Gleðileg jól!

Hér fyrir neðan er hægt að lesa ítarlegri umfjöllun mína um uppruna jólanna. Greinin var skrifuð í fyrra.

Jólin og fæðing hinnar ósigruðu sólar

Dagurinn í dag er níu sekúndum lengri en gærdagurinn, sem var stysti dagur ársins. Er það mikið fagnaðarefni og í raun helsta ástæðan fyrir því að haldið er upp á jól. Það er í það minnsta uppruni jólahátíðarinnar. Flestir halda að jólahátíðin eigi rætur í kristinni trú en það ekki allskostar rétt. Jólin er heiðin sólarhátíð sem kristnir menn breyttu síðar í kristilega hátíð. Til forna fögnuði menn og konur „fæðingu hinnar ósigruðu sólar“. Þessi hátíðarhöld breyttust svo smá saman í hátíð í tilefni „fæðingu hins ósigraða sonar“.  (Sjá nánar: Fæðingu sólarinnar fagnað, þar sem fjallað er um fornar heiðnar hátíðir sem flestar voru haldnar í tengslum við sólina og sólguði).

Jólin nýlega kristileg hátíð
Í raun urðu jólin kristileg hátíð frekar seint. Frumkristnir menn fögnuðu alls ekki jólunum, eða fæðingu frelsarans. Þvert á móti töluðu helstu kirkjufeðurnir mjög gegn slíkum hátíðum. Tertullian (kirkjufaðir, lést 220) fjallar ekki um jól (eða 25. desember) sem kristna hátíð og árið 245 segir guðfræðingurinn Origen frá Alexandríu að aðeins syndugir menn fagni afmælum eða fæðingardögum. Fjölmargir áhrifamenn innan kristinnar trúar á þessum tíma gera enn fremur lítið úr trúarbrögðum þar sem fæðingu hina ýmissa guða er fagnað með sérstakri hátíð.  Einstaka heimildir eru til um kristnar jólahátíðir í gegnum tíðina en það var ekki fyrr en undir lok miðalda sem jólin urðu að útbreiddri hátíð, og þá í allt annarri mynd en við þekkjum nú.

Jólin bönnuð
Hreintrúaðir voru lengi vel almennt á móti jólahátíðinni þar sem um var að ræða heiðna hátíð sem hafði ekkert með Jesú Krist að gera (sjá nánar: Fæðingu sólarinnar fagnað). Þannig var bannað að halda jólin víðs vegar, t.d. í Boston í Bandaríkjunum frá 1659 til 1681. Enn í dag eru fjölmargir trúarhópar á móti jólunum (t.d. Vottar Jehóva) af sömu ástæðum.

Hækkandi sól boðar bjartari daga og nýtt líf
Hátíðarhöld í kringum hækkandi sól eru skiljanleg og í raun eðlileg. Líf og afkoma manna snérist, og snýst enn, um árstíðirnar. Lækkandi sól boðar nótt, kulda, dvala og dauða á meðan hækkandi sól boðar bjartari daga, hlýju, grósku náttúrunnar og nýtt líf.

Með þetta í huga óska ég öllum lesendum gleðilegra jóla!

Jólin nýlega kristileg hátíð
Í raun urðu jólin kristileg hátíð frekar seint. Frumkristnir menn fögnuðu alls ekki jólunum, eða fæðingu frelsarans. Þvert á móti töluðu helstu kirkjufeðurnir mjög gegn slíkum hátíðum. Tertullian (kirkjufaðir, lést 220) fjallar ekki um jól (eða 25. desember) sem kristna hátíð og árið 245 segir guðfræðingurinn Origen frá Alexandríu að aðeins syndugir menn fagni afmælum eða fæðingardögum. Fjölmargir áhrifamenn innan kristinnar trúar á þessum tíma gera enn fremur lítið úr trúarbrögðum þar sem fæðingu hina ýmissa guða er fagnað með sérstakri hátíð.  Einstaka heimildir eru til um kristnar jólahátíðir í gegnum tíðina en það var ekki fyrr en undir lok miðalda sem jólin urðu að útbreiddri hátíð, og þá í allt annarri mynd en við þekkjum nú.

Jólin bönnuð
Hreintrúaðir voru lengi vel almennt á móti jólahátíðinni þar sem um var að ræða heiðna hátíð sem hafði ekkert með Jesú Krist að gera (sjá nánar: Fæðingu sólarinnar fagnað). Þannig var bannað að halda jólin víðs vegar, t.d. í Boston í Bandaríkjunum frá 1659 til 1681. Enn í dag eru fjölmargir trúarhópar á móti jólunum (t.d. Vottar Jehóva) af sömu ástæðum.

Hækkandi sól boðar bjartari daga og nýtt líf
Hátíðarhöld í kringum hækkandi sól eru skiljanleg og í raun eðlileg. Líf og afkoma manna snérist, og snýst enn, um árstíðirnar. Lækkandi sól boðar nótt, kulda, dvala og dauða á meðan hækkandi sól boðar bjartari daga, hlýju, grósku náttúrunnar og nýtt líf.

Með þetta í huga óska ég öllum lesendum gleðilegra jóla!

Sjá nánar:
Fæðingu sólarinnar fagnað

Fæðingu sólarinnar fagnað

Jólin – hátíð sólar og frelsisguða
Ólíkt því sem flestir halda er sagan um fæðingu Jesú, sem kristnir menn minnast á jólunum, ekki byggð á sagnfræðilegum staðreyndum. Sama má segja um líf hans, boðskap og kraftaverk. Alls óvíst er hvort Jesú hafi raunverulega nokkurn tímann verið til en ef hann var til þá má fullyrða að því sem næst ekkert er vitað um líf hans. Nánast allar þær sögur sem sagðar eru um Jesú í guðspjöllum Biblíunnar eru byggðar á eldri sögum um aðra sólguði og frelsara sem komu til jarðar til að færa mannfólkinu eilíft líf. Flestir eiga frelsararnir það sameiginlegt að móðir þeirra var hrein mey, þeir fæddust á afviknum og fátæklegum stað (í hlöðu, helli, undir tré o.s.frv.), þeir voru synir guðs, voru handteknir og dæmdir til dauða, voru kallaðir lambið og ljós heimsins og þeir voru sagðir hafa dáið fyrir syndir mannanna. Flestir áttu frelsararnir það sameiginlegt að hafa fæðst þann 25. desember, eða á vetrarsólstöðunum. Ástæðan er eins og fyrr segir sú að lífsgjafi jarðarinnar, sólin, hefur nýtt líf, „fæðist“, á þessum tíma.

Árið 46 f.o.t. ákvað Júlíus Sesar rómarkeisari að taka upp júlíaníska dagatalið í Rómarveldi. Vetrarsólstöðurnar og nýtt ár hófst þannig þann 25. desember og lýsti Sesar þann dag sem „Dag hinnar ósigruðu sólar“. Kristnir breyttu síðar nafni dagsins í „Dag hins ósigraða sonar“.

Í Rómarveldi, vöggu kristinnar trúar, var ár hvert haldin stórhátíð á vetrarsólstöðum. Hátíðin, Saturnalia, var kennd við Satúrnus, guð landbúnaðarins, og stóðu almenn hátíðarhöld yfir frá 17. til 24. desember. Þann 25. var síðan haldin mikil veisla (Brumalia) sem var hápunktur hátíðarinnar.

Heiðingjarnir sem héldu upp á jólin, löngu fyrir meinta fæðingu Jesú, gerðu sér glaðan dag með því að gefa gjafir, syngja, hengja upp mistilteina og með því að skreyta tré.

Líberíus biskup í Róm er talinn hafa ákveðið fyrstur manna árið 354 að 25. desember yrði gerður að opinberum fæðingardegi Jesús.

Þegar ljósið sigrar myrkrið
Páskarnir eru einnig forn hátíð sem haldin er til dýrðar sólinni. Rétt eins og fæðingu sólarinnar var fagnað á jólunum (vetrarsólstöðum 20.-23. desember) var sigri ljóssins fagnað á páskum (vorjafndægur 19.-21. mars). Á þessari hátíð ljóssins (sólarinnar), páskunum, fagna kristnir menn sigri Jesú Krists yfir dauðanum rétt eins og heiðingjarnir fögnuðu því að sólin hafði loks sigrast á myrkrinu. Ljósið hefur sigrað þar sem að frá og með vorjafndægri er dagur lengri en nótt, birtan algengari en myrkrið.

Frelsis- og sólguðirnir
Sú kristni sem lögtekin var í Rómarveldi af Kontantínusi keisara árið 325 var að mörgu leiti ekki ný trúarbrögð. Má frekar segja að með kristni hafi gömul trúarbrögð fengið nýtt nafn. Goðsögunnar áttu sér allar eldri fyrirmyndir og sama má segja um boðskapinn. Frelsisguðir heimsins hafa verið fjölmargir eða í það minnsta 17 talsins (líklegast fleiri) og er Jesú kristur sá sem nú seinast varð vinsæll.

Frelsisguðirnir:
Hér fyrir neðan er listi yfir helstu frelsis- og sólarguði mannkyns, hvar trúin á þá var útbreidd og hvenær.
Osiris (Egyptaland ca. 1700 f.o.t.)
Bel (Babílónía ca. 1200 f.o.t.)
Atys (Phrygia ca. 1170 f.o.t.)
Themmuz (Sýrland ca. 1160 f.o.t.)
Dionysus (Grikkland ca. 1100 f.o.t.)
Krisna (Indland ca. 1000 f.o.t.)
Hesus (Evrópa ca. 834 f.o.t.)
Indra (Tíbet ca. 725 f.o.t.)
Bali (Asía ca. 725 f.o.t.)
Iao (Nepal ca. 622 f.o.t.)
Alcestis (Pherae ca. 600 f.o.t.)
Quexalcote (Mexico ca. 587 f.o.t.)
Wittoba (Travancore ca. 552 f.o.t.)
Prometheus (Grikkland ca. 547 f.o.t.)
Quirinus (Róm ca. 506 f.o.t.)
Mítra (Persía ca. 400 f.o.t.)
Jesú Kristur (Róm 325 e.o.t.)

Nánar um frelsisguðina

Osiris – Horus – Isis
Egypski guðinn Osiris, var fyrst dýrkaður líklegast í kringum 3000 f.o.t. Osiris, var eins og hinn kristni guð, hluti af heilagri þrenningu. Þrenningin samanstóð af hinum himneska guði, hinum jarðneska guði (konungur Egypta) og fálka. Til samanburðar er hinn þríeini guð kristninnar, Guð, Jesús (sonurinn) og hinn heilagi andi (oft táknaður í formi dúfu). Horus var sonur Osiris á jörðu sem Osiris hafði eignast með Isis, sem vitaskuld var hrein mey.

Fæðingu Horusar var fagnað af þremur vitringum og er þeirra minnst sem þrem stjörnum í stjörnumerkinu Oríon. Englakór söng til dýrðar Hórus þegar hann fæddist. Fæðingu Horusar var oft minnst með teikningu af barni (Horus) í jötu og af móðir hans (Isis) sem stendur yfir honum. Horus fæddist á vetrarsólstöðum.

Mítra
Trúin á Mítra hófst líklegast í Persíu í kringum árið 2000 f.o.t. Mítra var rétt eins og Jesús sonur guðs og jarðneskrar konu sem einnig var hrein mey. Sagan segir að Mítra hafi fæðst þann 25. desember ýmist í gripahúsi eða í helli og að fjárhirðar, sem urðu vitni að fæðingunni, hafi fært honum gjafir.

Mítra var kallaður frelsari, lambið, ljós heimsins, sól réttvísinnar. Hann á að hafa framið fjölmörg kraftaverk, þar á meðal reisti hann mann upp frá dauðum, læknaði lamaða, gaf blindum sýn og rak illa anda úr mönnum.

Rétt eins og Jesú borðaði Mítra síðustu kvöldmáltíð sína ásamt tólf lærisveinum áður en hann steig upp til himna. Á síðustu kvöldmáltíðinni neyttu þeir meðal annars sakramentis eða brauðs sem var skreytt með krossi.

Eftir að Mítra dó var líkneski af honum búið til úr steini og var það sett inn í grafhýsi en síðan aftur fjarlægt þaðan þar sem því var trúað að Mítra hefði sigrast á dauðanum og stigið upp til himna. Þeir sem trúðu á Mítra trúðu því jafnframt að til þess að komast til himna eftir dauðann þyrftu menn að skírast. Samkvæmt trúnni mun Mítra koma aftur til jarðar fyrir heimsendi og dæma mannkynið.

Trúin á Mítra var afar útbreidd í Rómarveldi á fyrstu dögum kristninnar og voru þessi tvö trúarbrögð lengi álíka vinsæl, enda keimlík. Þannig var Mítra útnefndur „verndari rómverska heimsveldisins“ árið 307 e.o.t. Nokkrum árum síðar eða árið 325 tók Konstantínus þáverandi Rómarkeisari þá ákvörðun að kristni skyldi taka við sem ríkistrú Rómarveldis. Rétt rúmum 30 árum síðar eða árið 358 hófu kristnir að ofsækja þá sem trúðu á Mítra.

Margar af helstu athöfnum kristinnar trúar eru nákvæmlega þær sömu og voru stundaðar af fylgjendum Mítra. Má þar nefna sakramentið, skírnin, ýmsar hátíðir og það að halda upp á hvíldardaginn á sunnudegi, degi sólarinnar. Gyðingar og ýmsir kristnir „sértrúar“söfnuðir (t.d. Sjöunda dags aðventistar) halda þó enn upp á hvíldardaginn á laugardegi, enda er það hvíldardagurinn samkvæmt Biblíunni.

Krisna
Krisna, hinn mennski guð og kristur Hindúa, sonur guðsins Vishnu og hinnar mennsku Devaki var talinn hafa fæðst á vetrarsólstöðum ca. 1200 – 1000 f.o.t. Þegar Krisna fæddist sungu englar honum til dýrðar og stjarna birtist á himni. Vitringar og fjárhirðar heimsóttu guðssoninn og færðu honum gjafir. Konungurinn Kanasa, sem óttaðist Krisna, lét drepa öll sveinbörn sem fæddust sama dag. Fósturfaðir Krisna, sem var trésmiður, fékk skilaboð frá himnum þar sem hann var varaður við reiði Kanasa og hvattur til þess að flýja með fjölskyldu sína.

Rétt eins og aðrir frelsarar mannkyns framkvæmdi Krisna ýmis kraftaverk, barðist við djöfla, fyrirgaf syndir manna og hafði ákveðinn siðferðisboðskap fram að færa. Til eru gömul indversk listaverk, bæði höggmyndir og málverk, þar sem Krisna er sýndur krossfestur á sama hátt og nýrri listaverk sýna Jesús krossfestan. Því er einnig trúað að Krisna hafi dáið fyrir syndir mannanna og að hann hafi sigrað dauðann og risið upp til himna.

Gleðilega sólstöðuhátíð
Sögur frelsis- og sólguðanna eru allar keimlíkar og eru augljóslega byggðar á undrum náttúrunnar, gangi sólarinnar og árstíðunum. Ár hvert deyr náttúran og leggst í dvala en þó aðeins í stutta stund í einu. Áður en við vitum af vaknar hún aftur til lífsins og blómstrar en bíður þess eins að deyja aftur. Það er að mörgu leiti eðlilegt að þessi undursama hringrás náttúrunnar gefi dauðlegum von um að hið sama eigi við líf manna og dýra.

Nú þegar við getum hlakkað til þess að upplifa hlýrri og bjartari daga vil ég nota tækifærið til að óska öllum gleðilegrar sólstöðuhátíðar.

Heimildir:
Almanak Háskóla Íslands

The Winter Solstice & Christmas – Atheist Alliance International

Encyclopædia Britannica

“The History of the Decline and Fall of the Roman Empire” – Gibbon, Edward

“The Psychic Stream” og “The Curse of Ignorance” – Findlay, Arthur

Vísindavefur HÍ – Um jól

Vísindavefur HÍ – Um páska páskar

Sjá nánar:
Formaður Félags ungra jafnaðarmanna segir satt

Tengt efni:
Hvers vegna dó Bel?

Þeir sem hafa áhuga á að lesa persónulegar pælingar mínar verða því að kíkja á www.skodun.is/shogun í framtíðinni.

Stjórnmálamaður ársins
Geir H. Haarde fjármálaráðherra
Það er ekki lítið afrek að steypa Davíð Oddssyni, vinsælasta stjórnmálamanni landsins til fjölda ára, af stalli. Það afrek vann Geir þó á árinu og virtist fara létt með. Þannig stimplaði hann sig inn sem framtíðarleiðtoga Sjálfstæðismanna og þann stjórnmálamann landsins sem nýtur mests trausts. Það var því ekki furða að Davíð varð sífellt sýnilegri eftir því sem á árið leið. Vinsældir Geirs urðu einfaldlega til þess að Davíð neyddist út úr skápnum ef hann ætlaði sér ekki að missa tökin á gangi mála.

Þingmaður ársins
Pétur Blöndal, þingmaður Sjálfstæðisflokks
Því fer fjarri að við séum alltaf sammála Pétri. Hann má hins vegar eiga það að hann sýnir oft á tíðum þann kjark sem aðra þingmenn skortir. Gott dæmi um það er gagnrýni hans á starfshætti Alþingis. Hann sagði löggjafarvaldið sem samkvæmt stjórnarskrá vera komið inn í ráðuneytin og lagasetningarhlutverk Alþingis markaðist að mestu af hálfgerðum prófarkalestri. Málið er að Pétur hafði alveg rétt fyrir sér. Þeir þingmenn sem mótmæltu yfirlýsingu Péturs af krafti gerðu sig að fíflum. Þeir sem kanna málið af opnum hug gera sér grein fyrir því hvar valdið liggur, og það liggur svo sannarlega ekki hjá Alþingi.

sjá nánar: Er þingræðið á þrotum?, Birtingarmyndir lýðræðisins – fyrsti hluti , Birtingarmyndir lýðræðisins – Flokkakerfið, Birtingarmyndir lýðræðisins – Alþingi: Hæfni þingmanna, Birtingarmyndir lýðræðisins – Þingræðið: Aðstöðuleysi þingmanna

Flokkur ársins
Samfylkingin
Allan síðasta vetur var rætt um að Samfylkingin myndi byrja að dafna á nýjan leik þegar formleg flokksstofnun væri um garð gengin. Nú er rúmt hálft ár liðið frá stofnun en ekki dafnar flokkurinn. Þó er ljóst að sigurgangan er hafin enda glæsileg fundaherferð formanns og varaformanns um landið afstaðin og niðurstaðan sigur fyrir Samfylkinguna. Stefnan var prófuð á kjósendum og virtist virka. Því stendur ekki til að breyta henni strax.

Fjölmiðlamaður ársins
Hrafn Jökulsson
Auk þess að vera fróður maður og kjaftfor heldur Hrafn úti einhverjum besta vef landsins, hinni endurbornu Pressu. Ekki maður fullkominn en má eiga það að hann er einhver allra besti blaðamaður sem við höfum eignast í seinni tíð.

Fjölmiðill ársins
Morgunblaðið
Fréttabréf Þjóðkirkjunnar fjallaði ítarlega um hina mjög svo velheppnuðu Kristnihátíð sem gekk framar björtustu vonum. Aðrir fjölmiðlar gátu hins vegar ómögulega komið auga á allan þann fjölda gesta sem Morgunblaðið kom auga á. Morgunblaðið er dyggur málsvari stofnana ríkisvaldsins og svarar endanlega spurningunni hvort ríkið eigi að halda úti dagblaði eins og sjónvarpsstöð. Þess gerist ekki þörf meðan Moggans nýtur við.

Almannatengslamenn ársins
Útgefendur 3. bindis ævisögu Steingríms Hermannssonar
Það hefur sennilega engin bók fengið jafn góða kynningu áður en hún kom út og 3. bindi ævisögu Denna dæmalausa. Flestir fjölmiðlar voru undirlagðir af áratugs gömlum æsifréttum síðustu vikuna áður en bókin kom út. Það fór því ekki á milli mála að bókin væri að koma út og að margt merkilegt væri í henni. Þó læddist að einstaka manni sá grunur að allt markvert væri þegar komið fram í fjölmiðlum og því óþarfi að lesa bókina.

Ráðherra ársins
Sólveig Pétursdóttir, dóms- og kirkjumálaráðherra
Seinheppin, íhaldssöm og dæmigerður style-over-substance stjórnmálamaður. Sólveig kynnti átak í umferðaröryggi fyrr á árinu en fjöldi látinna í umferðarslysum er með því hæsta sem um getur. Hún kynnti frumvarp um þyngingu refsinga örfáum vikum eftir að dómsmálaráðuneytið kynnti skýrslu sem leiðir í ljós að slíkt er líklegra til að fjölga afbrotum en draga úr þeim. Fáir ráðherrar hafa haldið jafn marga og jafn glæsilega blaðamannafundi á ferli sínum og Sólveig hélt í ár, málið vandaðist hins vegar þegar í ljós kom að lítið eða ekkert stóð að baki kynningunum.

sjá nánar: Fjölgar dómsmálaráðherra afbrotum?, Dómsmálaráðherra á villigötum

Flopp ársins
Kristnihátíð
Hvernig sem á það er litið verður ekki framhjá því horft að Kristnihátíðin sem átti að draga tugi þúsunda á Þingvelli var flopp. Áhuginn var í lágmarki, mætingin til háðungar og umræðan í kjölfar hátíðarinnar afar neikvæð. Hátíðin átti að vera skrautsýning Þjóðkirkjunnar en markaði sennilega upphafið að endalokum ríkiskirkju á Íslandi. En við hverju er svo sem að búast þegar Júlíus Hafstein er fenginn til að skipuleggja hátíð?

sjá nánar: Eitt land, ein þjóð, ein trúarbrögð, Kristnir kúka frítt, Hver er opinber afstaða Þjóðkirkjunnar?, Nasistar á meðal vor?, Að upphefja sig á kostnað annarra, Upphafið að endalokunum?

Viðskipti ársins
Ekki-salan á Hótel Valhöll
Undir venjulegum kringumstæðum hefði fæstum dottið í hug að meina manni að kaupa hótel eða sumarhús. En þar sem Hótel Valhöll er á Þingvöllum, staðnum þar sem tvær misheppnuðustu hátíðir síðari ára áttu sér stað, og væntanlegur kaupandi útlendingur fór ekki hjá því að ýmsir stjórnmálamenn, og annað þjóðrækið fólk, fékk fyrir hjartað. Málið var auðvitað dæmigerður þjóðrembingur en lýsti skæru ljósi á þá staðreynd að Þingvallanefnd hefur engan veginn staðið sig.

sjá nánar: Hefur Þingvallanefnd brugðist?

Bók ársins
Forsætisráðherra, ævisaga Steingríms Hermannssonar 3. bindi eftir Dag. B. Eggertsson
Hún hefur verið sögð ónákvæm, endurtekning á efni sem áður hefur verið fjallað um og skáldsaga. Hvað sem því líður er bókin ómissandi fyrir hvern þann sem hefur áhuga á stjórnmálasögu. Það er ef til vill ekki allt satt og rétt sem kemur fram í bókinni en hún gefur vissar hugmyndir um hvernig stjórn landsins er og hefur verið háttað. Hvort það sé til þess fallið að róa menn eða skelfa látum við lesendum eftir.

Sendiherra ársins
Jón Baldvin Hannibalsson, sendiherra í Bandaríkjunum
Staðreyndin er einfaldlega sú að Jón Baldvin er með flottari mönnum sem hafa lagt stjórnmál og sendiherrastarfið fyrir sig. Lýsingar hans á bandaríska kosningakerfinu og ónefndum frambjóðendum voru fyndnar, hreinskilnar og til þess fallnar að fara í taugarnar á ýmsum. Jón Baldvin rúlar.

Ummæli ársins
Þuríður Backman um einkavæðingu ríkisstjórnarinnar
Einn af merkustu talsmönnum Vinstri Grænna sá sig tilneyddan til að lýsa því yfir að sá merki stjórnmálaflokkur væri á móti einkavæðingu ríkisstjórnarinnar. VG er því væntanlega vinstra megin við hægri.

Miðaldarfílingur ársins
Trúarinnræting í opinberum skólum
Það er sorglegt til þess að vita að á árinu 2000 sé trúarinnræting enn stunduð í ríkisreknum skólum. Ritstjórn Skoðunar mótmælir slíkum mannréttindabrotum og krefst þess að raunverulegu trúfrelsi verði komið á hér á landi.

sjá nánar: Við vitum betur, Aðskiljum skóla og kirkju

Móðursýkiskast ársins
Stóra MBA málið
Það ætlaði allt um koll að keyra þegar ákveðið var að rukka hálaunamenn um skólagjöld fyrir að fá að stunda svokallað MBA-nám. Pólitískir framapotarar töluðu um afnám jafnréttis til náms og afturhvarf til hinna myrku miðalda. Stjórnmálamenn sem aldrei áður höfðu fjallað um menntamál af nokkru viti reyndu allt sem þeir gátu til þess skora pólitísk mörk. En taugaveiklunin var svo mikil að flestum tókst aðeins að skora vandræðaleg sjálfsmörk.

sjá nánar: Skólagjöld og jafnrétti til náms

Koss ársins I
Kossinn sem Óli forseti gaf ástkonu sinni fyrir framan Hof ástarinnar og var sýndur á Stöð 2.
Með þessum kossi sýndi forsetinn alþjóð að hann er tilfinningaríkur og rómantískur maður. Það verður líka að teljast afrek að með þessum eina kossi tókst forsetanum að gera margan íhaldsmanninn óvinnufæran af pirringi.

Koss ársins II
Júdasarkoss Guðna Ágústsonar, landbúnaðarráðherra
Í æviminningum Guðna verður örugglega sér kafli sem ber heitið „Kýrnar þagna“ því heyrst hefur að allar hinar beljurnar í fjósinu hafi þagnað þegar Guðni kyssti Búkollu bless.

Heimsókn ársins
Li Peng gerist Íslandsvinur
Fjöldamorðinginn Li Peng kom í kurteisisheimsókn til Íslands og hafði mikil áhrif. Hann sameinaði ungliðahreyfingar stjórnmálaflokkanna og kenndi íslenskum yfirvöldum hvernig á að hneppa almenning í stofufangelsi. Frést hefur að Saddam komi á næsta ári.

sjá nánar: Lærdómsríkt ferðalag

Viðkvæmni ársins
Skoðun ekki lengur í náðinni
Annar ritstjóri Skoðunar skrifaði grein þar sem hann benti á þá skemmtilegu mótsögn að frjálshyggjumennirnir á frelsi.is eru allir skráðir í einn helsta forsjárhyggjuflokk landsins, Sjálfstæðisflokkinn. Sama dag og greinin var birt hvarf Skoðun úr tengslasafni frelsarans.

sjá nánar: Frjálshyggjumenn í kommúnistaflokki

Fíaskó ársins
Talnapúkinn stríðir Bandaríkjamönnum
Bandarísku forsetakosningarnar eru án nokkurs vafa fíaskó ársins. Hvernig er hægt að halda lýðræðislegar kosningar í landi þar sem innfæddir kunna hvorki að kjósa né telja? Hvar var Jimmy Carter svo þegar heimurinn þurfti á honum að halda?

sjá nánar: Kosningavaka kanamangarans

Mismunun ársins
Klósett handa rétttrúuðum
Við sem sitjum í ritstjórn Skoðunar erum þekktir fyrir að þjást af pólitískri rétthugsun. Þess vegna fór það mikið fyrir brjóstið á okkur þegar rukka átti ásatrúarmenn fyrir salernisaðstöðu á Þingvöllum sem kristnir fengu að nota ókeypis. En kristilegt siðgæði og pólitísk réttsýni sigraði að lokum og allir fengu að kúka frítt.

sjá nánar: Kristnir kúka frítt

Ritdeila ársins I
Íslenskir þjóðernissinnar aAMjúpa hakakrossinn
Annar ritstjóri Skoðunar ákvað að senda Félagi íslenskra þjóðernissinna bréf í þeim tilgangi að fá nánari upplýsingar um fyrir hvað félagið stendur. Þjóðernissinnar svöruðu og sögðust vera lausir við fordóma en sögðu jafnframt að hvíti kynstofninn væri mestur og bestur og svo líktu þeir ættleiðingum barna sem ekki eru af evrópskum uppruna við hundahald.

sjá nánar: Opið bréf til Félags íslenskra þjóðernissinna, Þjóðernissinnar svara , Athugasemdir við svar þjóðernissinna , Samanburður á sp. SHG og sv. þjóðernissinna

Ritdeila ársins II
Box og mannréttindi
Mikil gremja hrjáði marga þegar tillaga nokkurra alþingismanna um að lögleiða ólympíska hnefaleika hér á landi var felld. Það er því varla undarlegt að annar ritstjóri Skoðunar hafi verið sakaður um að vera argasti kommi þegar hann lýsti því yfir að hann væri á móti því að lögleiða box.

sjá nánar: Íslensku boxi gefið rothögg, Mannréttindum á Íslandi gefið rothögg, Hnefaleikar og mannréttindi

Ritdeila ársins III
Á að lögleiða fíkniefni?
Áhugaverðar umræður áttu sér stað á þessum síðum um kosti þess og galla að lögleiða fíkniefni. Sitt sýnist hverjum.

sjá nánar: Lögleiðing fíkniefna, Samtal um lögleiðingu fíkniefna, Annað samtal um fíkniefni, Um lögleiðingu vímuefna I, Um lögleiðingu vímuefna II

Frumkvöðull ársins
Guðni Ágústson, landbúnaðarráðherra
Guðni er búinn að vera duglegur ráðherra. Hann kyssti íslenskar beljur en sagðist vilja fá að mjólka þær norsku. Sumir tala um júdasarkossa aðrir tala um framhjáhald. Við tölum um frumkvöðlastarf.

Draumur Guðna um koma á fót heiðursverði landsins fegurstu hrossa til að taka á móti erlendum gestum var matreiddur á Alþingi þetta árið þjóðlegum til mikillar ánægju. Við í ritstjórn Skoðunar óttumst að þessi hugmynd sé kannski ekki nógu umhverfisvæn.

sjá nánar: Heiðursvörður Íslendinga

Hugsjónamaður ársins I
Jón Steinar Gunnlaugsson, hæstaréttarlögmaður
Hann var duglegur við að skrifa greinar í Moggann þetta árið og Mogginn var duglegur við ramma greinarnar hans inn. Jón Steinar átti eins og alltaf nokkra góða rökfræðilega spretti en missti gjörsamlega stjórn á margrómaðri réttlætiskennd sinni þegar hann komst að þeirri merku niðurstöðu að bætt aðstaða til að taka viðtöl við börn sem hafa verið þolendur kynferðisofbeldis ógnaði hlutleysi réttarins.

sjá nánar: Jón Steinar hefur rangt fyrir sér, Hverjum er ekki sama? og Hvers eiga börnin að gjalda?

Hugsjónamaður ársins II
Björgvin Guðmundsson, formaður Heimdallar
Björgvin er kosinn hugsjónamaður ársins annað árið í röð á Skoðun. Í þetta sinn fyrir að neita að skila skattaskýrslunni sinni og fyrir að hlekkja sjálfan sig við skrifstofu skattstjóra til að vernda viðkvæmar persónuupplýsingar okkar. Björgvin er óumdeildur hugsjónamaður og hann er snillingur í koma sjálfum sér á framfæri. Hverjum hefði annars dottið í hug að frjálshyggjumenn tæku upp starfsaðferðir öfga-umhverfisverndarsinna á árinu 2000.

sjá nánar: Krossferðin gegn kerfinu, Kæri Björgvin og Samtal um skattinn

Hugdetta ársins
Að gera klámhunda útlæga úr fjölskylduveislum
Árið 2000 hófst eins og árið 1999 endað, með móðursýki. Í öðrum hverjum fréttatíma var umræða um „klámvæðingu íslensks samfélags“. Smáborgarar og prestar héldu ráðstefnu um ástandið í henni Sódómu og komust að brilliant niðurstöðu: Það á að banna öllum þeim sem stunda nektardansstaði að mæta í fjölskylduveislur. Er undarlegt að aðsókn á þessa staði hafi aukist þetta árið?

sjá nánar: Kynlífsþrælkun á Íslandi?, Meira um klám og Hinn fullkomni heimur

Metnaðarlausasti fréttafluttningur ársins
Fréttastofa Bylgjunnar telur netkosningu markverða heimild
Á sama tíma og vefstjóri Skoðunar var að setja þessa grein á netið flutti fréttastofa Bylgjunnar örugglega eina ómarkverðustu „frétt“ ársins. Í ekki-frétt Bylgjunnar kom fram að samkvæmt netkosningu, sem fór fram á kreml.is, er íslenskur almenningur búinn að missa áhugann á forsætisembættinu. Það að virt fréttastofa skuli nota netkosningu sem heimild er vægast sagt sorgleg staðreynd enda eru netkosningar líklegast ómarktækustu kosningar sem til eru (meira að segja ómarktækari en bandarískar forsetakosningar). Fréttamenn Bylgjunnar hefðu alveg eins geta vitnað í ónafngreindan mann úr Breiðholtinu og vini hans máli sínu til stuðnings.

sjá nánar: Hvernig á að svindla í kosningum

Brynjólfur Þór Guðmundsson
Sigurður Hólm Gunnarsson