Nýöldin á Stöð 2 – Ábyrgð fjölmiðlamanna
Höfundur: Sigurður Hólm Gunnarsson
Efnisorð: Gagnrýnin hugsun, Heimspeki, Trú
Viðbrögð: Ummæli (
Þáttastjórnendur Íslands í dag á Stöð 2 virðast hafa sérstakan áhuga á dulrænum málefnum. Áhugi þeirra er svo sem skiljanlegur en það sem er gagnrýnivert er gagnrýnisleysið sem einkennir umfjöllunina. Í gærkvöldi var tekið viðtal við svokallaðan lithimnufræðing sem segist geta lesið sér til um líkamleg og persónuleg einkenni fólks með því að skoða í augu þess.
Af umfjöllun stöðvarinnar að dæma gætu áhorfendur auðveldlega ályktað að lithimnufræði sé viðurkennd fræðigrein sem skili raunverulegum árangri. Sú ályktun væri hins vegar röng. Þessi „fræðigrein“ hefur verið vísindalega rannsökuð og eru niðurstöður allra þeirra rannsókna sem undirritaður hefur komist í tæri við þær sömu. Lithimnufræði er tómt rugl.
Nú er tilefni til þess að hvetja til umburðarlyndis gagnvart ólíkum lífsskoðunum og óhefðbundnum lækningaaðferðum. Umburðarlyndi verður þó alltaf að fylgja gagnrýnin hugsun. Umburðarlyndir einstaklingar útiloka ekki fyrirfram að hægt sé að sjúkdómsgreina fólk með því að skoða í þeim augun, sama hversu ólíklegt það hljómar. Þeir sem trúa á gildi slíkra aðferða án nokkurra sannanna eru hins vegar ekki umburðalyndir heldur hjátrúarfullir. Ólíkt umburðarlyndi er ekkert göfugt við hjátrú, enda getur hjátrú verið beinlínis hættuleg.
Um lithimnufræði
Upphafsmaður þessarar umdeildu fræðigreinar var ungverski læknirinn Ignatz von Peczely. Þegar hann var krakki lenti hann í því óhappi að brjóta annan fótinn á uglu. Þegar hann skoðaði ugluna nánar tók hann eftir svartri rönd neðarlega á öðru auga hennar. Nokkrum árum seinna, þegar hann var orðinn læknir, var hann að aðstoða sjúkling sem hafði brotið á sér löppina. Fyrir tilviljun tók Peczely eftir svipaðri svartri rönd í öðru auga sjúklingsins. Þar með var ný „fræðigrein“ komin af stað. Peczely og fleiri fóru nú að kortleggja augu fjölda fólks og töldu sig finna ólík mynstur í sem hægt var að tengja við sjúkdóma sem fólkið þjáðist af.
Bernard Jensen (1908-2001), einn virtasti lithimnufræðingur Bandaríkjanna, sagði að augun væru eins og „litlir sjónvarpsskjáir“ sem varpa fram ítarlegum upplýsingum um ástand líkamans. Jensen sagði í raun að nákvæmara væri að skoða lithimnur fólks til að meta líkamlegt ástand þeirra en að nota nokkra aðra þekkta vísindalega aðferð.
Rannsóknir
Árið 1979 fengu vísindamenn að rannsaka störf Jensens og tveggja annarra þekktra lithimnufræðinga til að sannreyna fullyrðingar þeirra. Voru lithimnufræðingarnir látnir skoða ljósmyndir af 143 einstaklingum og beðnir um að segja til um hverjir þessara einstaklinga voru með skemmd nýru. Áður höfðu 48 þeirra verið greindir, með hefðbundnum leiðum, með nýrnaskemmd en aðrir voru með heilbrigð nýru.
Niðurstaða rannsóknarinnar var sú að lithimnufræðingarnir gátu alls ekki fundið út hverjir voru með nýrnaskemmd og hverjir ekki. Einn þeirra hélt því til dæmis fram að 88% þeirra sem greindir höfðu verið með heilbrigð nýru væru með nýrnaskemmd. Annar hélt því fram að 74% þeirra sem voru með heilbrigð nýru væru með það skemmd nýru að þeir þyrftu á gervinýrum að halda. 1
Árið 1980 varð gerð svipuð rannsókn á reyndum áströlskum lithimnufræðingi. Var hann látinn skoða 15 sjúklinga sem höfðu greinst með alls 33 heilsufarsvandamál. Í stuttu máli var niðurstaða rannsóknarinnar sú að lithimnufræðingurinn gat ekki greint rétt eitt einasta heilsufarsvandamál auk þess sem hann sagði sjúklinganna þjást af 60 heilsufarsvandamálum sem þeir í raun þjáðust ekki af. 2
Árið 1988 voru fimm virtustu lithimnufræðingar Hollands rannsakaðir og reyndist aðferð þeirra einnig gagnslaus. Voru þeir beðnir um að skoða myndir af lithimnum 78 einstaklinga og látnir meta hverjir þeirra væru með sýkta gallblöðru. Hefðbundnar rannsóknir höfðu áður sýnt að helmingur þeirra var með sýkta gallblöðru. Lithimnufræðingunum tókst hins vegar ekki að meta hverjir voru veikir og hverjir heilbrigðir. Að auki voru lithimnufræðingarnir ekki sammála sjúkdómsgreiningum hvers annars sem segir svolítið um hversu áreiðanleg þessi „vísindi“ eru. 3
Ábyrgð fjölmiðlamanna
Ísland í dag er fréttatengdur þáttur, enda hluti af aðalfréttatíma Stöðvar 2. Þegar þáttastjórnendur Íslands í dag fjalla um hjátrú (ósannaðar aðferðir) með ógagnrýnum hætti er verið að draga úr trúverðugleika fréttastofunnar. Alvarlegra er þó að fólk sem treystir á ósannaðar óhefðbundnar lækningar er að setja sjálft sig í hættu. Röng sjúkdómsgreining getur reynst kostnaðarsöm og í raun stórhættuleg heilsu þess. Á meðan fjölmiðlamenn fjalla um óhefðbundnar læknir með jafn ógagnrýnum hætti og raun ber vitni verða þeir að bera nokkra ábyrgð.
Sjá nánar – Rannsóknir:
1. Simon A and others. An evaluation of iridology. JAMA 242:1385-1387, 1979.
2. Cockburn DM. A study of the validity of iris diagnosis. Australian Journal of Optometry. 64:154-157, 1981.
3. Knipschild P. Looking for gall bladder disease in the patient’s iris. British Medical Journal 297:1578-1581, 1988.
Athugaðir þú hvað Lithimnufræðingar sögðu við þessu?
Kannski sögðu þeir að það sé ekki hægt að meta lithimnuna með því að skoða ljósmyndir….
Lithimnufræðingarnir tóku slíkt ekki fram, enda taka margir þeirra myndir sjálfir til að skoða. Niðurstaðan er einfaldlega sú að engar rannsóknir sýna að þessi aðferð virki.
Sæll Sivar. Þessi síða er áhugaverð fyrir margra hluta sakir. Síðunni er haldið út af lithimnufræðingi sem augljóslega er ekki ánægður með þær rannsóknir sem ég benti á. Á nokkrum stöðum reynir hann að útskýra hvers vegna lithimnufræðingarnir höfðu samt rétt fyrir sér. Nokkuð Freudískar skýringar þar sem öll svör eru rétt, svo lengi sem þú túlkar þau rétt.
En markmið mitt er ekki að fullyrða að ekkert sé til í lithimnufræði. Heldur einfaldlega benda á að læknasamfélagið viðurkennir ekki þessa fræðigrein og rannsóknir gerðar sem birtar hafa verið í læknatímaritum sýna ekki fram á gagnsemi lithimnulesturs sem er kannski ástæðan fyrir því að lithimnulestur er ekki kenndur í viðurkenndum læknaskólum.
Ef þú skoðar síðuna sem þú sjálfur bentir á sérðu líka vísanir í allskonar nýaldar úrræði, kristalla-, lita- og ljósameðferðir. Eitthvað sem er ekki heldur stutt af vísindarannsóknum og læknaakademíunni.
Auðvitað á fólk að fá að dæma sjálft hverju það trúir. En ef það hefur engin gögn og enga gagnrýna umfjöllun til að styðjast við getur dómur þeirra varla verið markverður.
Gagnrýni mín byggist fyrst og fremst á því að umfjöllun Íslands í dag á lithimnulestri var á engan hátt frábrugðin umfjöllun um tannlækningar eða aðrar hefðbundnar greinar. Umfjöllunin var gjörsamlega gagnrýnislaus og ég tel slíkt gagnrýnisleysi stórhættulegt.
Kveðja,
Sigurður Hólm Gunnarsson
Verð að taka eitt fram!
Ég horfði ekki á þennan þátt (og mun varla fara að horfa á íslands í dag á næstunni).
Þeir leyfðu einstaklingum sem lithimnufræðingar að tala og útskýra sitt mál. Leyfa þeim að fá að tala án þess að einhver sé að rífa niður þeirra fræði sem gagnrýni.
kannski á þessi gagnrýni alveg rétt á sér og þeir sem trúa á hörð vísindi mundu tæta niður lithimnufræði þar sem aðferðarfræði vísindana hefur ekki tekist að sanna notagildi hennar.
En þar sem margir trúa á þetta og er ekki eðlilegt að fjalla um þetta á opinskáan máta. Leyfra fólki að dæma sjálft?
Ég skil ekki alveg hvað þú átt við Sivar. Auðvitað á fólk að dæma sjálft á hvað það trúir. Það sem ég er að benda á að það er aldrei nein gagnrýnin umfjöllun um mál sem þessi. Það er fjallað um þau eins og um sannleik sé að ræða.
Góðir fjölmiðla- og fréttamenn eiga að vera hlutlausir eða í það minnsta skoða málin út frá öllum hliðum. Nýöldin og trúarbrögð eru ALDREI gagnrýnd í fjölmiðlum. Allt er tekið trúanlegt. Stjórnmálamenn eru gagnrýndir og spurðir spjörunum úr. Af hverju má ekki gera það sama við miðla, spákonur, presta og lithimnufræðinga? Af hverju eru þeir sem lifa á ótta og trúgirni fólks alltaf hafnir yfir alla gagnrýni? Það virðist vera hálf ljótt að biðja þetta fólk um sannanir! Af hverju?
Hvernig í ósköpunum getur venjulegt fólk (sem hefur ekki tíma né þekkingu til að leita eftir frumheimildum sjálft) dæmt fyrirbrigðin ef það fær ekki aðgang að hlutlausri og vandaðri umfjöllun?
Kv,
Sigurður Hólm Gunnarsson
Á þessum link er fjallað um lithimnufræði og sagt „To discard Iridology as a contributing science on the basis of only a few questionable clinical trials is ridiculous!“
Síðan er tekin rannsóknin sem þú vitnar í
Simon A and others. An evaluation of iridology. JAMA 242:1385-1387, 1979.
og hún rifin í sig.
Þetta geturu lesið með þvi að fara í clinical studies-jama-Rebuttal.
Síðan er vitað í einvherjar rannsóknir sem benda á kosti lithimnufræði.
Það er nánast aldrei talað um nýöldina í niðrandi tóni í fjölmiðlum. Sú staðreynd að ljósvakamiðlar halda miðilsfundi og fjalla gagnrýnislaust um alls konar nýöld sannar mál mitt. Auk þess er ég ekki talsmaður þess að talað sé niðrandi um eitt né neitt. Ég vil að fjölmiðlar uppræði, séu með upplýstan fróðleik en ekki trúarinnrætingu.
Að fjalla um fyrirbrigði sem ekki hafa sýnt gildi sitt með vísindalegum mælingum án nokkurrar gagnrýni er einfaldlega léleg fréttamennska.
Einmitt og almenningur á rétt á að vita þessar staðreyndir. Má ekki láta fólk vita eitthvað stenst ekki vísindalegar rannsóknir? Hvað ef umfjöllunarefnið væri lyfjafyrirtæki en ekki miðlar og lithimnufræðingar? Hvað ef lyfjafyrirtækið framleiddi lyf dýrum dómi sem á að koma í veg fyrir hjartasjúkdóma? Hvað ef niðurstöður rannsókna sýndu svo fram á að lyfið gerði ekkert gagn? Hvað ef fyrirtækið héldi áfram að auglýsa lyfið og fullyrða að það gerði gagn? Hvað ef fjölmiðlar myndu fjalla um lyfið eins og það gerði gagn, þrátt fyrir að ítarlegar rannsóknir hafi sýnt fram á hið gagnstæða? Hvað þá? Er það í lagi? Mætti kannski ekki gagnrýna lyfjafyrirtækið heldur? Bannað að gagnrýna, allir eiga að meta undrin út frá eigin forsendum?
Eða ná önnur lögmál yfir lyfjafyrirtæki sem selja rándýra gagnslausa þjónustu og lithimnufræðinga sem gera slíkt hið sama?
Hlutverk fjölmiðla er kannski að trúa öllu, boða allt og matreiða allt sem heilagan sannleik? Það er kannski rakinn dónaskapur að spyrja spurninga og leita að sannleikanum með þeim tólum sem við höfum, þ.e. vísindalegum aðferðum?
Ég bara spyr?
Kv,
Sigurður Hólm Gunnarsson
Þar erum við ósámmála um eina forsendur fyrir þessum rökræðum.
Ég er á þvi að fjölmiðlar fjalla um nýaldardót með frekar niðrandi hætti. Það er talað um þetta með hálfkjátlegum tón.. gert smá grín af þessu ofl. Þetta ekki tekið alvarlega.. það er alla vega mín tilfinning gagnvar þessari umfjöllun.
Við lifumm á tíma vísindafræða þar sem rannsóknir er gert hátt undir höfði, talað um rannsóknir á hinu á þessu ofl. En málið er samt það að með rannsóknum þá getur þú fært sönnur á mál þitt. Þú þarft bara að túlka tölurnar „rétt“.
Hin venjulegi maður hefur ekki forsendur til þess að meta rannsóknir.
Eins og til dæmis þessar rannsóknir sem voru gerðar á lithimnumennina. Rannsóknin sýndi að þetta stóðst ekki kröfur um áreiðanleika. En síðan kemur maður sem segir að myndirnar sem þeir voru með voru lélelegar og það er ekkert skrýtið að þú fáir slæmar niðurstöðum með lélegum myndum.
Allar rannsóknir getur sent í þessa mynd. Það er hægt að finna rannsóknir sem benda á sitthvoran hlutinn… benda í sitthvora áttina. það er hægt að finna rannsókn sem er með ágæta niðustöðu en er gölluð í aðferðarfræðiútreikningi og eina leiðin til þess að sjá það er að kíkja sjálfur yfir útreikningana og lesa allan textann.
Þannig að það er ekkert skrýtið að fjölmiðlar fjalla ekki um rannsóknir… Það er langt og þurrt efni og þarf að vera það.. það má ekki setja það efni í einhvern skyndibúning.. hraðsuðu efni.. stóri sannleikurinn. Það væri ekki í anda rannsókna.
En já… núna er ég komin í eitthvað bull… sem ég veit ekkert hvert leiðir…
En já… forsendan á þessum umræðum er öðruvísi hjá okkur.. þú segir „fjölmiðlar fjalla um nýöld á jákvæðan máta“ ég segi „fjölmiðlar fjalla um nýöld á neikvæðan og niðrandi máta en það er stundum leyft þeim að tala og segja frá sínum hugarefnum“
Þegar þessi forsenda fer ekki saman.. þá er nú varla hægt að halda þessari umræðu áfram.. er það nokkuð.
Já en Sivar. Ég get þó bent þér á fjölmörg dæmi þess að nýöldin er tekin gagnrýnislaust alvarlega í fjölmiðlum. Skyggnilýsingar í beinni, lithimnulestur í fréttatíma, umfjöllun um draumráðningar í Mogganum með nákvæmlega sama hætti og umfjöllun um sálfræði o.s.frv., o.s.frv.
Ég man ekki til þess að þú hafir getað bent mér á eitt einasta dæmi þar sem nýöldin hefur fengið gagnrýna umfjöllun. Hvenær hafa nýaldarsinnarnir verið spurðir um rannsóknir og yfirvegaðar prófanir á gáfum þeirra? Hvenær hefur hæfileiki þeirra og heimsmynd verið dregin í efa? Ég man ekki eftir einu einasta dæmi.
Það getur verið að einn og einn fjölmiðlamaður tali niðrandi um eitthvað sem hann trúir ekki á. Ég er ekkert að tala um niðrandi málflutning og óska ekki eftir honum. Ég óska eftir gagnrýnni umfjöllun og er ég þá ekki að biðja um mikið.
Já enda eru vel gerðar rannsóknir langbesta leið okkar til að komast að sannleikanum! Það er ekki að ástæðulausu að læknirinn þinn ávísar þér lyf sem hafa staðist rannsóknir og prófanir en ekki innsæi einhvers lithimnulesara. Það eru ekki fordómar af hans hálfu heldur reynsla og þekking á vísindalegri aðferðafræði. Rannsóknir eru besta aðferð okkar til að komast að því hvað er satt og rétt. Svo einfalt er það nú.
Þar er ég sammála þér. Auk þess sem rannsóknir og rannsóknaraðferðir eru mjög ólíkar. Þess vegna er það skylda góðs fjölmiðils að vitna í réttar rannsóknir, vel gerðar og staðfestar af virtum vísindamönnum. Að þessu leiti hafa fjölmiðlar oft einnig brugðist. Ég man ekki hve oft ég hef t.d. heyrt fjölmiðil vitna í netkönnun! En eins og þeir sem eitthvað vita um aðferðafræði gera sér grein fyrir hafa netkannanir álíka mikið gildi og að spyrja næsta mann sem þú hittir á götu. Þó að fjölmiðlar og einstaklingar misnoti rannsóknir breytir það engu um það að vel gerðar rannsóknir eru besta leið okkar að sannleikanum.
Þú ert að gera mér upp skoðanir. Ég vil ekkert með það hafa að fjölmiðlar tali niðrandi um eitt né neitt. Ég vil að fjölmiðlar séu gagnrýnir. Á þessu er mikill munur. Ég hef bent þér á fjölda dæma þar sem gagnrýnisleysi ræður ríkjum, en bíð ennþá eftir dæmi þar sem nýöldin hefur verið gagnrýnd (ekki niðurlægð)…
Ef þú hefur áhuga á því kynna þér aðferðafræði og gagnrýna hugsun mæli ég eindregið með bókinni „How to Think About Weird Things: Critical Thinking for a New Age“
Hana er til dæmis að finna á http://www.amazon.com
Djöfull er ég ósammála þér í þessu.
Það er fotast fjallað um þessi mál í fjölmiðlum eins og þetta sé bull.
Þegar það er fjallað um þórhall miðill í fjölmiðlum þá er það oftast í svona niðrandi tón.
Og síðan spyr maður sig afhverju??? Jú vegna þess að vísinda nútímans geta ekki sannað að menn eins og þórhallur og þessi lithimnufræðingur eru að fara með rétt mál.
Þannig að nútímavísindi segja að þessir menn fara með rangt mál… þannig að aAMverju ættu fjölmiðlar að fjalla um þetta á gagnrýnan máta… það er eiginlega búið að sanna af vísindaakademíunni að þetta sé bull, ekki rétt?
En það er samt fólk sem trúir þessu… truir einfaldlega ekki vísindaakademíunni…. trúir því að það sé meira til í þessum heimi heldur en það sem við sjáum.
Og það eru þessi dægurmálaþættir að draga fram, fjallar um þessa hluti á jákvæðan máta, leyfa þeim að tala um þessa hluti á sínum forsendum. Draga fram þá staðreynd að það er helling af svona hlutum, homopötum, grasafræðingum, nálastunguköllum, svæðanuddörum, spákonum, miðlurum ofl. Er þetta fólk að plata hinn almenna búa? eða trúir þetta fólk því sem það er að gera? og vill fólkið kannski trúa því?
Dæmi?
Eins og ég sagði áðan þá fylgist ég lítið með fjölmiðlum, þannig að það er mjög erfitt fyrir mig að taka concrete dæmi.
Þú talar um að það eigi að fjalla um þetta á gagnrýnan máta. Þá hugsa ég að þú meinar með því að það eigi að spyrja þá hvaða rannsóknir hafa sýnt fram á árangur osfrv. Er það rétt hjá mér?
Gefum okkur dæmi (útfrá því að þú segir já við svarinu)
það kemur fram maður sem segir að það sé geimverur til. Spyrjandinn leyfir honum aðeins að útskýra sínar hugmyndir en þá kemur þáttastjórnandinn og spyr „Getur sannað að geimverur séu til?“ Og auðvitað er þessi geimverufræðingur með einhver vídeospólur eða vitni sem segir frá því að hafa séð fljúgandi diska. Nú það er mjög auðvelt að hrekja þessar sannanir, segja frá rannsóknum á áreiðanleika vitna, segja hvað er auðvelt að falsa vídeospólur, spyrja hvar þessar vídeospólur séu fengnar osfrv. Auðvitað segir geimverufræðingurinn frá því að hann efist ekki um að fólkið segji satt og spyr þá spurninga aAMverju ætti fólkið að vera ljúga. Þetta heldur áfram í nokkra hringi.
Gefum okkur annað dæmi
Lithimnufræðingurinn kemur í sjónvarpsviðtal. Hann útskýrir sitt mál og fær spurninguna um rannsóknir og sannanir. Hann vitnar í rannsóknir Raytcho Pavlov IRIDOLOGICAL CRITERIA OF CLINICAL HEALTH BY http://www.cnri.edu/index.htm 14-10-03
og Whitling Harlen, D.; ‘An Evaluation of irdology as an Assessment Tool for Nurse Clinicians.’ School of Nursing Univ. of Rochester. New York, 1981.
hvað gerist þá? Á spyrjandinn að fara draga rannsónkninar upp og segja að það hafa aðrar rannsóknir verið gerðar sem eru betri aðferðafræðilega séð. Á hann að segja að þessar rannsóknir eru bull?
Í báðum tilfellum fer þetta út í hann á móti honum. Þá fer sannleikurinn út um gluggan og fólk fer að rífast.
Síðan skaltu spyrja þig. Að með því að fara út í þessar umræður þá læturu fólk hugsa gagnrýnið. AAMverju ættu einkarekin fjölmiðill að þurfa að hafa þá kröf í dægurmál sín. Jú hann á að vera hlutlaus í umfjöllunum sínum en þegar kemur að dægurmálum þá á hann að sýna það sem selst, er það ekki?
Að leyfa Þórhalli Miðli að vera með skygnilýsingar í sjónvarpi er bara snilld! Það selur feitt, þessir skeptísku hlæja að vitleysunni og þeir sem trúa þurfa ekki að kaupa sig inn.
Rannsóknir er leiðin að sannleikanum… en maður verður að hugsa mjög gagnrýnið um rannsóknir. Við vitum það báðir og jafnvel rannsóknir sem eru gerðar af okkar flottu vísindaakademíu. Við vitum það alveg að það þarf ekki mikið til að niðurstöður eru skektar, tilhneigin vísindamanna til þess að meta niðurstöður til þess að fá „sína“ niðurstöðu er mjög mikill.
Ég er á þeirri skoðun að flest fólk er með þá vitund að rannsóknir „sanna“ að lithimnufræði og skygnilýsingar séu rugl… en eru bara fyllilega sannfærð… og spurning um hvort að þau geta verið sannfærð um að rannsóknir og vísindi séu leiðin að sannleikanum.
Þannig að þessi leið til sannleikans er jafnmoldviðruð… flestir hafa þó skoðun að vísindi eru gölluð en samt besta leiðin til þess að skilja heimin og hvernig hann virkar.
Ein hugmynd kom í kollin hjá mér.
Afhverju ættu fjölmiðlar að vera gagnrýnir á þessi atriði?
Eru fjölmiðlar gagnrýnir yfirleitt?
Fjölmiðlar.. er það frétta tengd efni eða allt sem tengist að miðla efni til almennings? eða eitthvað í kringum það?
Á fjölmiðill að gagnrýna allt efni sem hann setur út?
Bara velta þessu upp.
Sæll aftur Sivar. Mér sýnist þú skilja fullkomlega hvað ég á við. Fjölmiðlar „eiga“ ekki að gera eitt né neitt. Ég vil engin lög sem banna fjölmiðlum að vera hlutdrægir eða segja frá ósönnuðum fullyrðingum eins og þær séu sannaðar. Alls ekki.
Ég er bara að gagnrýna umfjöllun stöðvarinnar og benda á ábyrgðinni sem fylgir því að fjalla um málefni með svo órökstuddum hætti.
Vísindin eru besta leið okkar til að komast að sannleikanum og vísindin eru líka besta leiðin til að komast að því hvað er rangt. Ólíkt miðlum og lithimnufræðingum gagnrýna vísindamenn hvor aðra, betrumbæta rannsóknir og eru sífellt að leita sannleikans.
Það að vitna í mín ummæli sem dæmi um gagnrýna umfjöllun gengur auðvitað ekki því ég er, í umræddri grein, að benda á skort á gagnrýna umræðu. Er þetta ekki svolítið augljóst
Það svipað eins og að segja: „Það talar enginn um tröll lengur“ – „jú, víst þú varst að enda við það!“ – „Já ok, silly me“
Auðvitað á að fjalla um málin frá sem flestum hliðum. Lithimnufræðingar og vísindamenn eiga auðvitað báðir að fá tækifæri til að fjalla um gildi lithimnufræðinnar. Í umræddi grein benti ég á að það var hvergi minnst á að vísindamenn eru almennt þeirrar skoðunar að lithimnufræði hafi ekkert gildi. Þar sem fólk veit almennt lítið um lithimnufræði gat það auðveldlega trúað því eftir þessa umfjöllun að lithimnulestur væri viðurkennd aðferð sem menn almennt véfengdu ekki. Sem er auðvitað langt frá sannleikanum. Þetta kalla ég hræðilega slappa fjölmiðlamennsku og stend við það!
Ég er bara að biðja um gagnrýna hlutlausa umræðu. Ekki áróður. Ef það gerir mig að vondum manni þá skal ég sættast á það og vera jafnvel stoltur af því
Bara eitt að lokum:
Gætir alveg eins sagt:
Ef þér finnst ekkert siðferðilega rangt við þetta þá höfum við mjög ólíkar skoðanir á siðferði. Sérstaklega þegar menn eru ósáttir við gagnrýna umfjöllun um ósannaðar fullyrðingar! Mér finnst fátt eins siðferðilega vafasamt eins og að gera út á trú og ótta fólks. En svona er ég nú bara skrítinn.
Nú veit ég að mjög margir „miðlar“ og „lithimnufræðingar“ telja sig hafa þessar gáfur (og ekki er ég að leggja neinn stóradóm á það hvort þeir hafa þær eða ekki!). Það breytir því ekki að það er nauðsynlegt að tala gagnrýnið um þessa hluti, rétt eins og við tölum gagnrýnið um lyf, stjórnmál, öryggi í umferðinni eða hvað eina! Af hverju eru þessir nýaldasinnar undanþegnir allri gagnrýni? Af hverju er hálf bannað að gagnrýna þá og efast um að „gáfur“ þeirra séu raunverulegar? Hvað er málið með það?
Sigurður Hólm Gunnarsson
Sæll aftur Sivar, mér sýnist ég vera búinn að svara öllum þessum vangaveltum þínum áður. Ég skal samt gera það einu sinni enn og reyna að tala skýrt því þú virðist misskilja afar margt af því sem ég er að segja.
Jú fullkomlega, þar sem miðlar rukka fyrir þjónustu sína, rétt eins og lyfsalar. Og þar sem blind trú fólks á miðla og annað getur haft veruleg áhrif á meðferð þeirra. Mörg dæmi eru um að fólk hafi hætt að nota hefðbundnar aðferðir.
Er það nú allt í einu niðrandi að benda á rannsókn og segja hver niðurstaða hennar var? Má þá bara benda á staðreyndir ef þær eru jákvæðar? Láttu ekki svona Sivar.
Um hvað ertu að tala? Ég er að hvetja fjölmiðla til að fjalla um málefni líðandi stundar með gagnrýnum aðferðum. Um leið bendi ég á að þeir sem afvegaleiðafólk með svona ógagnrýnum fréttum verði að bera ábyrgð á hugsanlegum afleiðingum. Eins og ég segi, ég skil ekki alveg um hvað þú ert að tala.
Ef það er að fordæma fólk með aðstoð trúar sinnar, já auðvitað. Ef það er að boða komu læknapredikara hingað til lands og er að betla til þess fjármuni, já auðvitað. Ætti það ekki að vera siðferðileg skylda hvers manns?
Sivar, ég veit ekki betur en að ég sé búinn að benda á það hvernig slík umfjöllun getur farið fram. Varstu ekki að lesa?
Hvað kemur það málinu við? Auk þess er þetta ekki bara „skoðun“ heldur staðreynd. Nema auðvitað þú getur bent á einhverja aðferð sem virkar betur? Ef svo er myndi ég mjög glaður vilja kynna mér hana!
Vonandi er afstaða mín skýr núna!
Sigurður Hólm Gunnarsson
Eins og ég minntist á þá bað ég þig um að að spyrja mig nánar um sambærileg heit Þórhalls og Lyfjaframleiðendur nánar. Sem þú gerðir ekki. En ég mun samt útskýra mitt mál nánar.
Að hafa Þórhall miðil í sjónvarpi. Þeir sem efast geta hlegið og þeir sem trúa þurfa ekki að borga (jú þurfa að borga áskriftargjaldið). Þannig að einstaklingarnir sem trúa eru ekki að hætta neinu. Ég var ekkert að segja að ég stytti hans aðferðir og væri að hvetja fólk til þess að mæta á miðilsfundi heldur að hafa þetta á stöð 2 væri snilld.
Að bera þetta saman… Lyfjagjöf þar sem rannsóknir hafa sýnt að þetta virkar ekki og miðil sem ég efast um að hafi verið rannsakaður og hann er ekki að lækna neinn! Heldur er hann að tala við framliðna. Sérðu ekki mismunninn?
Lithimnufræði er tómt rugl… er þetta ekki niðrandi setning? Spyrðu sjálfan þig hvort að rannsakendur hafi sett í conclusion „idrioligy is a totall bullshite“. Þarf ég að útskýra nánar aAMverju það er niðrandi að segja „Lithimnufræði er tómt rugl“?
En ef fólk er ekki að fordæma neinn eða boða komu læknapredikara?
Ég skil núna hvað þú átt við með gagnrýnni umfjöllun. En ég held að með því að koma með hana þá setur myndi fjölmiðlar setja þetta aftur í myrkrið. Það eru engar rannsóknir sem benda á gagnsemi lithimnufræði. Þarf að koma því við?
ég held að flestir viti þetta.. að engar rannsóknir styðja hann Þórhall miðil, lithimnufræðing. Ólíkt þér.
kannski er lithimnufræði frekar ólík miðlum.. kannski er eðlismunur á þeim. Þar sem lithimnufræði er að greina sjúkdóma (sjúkdóma sem vísindi hafa sannað að séu til) með því að horfa í augun á fólki. hmmm….
ef svo er þá þarf að velta sér upp úr því að skoða hvernig meðferð þeir mæla með. Ef þeir fara og segja fólki síðan að velta sér upp úr dögg eða kaupa lyf sem þeir sjálfir hafa þróað „special price for you my friend“ þá væri hægt að setja þá í sama hatt og gömlu skottalæknarnir. Ef þeir mæla með því að fólk fari til hefbunda lækna og láti athuga sig þá ætti það að vera í lagi? Need to think this through.
En málið með rannsóknir…. ég veit ekki hvort að rannsóknir séu besta leiðin að sannleikanum. Ég er ekki sannfærður um sannleiksgildi rannsókna. Veit ég um betri leið? Neibb… og eins og ég hef sagt áður þá er þetta mest viðurkennda leiðin. En ég er einhvern vegin ekki sannfærður.
Við erum greinilega ekki að tala um sömu hlutina. Ef það er niðrandi að segja að það sem rannsóknir sýna að er rugl, sé rugl þá skilgreinir þú niðrandi ummæli á annan hátt en ég. Ummælin eru vissulega neikvæð, en þau eru þó byggð á staðreyndum og rannsóknum. Þú talar uppörvandi og jákvætt um lithimnufræði og aðra nýöld. Þú mátt það, en vonandi getur þú rökstutt mál þitt eins og ég (t.d. með því að vitna í rannsóknir sem hafa fengist birtar í virtum lækna- og vísindaritum).
Ok, við skulum þá hætta að notast við bestu aðferð okkar til að komast að sannleikanum af því að þú ert ekki sannfærður. Hljómar gáfulega
Annars held ég að við ættum að hætta þessari umræðu. Ég er rökhyggjumaður og þú aðhyllist augljóslega afstæðishyggju. Við getum því aldrei komist að sameiginlegri niðurstöðu. Látum þar við sitja
kv,
Siggi
Staðreynd: Langflestir í hinum vestræna heim eru þeirra skoðunar að vísindi séu besta aðferðin við að skilja heimin.
Staðreynd: Vísidin hafa aðferðarfræði sem gengur út frá þeirri staðreynd að allt er í kerfi sem er hægt að uppgvöta og skilja. (meikar þetta sens?)
Öll hugmyndafræði sem gengur út frá hlutum sem er ekki að sanna með rannsóknum sem eru endurteknar eða sem gengur út frá hlutum sem er ekki hægt að finna fyrir ganga ekki upp í vísindum.
Þannig að hafa Þórhall miðil í fjölmiðlum sem segir finna fyrir öndum og geta talað við hina framliðnu er ekki sambærilegt við lyfjagjöf sem er tekið við sjúkdómum.
Finnst þér það sambærilegt? Maður sem segist vera með skilaboð að handan og lyf sem maður tekur inn við lugnabólgu. Ef þú vilt fá nánari skilgreiningu aAMverju þetta er ekki sambærilegt þá biður mig bara um það.
Þegar ég vitnaði í þig þá var það meint sem grín. Ég var að vitna í niðrandi umræðu…
En nú ertu að segja að þú viljir að fjölmiðlar eigia ekki gera neitt… en samt ertu að gagnrýna umfjöllunarefni þeirra? Þannig að þínu áliti þá ber fjölmiðlum að hafa ábyrgð á því sem þeir fjalla um?
Hvað með fólk sem trúir á Guð? Á að gagnrýna það þegar það er að tala um trú sína? Á að vitna í rannsóknir?
nýöld er voðalega underground hlutur. Það er lítið fjallað um þetta í fjölmiðlum og flestir eru á þeirri skoðun að þetta sé bull. Að leyfa þessu að koma fram í dagsljósið er eins og fjalla um menningu og hugsanir annars fólks. Auðvitað á að fjalla um þetta. gagnrýnið?? Ég veit ekki hvernig það ætti að fara fram, satt að segja.
Þú segir að rannsóknir og vísindi eru besta leiðin til þess að komast að sanleikanum… hvað margir ætli sé á þessari skoðun?
Við ættum kannski að draga umræðuna niður á level sem við byrjuðum á. Ekki fara um víðan völl. Sleppa að blanda einhverjum miðlum í þetta
Nú er ég búin að minnast á það hafi komið andmæli gagnvart einni rannsókn þinni. Það varlithimnafræðingur (Harri Wolf, M.A.) sem sagði að myndirnar sem voru notaðar í rannsókninni „Simon A and others. An evaluation of iridology. JAMA 242:1385-1387, 1979″ voru ekki nógu góðar.
Rannsókn númer tvö byggist á einum lithimnafræðing sem rannsakar 15 sjúklinga.
Og á þessari síðu sem ég er búin að benda á áður fjallar um þá þriðju rannsóknina. Settu bara British medical journal í search og þá koma þrír valkostir upp, kiktu á þá seinni rebutal. Þar kemur fram mikil gagnrýni á þessa rannsókn og jafnvel sett spurningamerki við siðferði rannsóknamannsins.
þannig að það kemur gagnrýni á allar þessar þrjár rannsóknir sem segja allar það sama – þetta hefur ekki verið rannsakað nóg!
Getum við hunsað þessi andmæli, auðvitað getum við það… en er það rétt af okkur?
Þú segir að rannsóknir hafa sýnt fram á að lithimnufræði séu rugl og þess vegna er það ekki niðrandi að segja að það sé rugl. Eru þrjár rannsóknir nóg til þess að setja þessa skoðun fram?
Ég skal svara þér einu sinni enn Sivar en ég er hræddur um að svörin verði alltaf þau sömu því ég hef svarað þessu öllu áður.
Það að lithimnufræðingur gagnrýni rannsóknina kemur ekki á óvart og skiptir í raun litlu máli. Rannsóknir sem hafa fengist birtar í virtum lækna- og vísindaritum sýna ekki fram á gagnsemi lithimnufræði.
Alveg er ég fullkomlega sammála þér þarna. Það má endilega rannsaka lithimnufræði mun betur, því hver veit, kannski virkar þessi aðferð mjög vel og er því mjög mikilvæg. Ég skal fyrstu manna hvetja til ýtarlegri rannsókna. En þar til að rannsóknir (sem hafa fengist birtar í virtum ritum) sýna fram á að lithimnufræði virkar finnst mér kjánalegt og í raun léleg fjölmiðlun að auglýsa þessa aðferð sem eitthvað sem virkar, og það án nokkurrar gagnrýni…
Nei við eigum aldrei að hundsa nein andmæli, en við eigum að vega og meta og skoða málin gagnrýnið út frá þeim upplýsingum sem eru fyrir hendi. Eitthvað sem fjölmiðlar bjóða okkur nánast aldrei uppá! Svo hvet ég menn bara til þess að framkvæma betri rannsóknir.
Þær eru mun fleiri en þessar þrjár Sivar. Ég hafði bara ekki tíma til þess að þýða úrdrátt úr fleirum þegar ég skrifaði grein mína. En til þess að koma til móts við þig skal ég bara samþykkja að þetta séu niðrandi ummæli. En þau eru byggð á þeim upplýsingum sem ég hafði á milli handanna. Það er ekki eins og ég hafi dæmt þessi fræði „af því bara“. Ég leitaði að rannsóknum, fann fullt af þeim og þær bentu allar til þess að lithimnufræði væri rugl (=stæðust ekki prófanir).
Hugsaðu þér nú annars hvað grein mín hefur skapað miklar umræður um þessa umdeildu fræðigrein.
Hvað hefðir þú sagt ef stjórnendur Stöðvar 2 hefðu fjallað um lithimnufræði og fullyrt að fræðigreinin væri rugl, án þess að vitna í neinar rannsóknir eða athuganir? Það hefði þér þótt fáránlegt (ef þú ert samkvæmur sjálfum þér).
En þetta er nákvæmlega það sem stjórnendur Íslands í dag gerðu. Þeir fullyrtu með „fréttaflutningi“ sínum að lithimnugreining virkaði, án þessa að benda á nokkuð máli sínu til stuðnings.
Þetta gagnrýndi ég og mun gera áfram. Ég veit að þú skilur mig Sivar.
Takk fyrir þessu ánægjulegu umræður
*hneigir sig*
Góð umræða hér, og snilldar grein hjá þér Siggi.
Ég skal taka undir það heilshugar að lithimnufræði er tómt rugl.
Það er ekki að sjá að það séu nein ferli í auganu né lithimnunni sérstaklega sem gætu fengið frumur í lithimnunni til að skipta um lit eða lögun, og ekkert sem bendir til þess að upplýsingar flæði til augans frá útlimum, meltingarfærum eða öðrum líffærum.
Það er þess vegna ekkert í byggingu augans eða ferlum þess sem getur útskýrt hvernig lithimnufræðin sjálf kom til. Við getum auðveldlega séð að fræðin er ekki byggð á rannsóknum á ferlum í auganu, né á neinum sannindum um líkamann sem uppgötvaðar hafa verið áður. Lithimnufræðin er því eitthvað alveg nýtt, úr lausu lofti gripið hvað varðar alla aðra læknisfræði.
Enn fremur eru „rannsóknirnar“ sem vísað er í hér nær eingöngu athuganir, eða „purely observational“ á enskunni. Það má hleypa stoðum undir nærri hvaða kenningu sem er eingöngu með athugunum á fyrirbærum sem e.t.v. tengjast ekki á nokkurn hátt. Í þessu tilviki eru athuganir á lithimnum bornar saman við athuganir á ástandi líkamans án þess að sýna fram á nokkra tengingu þar á milli.
Rannsóknir sem hleypa stoðum undir lithimnufræði falla því í rökfræðivilluna „cum hoc ergo propter hoc“, eða sú rökvilla að ef tveir hlutir eru sannir á sama tíma sé endilega annar hluturinn afleiða hins. Svar okkar við lithimnufræðinni verður því einfaldlega að vera „non sequitur“, sem er raunverulega það sama og að segja „tómt rugl“.