaust fleirum. Við kjósendur erum í rauninni allir kratar á einn eða annan hátt, meira eða minna.
