Hotel Rwanda
Höfundur: Sigurður Hólm Gunnarsson
Efnisorð: Heimsmynd, Kvikmyndir, Stríð og friður
Viðbrögð: Ummæli (
Ég mæli eindregið með myndinni Hotel Rwanda sem nú er sýnd á Icelandic film festival. Í myndinni er fjallað á áhrifaríkan hátt um þjóðarmorðin sem áttu sér stað árið 1994 í Rwanda. Á aðeins 100 dögum var um milljón manns slátrað með sveðjum og öðrum frumstæðum vopnum. Vesturveldin neituðu að bregðast við þessum fjöldamorðum og friðarsveitir Sameinuðu þjóðanna gerðu lítið annað enn að vernda erlenda túrista á meðan átökunum stóð. Fjöldamorðin fengu litla umfjöllun í fjölmiðlum og engin alþjóðahersveit var send inn til að bjarga saklausu fólki. Ekki var farið af stað með “Operation Rwanda freedom” (samanber “Operation Iraqi Freedom”) þrátt fyrir að frekar fámennt herlið hefði þurft til að stoppa fjöldamorð framin með sveðjum.
Hotel Rwanda fær mann til hugsa til hvers friðarsveitir Sameinuðu þjóðanna eru til staðar ef það má ekki nota þær til að koma í veg fyrir fjöldamorð á saklausu fólki. Hvers vegna þótti stórveldum Vesturlanda mikilvægt að ráðast án tafar inn í Írak en höfðu engan áhuga á því að vernda saklaust fólk sem var verið að slátra í Rwanda? Ekki var verið að myrða milljón manns á örfáum dögum í Írak.
Svarið virðist vera augljóst. Herbrölt Vesturvelda er ekki knúið af mannúð og umhyggju fyrir saklausu fólki, heldur af völdum, olíu og peningum.
Já, ég fór á þessa mynd fyrir nokkrum dögum og hún er gríðarlega áhrifamikil. Ég las líka bók eftir rannsóknarblaðamanninn Lindu R. Melvern, A People Betrayed – The role of the west in Rwanda’s genocide, þar sem farið er ítarlega í saumana á því hvernig þetta þjóðarmorð var undirbúið og framkvæmt og hvernig allt alþjóðasamfélagið brást þrátt fyrir að Sameinuðu þjóðirnar og leyniþjónustur valdamestu ríkja heims, s.s. Bandaríkjanna, hefðu fengið skýrar vísbendingar um hvað var að fara að gerast.
Meðal annars má nefna að yfirmaður friðargæsluliðsins í Rúanda, Kanadamaðurinn Romeo Dallaire, sendi hinn 11. janúar 1994 skeyti til Kofi Annans, þáverandi yfirmanns friðargæsludeildar SÞ, þar sem hann greindi frá mjög sannfærandi upplýsingum sem honum höfðu borist. Maður, sem var tengdur öfgasamtökunum Interahamwe („þeir sem berjast saman“), kom leynilega á fund hans og greindi frá því að meðlimir samtakanna hefðu verið þjálfaðir til að drepa 1.000 Tútsa á 20 mínútum. Hann sjálfur hefði það hlutverk að skrásetja alla Tútsa í Kigali og grunaði hann að það væri til að þeim yrði unnt að útrýma. Hann vissi um felustaði fyrir vopn og gæti sýnt þá friðargæsluliðinu – sem hann og gerði.
Upplýsingunum úr þessu skeyti var aldrei komið á framfæri við öryggisráðið og er það eiginlega alveg óskiljanlegt. Annað álíka fráleitt er að þegar þjóðarmorðið stóð yfir hafði Rúanda aðild að öryggisráðinu; það var sem sé engin leið til að losna við fulltrúa landsins þó svo að hann stæði fyrir ríkisstjórn sem var ábyrg fyrir einhverjum svívirðilegustu mannréttindabrotum allra tíma. Þetta var að sjálfsögðu mjög slæmt enda gat fulltrúi Rúanda veitt ríkisstjórn sinni upplýsingar af leynilegum fundum ráðsins sem sýndu fram á óeiningu þess. Fyrir vikið tvíefldist ríkisstjórnin þar sem hún hafði ekki ástæðu til að ætla annað en að hún gæti lokið þjóðarmorðinu óáreitt.
Í bók Lindu úir allt og grúir af upplýsingum um þetta mál. Þannig var Rúanda þriðji stærsti vopnakaupandinn í Afríku árin fyrir þjóðarmorðið og notaði mikið af sinni þróunaraðstoð, s.s. lán frá Alþjóðabankanum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, til að kaupa vopn, s.s. Kalashnikov-riffla og skotfæri frá Egyptalandi og sveðjur frá Kína. Í landinu voru á þessum tíma franskir hernaðarráðgjafar og er ljóst að þungavopn bárust frá Frökkum; voru þau notuð í baráttu við uppreisnarhreyfingu landflótta Rúandamanna, einkum Tútsa, sem bar heitið RPF og var stýrt af Paul Kagame sem nú er forseti Rúanda. Frakkland hafði verið mjög hliðhollt ríkisstjórn Rúanda og fór utanríkisráðherra Rúanda í opinbera heimsókn til Frakklands á meðan þjóðarmorðið stóð yfir. Hins vegar hefur Frakkland neitað öllum ásökunum um að franska ríkisstjórnin hafi með einhverjum hætti gert skipuleggjendum þjóðarmorðsins auðveldara fyrir. Því verður þó ekki neitað að sinnuleysi frönsku ríkisstjórnarinnar, sem og ríkisstjórna annarra þjóða, hjálpaði morðingjunum.
Frakkland má þó eiga það að það sendi herlið til Rúanda í júlí 1994 til að stöðva þjóðarmorðin (Operation Turquoise). Var það gert samkvæmt ályktun frá öryggisráðinu. Ljóst er að franska herliðið náði að bjarga um 13.000 manns. Hins vegar voru aðgerðir þess umdeilanlegar. Þannig gengu þær aðallega út á að búa til stórt öryggissvæði í Suðvesturhluta Rúanda sem í raun varð skjól stjórnarhermanna og morðingja á flótta undan sókn RPF sem réðist inn í landið þegar þjóðarmorðið hófst. Á „öryggissvæðinu“ héldu morðin áfram og útvarpsstöðin RTLM, sem átti þann hlut að þjóðarmorðinu að veita morðingjaskaranum upplýsingar um hvar Tútsa og hófsama Hútúa væri að finna, kom sér þar fyrir; hatursáróður hennar hélt áfram.
Eitt sem er mjög undarlegt er að í stað þess að styrkja það friðargæslulið, sem fyrir var í landinu, nefnt UNAMIR, var hafin ný aðgerð. Þrátt fyrir þjóðarmorðið hafði megnið af UNAMIR verið kallað heim – sem leiddi m.a. til þess að 2.000 körlum, konum og börnum, sem leitað höfðu skjóls í skóla, sem gætt var af belgískum friðargæsluliðum, var slátrað – og óskir um aukinn mannafla, búnað og vistir hundsaðar. Enginn tímdi að leggja fram peninga. Svo mikil var nískan að þegar nokkrar Afríkuþjóðir buðu fram allmikið lið til að efla UNAMIR, með því skilyrði að aðrar þjóðir stæðu undir kostnaðinum, var engin þjóð tilbúin til að reiða fé af hendi þrátt fyrir að verið væri að fremja þjóðarmorð. Það er mjög kaldhæðnislegt að þegar friðargæsluliðið var í nánast algjöru fjársvelti – átti stundum ekki einu sinni nóg af mat – streymdu vopn hins vegar til stjórnarhers Rúanda og morðingjanna. Greiðslur fyrir vopnin fóru m.a. í gegnum Banque Nationale de Paris í Frakklandi. Og eftir að öryggisráðið setti vopnasölubann á Rúanda, þ.e. í maí 1994, héldu vopnin þó áfram að berast. Þannig gat fyrirtækið Mil-Tec selt vopn til Rúanda enda með höfuðstöðvar á Mön (Isle of Man) sem ekki var bundin af banninu samkvæmt breskum lögum. Ástæðan er sú að Mön hefur mjög sérstaka stjórnskipulega stöðu innan Bretlands og bresk lög taka þar ekki sjálfkrafa gildi. Í þeim lögum, sem breska þingið setti til að framfylgja vopnusölubanninu, var Manar ekki getið og því giltu þau ekki þar.
Já, ég gæti haldið áfram lengi vel að ræða það sem fram kemur í bók Lindu, en ég geri ráð fyrir að þú viljir ekki fá heilu ritgerðirnar inn í athugasemdakerfið, Sigurður. En ég hvet alla til að lesa þessa bók sem að mínu viti er jafnmikil skyldulesning og Hotel Rwanda er skylduáhorf. Svo hefur Linda ritað nýja bók um málið sem fæst í Bókabúð Máls og menningar. Þá er sú þriðja á leiðinni sem mun víst sérstaklega fjalla um tengsl Frakklands við þá morðóðu stjórnarherra í Rúanda sem skipulögðu þjóðarmorðið.
já þessi mynd er mjög góð. en hvernig er það, lærum við nokkurntímann af reynslunni því er ástandið í súdan ekki mjög slæmt í dag, maður hefur verið að heyra að það jaðri við hryllingnum sem átti sér stað í rúanda.