Veislur, þjónar og sundlaugar
Mikill íburður fylgir oft svokölluðum sendiráðsbústöðum. Sendiráðsbústaðir eru í senn heimili sendiherra og vettvangur fyrir móttökur og ýmiskonar veislur. Þessir bústaðir eru oft fáránlega dýrir í rekstri. Nýi sendiráðsbústaðurinn í London kostar víst um 850 milljónir (sá gamli var seldur á 1.700 milljónir en það er önnur saga). Er virkilega ekki hægt að finna einhverja holu sem kostar eitthvað minna?

Þarf að halda allar þessar móttökur og veislur? Er hægt að fara fram á að fá upplýsingar frá utanríkisráðuneytinu hversu margar veislur eru haldnar í ráðherrabústöðunum, hverjum er boðið, hver er tilgangurinn með þeim og hvað slíkar veislur kosta?

Fyrir nokkrum árum var mér, ásamt öðru ungu fólki, boðið í veislu í sendiráðsbústaðnum í Brussel. Boðið var upp á flottan mat og vín. Einnota handklæði voru á klósettinu og auðvitað voru þjónar út um allt. Svo var þessi flotta sundlaug í garðinum. Mér leið illa í þessum aðstæðum. Bæði vegna þess að mér blöskraði íburðurinn en líka vegna þess að ég passaði ekki vitund inn í þetta umhverfi. Var með sítt hár, í leðurjakka og átti engin jakkaföt (sem var mjög illa séð af skipuleggjanda ferðarinnar).

Auðvitað er það slæmt að vera fíkill, hvort sem það er í áfengi, vímuefni, fjárhættuspil eða hvað eina. Þessu eru væntanlega allir sammála. Langflestir eru einnig sammála um að hið opinbera eigi að veita fólki í vanda aðstoð og reyna að draga úr óhamingju fólks.

Til að geta tekið upplýsta ákvörðun um rekstur spilavíta þurfa menn í það minnsta að velta fyrir sér tveim spurningum.

Í fyrsta lagi: „Er það ljóst að rekstur spilavíta undir ströngu eftirliti muni auka vanda þeirra sem þjást af spilafíkn?“

Önnur spurning er svo: „Jafnvel þó spilavíti muni auka vandann, er siðferðilega réttlætanlegt að banna slíka starfsemi?“

Út í hött er að taka afstöðu til málsins áður en búið er að leita svara við fyrri spurningunni. Síðan má skoða seinni spurninguna og rökræða forræðishyggju.

Mætur stjórnmálamaður sagði nýlega á opinberum vettvangi að „Spilavíti og spilakassar sem byggi á fíknimyndun, skapi eymd og fátækt.“ Þess vegna væri rétt að banna rekstur spilavíta.

Gott og vel. Vandinn er sá að það nákvæmlega sama má segja um annað í okkar samfélagi. Eins og áfengi, tölvuleiki og meira að segja verðbréfaviðskipti. Þeir sem vita eitthvað um viðskipti með verðbréf sjá í hendi sér að verðbréfamarkaðir eru lítið annað spilavíti. Spilavíti þeirra sem að jafnaði ganga um göturnar í jakkafötum.

En ef þetta eru rökin á þá að banna áfengi, tölvuleiki og verðbréfaviðskipti?

Ég leyfi mér að spyrja: Hafa rannsóknir sýnt að aðstæður spilafíkla eru verri þar sem spilavíti eru leyfð undir ströngu eftirliti?  Það getur vel verið. Ég hef einfaldlega ekki ennþá heyrt um eða séð þær rannsóknir.

Afstaða pólitíkusa virðist byggja á því að það hljóti bara að vera þannig og því þurfi ekki að kanna málin.

Ég vara við að fólk taki afstöðu til mála án þess að hafa staðreyndirnar á hreinu. Munum að vegurinn til glötunar er oft varðarður góðum ásetningi. Menn héldu einu sinni að hægt væri að koma í veg fyrir slæmar afleiðingar áfengisneyslu með því að banna sölu áfengis. Sagan sýnir að þeir sem héldu þessu fram höfðu rangt fyrir sér.
Ég vil fá umræður um þessi mál. Ekki bara upphrópanir um að sjálfsögðu eigi að banna.

Rökin fyrir því að banna rekstur spilavíta eru þau helst að með rekstri slíkra staða muni fíklum fjölga, eymd aukast og jafnvel talað um að fjölskyldur muni tvístrast. Eins og áður segir finnst mér vanta einhver gögn sem sýna fram á að þetta verði raunin.

Sjálfur tel ég að bönn séu í mörgum tilfellum best til þess fallin til að veita glæpa- og ofbeldismönnum völd yfir sjúku fólki, yfir fíklum. Um leið er verið að stimpla fólk í vanda, sama fólk og verið er að vernda með boðum og bönnum, sem lögbrjóta. Það getur ekki talist háleitt markmið fyrir siðað samfélag.

Þó að bann við mannlegum breyskleika myndi skila árangri er vafasamt að slíkt bann gæti talist siðferðilega rétt. Ég minni á gamla Sovét, þriðja ríki nasismans, fjölmörg múslimaríki og sæluríkin Kína og Norður-Kóreu í þessu samhengi. Öll þessi „velferðarríki“ reyndu, og reyna, að búa til fyrirmyndarsamfélag með boðum og bönnum. Helst með hörðum refsingum þar sem hinum brotlega er ekki sýnd nein miskunn, öðrum víti til varnaðar.

Tóbaksvarnarþingið, sem auðvitað vill vel, ætlast ekki aðeins til að tóbak verði bannað á Íslandi það telur einnig „óæskilegt“ að „leikarar reyki í íslenskum bíómyndum og á leiksviðum“ og er því hlynnt ritskoðun í anda sæluríkja kommúnisma. Að auki virðast læknarnir góðu vilja að sett verði lög þar sem fólk verði annað hvort sektað eða handtekið fyrir það að reykja á almannafæri.*

Þessi öfgafulla afstaða bendir til þess að það sé til eitthvað sem er jafnvel verra en lögregluríki, og það er þá læknaríki.

Í fljótu bragi sé ég aðeins tvö atriði í ályktun læknanna sem ég gæti stutt. Í fyrsta lagi að vernda þurfi hópa sem enn eru útsettir fyrir óbeinum reykingum. Þetta er sjálfsögð krafa, enda á fíkn eins í reykingar ekki að hafa bein áhrif á aðra sem kæra sig ekki um að stunda slíka iðju. Í öðru lagi get ég stutt kröfu um takmarkanir á auglýsingum á tóbaki, þá með það að markmiði að vernda ungt fólk fyrir áróðri.

Annars tel ég að læknarnir ættu að einbeita sér að forvörnum og auka fjölbreytni á úrræðum til að hjálpa fólki að reykja. Eins og með því að leyfa elektrónískar sígarettur.

Nú veit ég ekki hvernig stjórnvöld taka ábendingum læknanna en eitt er víst. Ef sæluríki lækna verður að veruleika er ég fluttur úr landi.

*Úr ályktun Tóbaksvarnarþings:

„• Að hætta sölu tóbaks í matvöruverslunum og á bensínstöðvum fyrir árslok árið 2010.

• Að hætta sölu tóbaks í söluturnum árið 2012.

• Stefna að því að Ísland verði fyrsta landið í heiminum til að taka tóbak alfarið úr almennri sölu.

• Nýjar dreifingar og söluleiðir á tóbaki (t.d. öll sjálfsafgreiðsla) verði óheimilar.

• Tóbak verði tekið úr sölu í fríhöfnum íslenskra flugvalla.

• Aldur til að geta keypt tóbak verði hækkaður í 20 ár fyrir árslok 2010.

• Aldur til að afgreiða tóbak verði hækkaður í 20 ár fyrir árslok 2010.

• Að hnykkt verði á banni við að auglýsa eða selja varning með nafni eða merki sem tóbak er einnig fáanlegt undir.

• Auglýsingar, t.d. á kappakstursbílum eða í íþróttaútsendingum, verði takmarkaðar með því að skylt verði að útmá auglýsingarnar í t.d.  sjónvarpsútsendingu eða tímariti.

• Þingið telur óæskilegt að leikarar reyki í íslenskum bíómyndum og á leiksviðum.

• Vernda þarf hópa sem enn eru útsettir fyrir óbeinum reykingum s.s. fangar, fangaverðir og starfsmenn vistheimila.

• Stefnt verði að því að afnema reykingar á almannafæri.

• Að taka tóbak út úr vísitöluútreikningi.

• Stefnt skal að því að útsöluverð á tóbaki standi undir samfélagslegum kostnaði við neyslu þess.“

Frjálslyndir jafnaðarmenn í Samfylkingunni eiga líka margt sameiginlegt með frjálslyndum sjálfstæðismönnum. Þannig eiga frjálslyndir einstaklingar í þessum tveim flokkum oft mun meira sameiginlegt með hvor öðrum en með sínum eigin flokksmönnum í ákveðnum málum. Eigum við þá að sameina Sjálfstæðisflokkinn og Samfylkinguna?

Viljum við Íslendingar stefna að tveggja flokka kerfi eins og er við lýði í Bandaríkjunum þar sem menn geta oft aðeins valið milli tveggja misslæmra kosta? Fjölbreytt flóra af stjórnmálaflokkum með vel skilgreindar stefnur er mun fýsilegri kostur. Ekkert er hins vegar því til fyrirstöðu að frjálslyndir jafnaðarmenn í Samfylkingunni og vinstrimenn í VG vinni saman að sameiginlegum markmiðum í velferðarmálum svo dæmi sé tekið.

Samfylkingin er flokkur frjálslyndra jafnaðarmanna sem á oft litla samleið með kreddufullri afstöðu VG í ýmsum málum, þar á meðal í velferðarmálum. Hefur sá sem þetta skrifar til að mynda verið talsmaður þess að jafnaðarmenn leggi áherslu á markmið en ekki leiðir í velferðarmálum. Hvers vegna má ekki til dæmis skoða einkarekstur og aukið sjálfstæði stofnanna innan velferðarkerfisins? Talsmenn VG hafa hingað til séð rautt í hvert skipti sem minnst er á einkarekstur. Líklegast er það orðið “einka” sem fer eitthvað í taugarnar á þeim.

Undanfarið hafa ýmsir talsmenn Samfylkingar talað á svipuðum nótum og Vinstri grænir í þessum efnum. Þar á meðal hefur Össur sérstaklega gagnrýnt Framtíðarhóp Samfylkingarinnar fyrir að vilja skoða kosti og galla einkarekstur í menntakerfinu. Þetta kemur mér á óvart því Össur sagði sjálfur á flokksþingi Samfylkingar 2003:

„Við erum flokkur samhjálpar en við erum líka markaðssinnaður flokkur. Samfylkingin þarf að skoða með opnum huga breytt rekstrarform í heilbrigðisþjónustunni, án þess að hróflað sé við jöfnu aðgengi allra óháð efnahag. Það þarf að láta markaðslögmálin vinna í þágu markmiða jafnaðarstefnunnar. Það er markmiðið sem skiptir máli en ekki leiðin að því. Ríkið þarf að vera kaupandi, en það þarf ekki í öllum tilvikum að vera seljandi.“

Sjá: Lögð áhersla á markmið ekki leiðir

Svo ég endurtaki orð Össurar: “Ríkið þarf að vera kaupandi, en það þarf ekki í öllum tilvikum að vera seljandi.“ Hvers vegna getur það sama ekki átt við í menntakerfinu?

Í staðin fyrir að reyna að sameina tvo ólíka flokka tel ég að næsti formaður Samfylkingar ætti að einbeita sér að því að búa til öflugan flokk frjálslyndra jafnaðarmanna og búa þannig til vettvang sem getur sameinað frjálslynt fólk úr öllum áttum.

Sjá: Frjálslyndur flokkur óskast

Ítarefni:
Hátíðarræða Össurar Skarphéðinssonar á flokksþingi 2003

Viðbrögð stjórnarandstöðunnar við ákvörðun ríkistjórnar um að selja Símann hafa hingað til verið frekar froðukennd og bragðdauf. Stjórnarandstöðuþingmenn gefa í skyn að verið sé að koma Símanum í hendurnar á mönnum sem eru ríkisstjórninni “þóknanlegir”. Mér leiðist þegar stjórnmálamenn gefa í skyn.

Ég veit nánast ekkert um rekstur símafyrirtækja og get varla haft sterka skoðun á því hvort það sé eðlilegt að grunnnetið sé selt með Símanum eða ekki. Ýmsir fullyrða að það sé stórhættulegt og “gefa í skyn” að sú aðferð hafi gefist afar illa annars staðar. Ég man hins vegar ekki eftir því að hafa heyrt hvar slíkt fyrirkomulag hefur gefist illa og hvers vegna. Það getur þó vel verið að það hafi verið gert.

Það má auðvitað alltaf deila um hvernig stórríkisfyrirtæki eru einkavædd. Við eigum að rökræð þessi mál. Hvað sem okkur finnst um aðferðirnar þá er einkavæðing Símans gleðiefni í sjálfu sér.

Næsta skref verður vonandi einkavæðing ríkisfjölmiðlana. Afskipti ríkisins af sápuóperuneyslu almennings eru orðin svolítið þreytandi.

Frjálslyndir menn telja að það sé fyrst og fremst hlutverk hins almenna borgara að veita yfirvöldum aðhald en ekki öfugt. Þeir sem aðhyllast forsjárhyggju telja hins vegar að yfirvöld eigi sífellt að hafa vit fyrir almenningi. Fulltrúar forsjárhyggjunnar telja að örfáir alþingismenn eigi að geta tekið afar óvinsælar ákvarðanir. Ákvarðanir sem “vitrir stjórnmálamenn” skilja en sauðsvartur almúginn skilur ekki fyrr en kannski seinna. Kjörorð forsjárhyggjunnar eru: “Við vitum betur”.

Vald eins yfir öðrum er í eðli sínu vont en reynist þó stundum nauðsynlegt til að tryggja frelsið, hversu þversagnakennt sem það kann nú að hljóma. Þess vegna styðja frjálslyndir lýðræðissinnar ákveðna tegund af ríkisafskiptum til að koma í veg fyrir að menn brjóti hver á öðrum. Ágætt dæmi um slík ríkisafskipti eru einhverjar reglur um fjölmiðla til að tryggja tjáningarfrelsið. Völd eru hins vegar þess eðlis að þau eru hægt að nota bæði til góðs og ills. Því hlýtur það að teljast skynsamlegt að dreifa völdum eins og kostur er. Því ber að hafna öllum hugmyndum um aukið vald þings og ríkis á kostnað hins almenna borgara. Er því ástæða til að hvetja ráðamenn til að auka rétt almennings til að hafa áhrif á stjórnvaldsaðgerðir. Frelsisunnendur vilja meira lýðræði, ekki minna.

Þeir stjórnmálamenn sem nú eru tapsárir eftir baráttuna um fjölmiðlalögin ættu því að hugsa sig tvisvar um áður en þeir ákveða að reyna að skerða rétt almenning til að hafa áhrif sitt eigið umhverfi. Er þessum orðum sérstaklega beint til þeirra þingmanna sem telja sig standa vörð um lýðræðið og frelsi einstaklingsins.

Afmæli fagnað með óhóflegum ríkisafskiptum
Kemur það engum öðrum en mér spánskt fyrir sjónir að í „flokki einstaklingsframtaksins“, Sjálfstæðisflokknum, virðist hjarðmennskan vera allsráðandi? Það eru alltaf hinir svokölluðu vinstriflokkar sem klofna og geta ekki komið sér saman um eina stefnu. Þar er of mikið af fólki með sjálfstæðar skoðanir virðist vera. Í Flokknum hlýðir hjörðin hins vegar alltaf kalli Foringjans. Þar eru allir sammála – Ein þjóð, ein trú, einn flokkur.

Fjölmiðlafrumvarpið sem samþykkt var í gær er ágætt dæmi. Frjálshyggjumennirnir í Flokknum, hinir sjálfskipuðu verndarar frelsisins, mótmæla ekki frelsisskerðingu þegar þeir eru aðstöðu til þess. Nei að sjálfsögðu ekki, Foringinn hefur talað og honum skal hlýtt. Einstaklingshyggju skal fórnað á altari flokkshollustu.

Sama var uppi á teningnum þegar útlendingafrumvarpið var samþykkt. Hvaða máli skiptir einstaklingsfrelsið ef Forystan er á móti því? Frjálshyggjuliðið virðist einnig ætla að kyngja lögum um auknar heimildir lögreglu til hlerana, jafnvel án dómsúrskurðar. Þessir sjálfskipuðu talsmenn frelsisins hafa sagt í fjölmiðlum að það „séu góð rök“ fyrir því að efla stóra bróður.

Meira að segja frjálshyggjudrengirnir á Vefþjóðviljanum eru hættir að gagnrýna Flokkinn (mig minnir að þeir hafi gert það í gamla daga). Þeir benda þó stundum á að Flokkurinn sé ekki alveg á réttri leið, en þó aldrei án þess að „benda á“ að allir aðrir flokkar séu mun verri og því sé Flokkurinn í raun ágætur. Svo eru sumir sem velta því fyrir sér hvers vegna einstaklingssinnarnir á Vefþjóðviljanum skrifa aldrei undir eigin nafni. Hafa einstaklingar þar engar sjálfstæðar skoðanir? Svo virðist ekki vera því reglulega kemur fram í ritinu að Vefþjóðviljinn leggi eitthvað til, að Vefþjóðviljinn stingi upp á, að Vefþjóðviljinn hafi þá skoðun og að Vefþjóðviljinn telji.

Er von að maður spyrji hvort hjarðmennskan hafi tekið öll völd í landinu?

Það er orðið eitthvað meira en undarlegt ástand þegar eina von frjálslynds fólks í landinu er orðin Ólafur Ragnar Grímsson forseti og fyrrum formaður Alþýðubandalagsins.

Hvar er nú krafan um að draga úr völdum stjórnmálamanna? Skoðun er þeirrar skoðunar að einstaklingssinnaðir lýðræðissinnar eigi að taka höndum saman og mótmæla hjarðmennskunni í þessu landi. Oft var þörf en nú er nauðsyn.

www.askorun.is

Ég tel reyndar eðlilegt að til séu sanngjarnar reglur um fjölmiðla til að tryggja lýðræðislega umræðu. Það breytir því ekki að umrætt frumvarp er slæmt.

Stuðningsmenn frumvarpsins hafa ekki getað leynt andúð sinni á ákveðnum fjölmiðlum og mönnum og virðist þessi andúð vera meginástæðan fyrir því að frumvarpið er sett fram. Það er að sjálfsögðu ótækt að lagafrumvörp séu sett fram undir þessum kringumstæðum.

Svokallaðir frjálshyggjumenn innan þingflokks Sjálfstæðisflokksins hafa glatað öllum trúverðugleika sínum og morgunljóst er að Sjálfstæðisflokkurinn getur ekki kennt sig við einstaklingsframtak og atvinnufrelsi lengur.

Í ljósi þeirra aðstæðna sem frumvarpið er sett fram í og í ljósi þess að forsætisráðherra virðist stjórnast af persónulegri óvild sinni í garð ákveðinna manna held ég að það hljóti að vera skylda hvers manns að mótmæla gjörningnum. Við getum einfaldlega ekki leyft ráðamönnum að setja íþyngjandi lög bara af því þeir eru pirraðir.

www.askorun.is

Those willing to give up a little liberty for a little security deserve neither security nor liberty.
- Benjamin Franklin

„[I]t is not the feeling sure of a doctrine…which I call an assumption of infallibility. It is the undertaking to decide that question for others, without allowing them to hear what can be said on the contrary side.“

„If all mankind minus one, were of one opinion, and only one person were of the contrary opinion, mankind would be no more justified in silencing that one person, than he, if he had the power, would be justified in silencing mankind.“
- John Stuart Mill, On Liberty

Let it be impressed upon your minds, let it be instilled into your children, that the liberty of the press is the palladium of all the civil, political, and religious rights.
- Junius

The free press is the mother of all our liberties and of our progress under liberty.
- Adlai E. Stevenson

„Our liberty depends on the freedom of the press, and that cannot be limited without being lost.“

„I would rather be exposed to the inconveniences attending too much liberty than to those attending too small a degree of it.“

„The only security of all is in a free press. The force of public opinion cannot be resisted when permitted freely to be expressed. The agitation it produces must be submitted to. It is necessary, to keep the waters pure.“

„What county can preserve its liberties, if its rulers are not warned from time to time that its people preserve the spirit of resistance.“
- Thomas Jefferson

„Liberty means responsibility. That is why most men dread it.“

„Assassination is the extreme form of censorship.“
- George Bernard Shaw, Liberty

„You will do me the justice to remember, that I have always strenuously supported the Right of every Man to his own opinion, however different that opinion might be to mine. He who denies to another this right, makes a slave of himself to his present opinion, because he precludes himself the right of changing it.
The most formidable weapon against errors of every kind is Reason. I have never used any other, and I trust I never shall.“

„He that would make his own liberty secure must guard even his enemy from oppression; for if he violates this duty he establishes a precedent that will reach to himself.“
- Thomas Paine

Journalists must seek and speak the truth, for we are the voice of the voiceless millions.
- Razia Bhatti

A free press can of course be good or bad, but, most certainly, without freedom it will never be anything but bad.

Freedom of the press is perhaps the freedom that has suffered the most from the gradual degradation of the idea of liberty.
- Albert Camus

The only true law is that which leads to freedom.
- Richard Bach, Jonathan Livingston Seagull

Freedom of the Press, if it means anything at all, means the freedom to criticize and oppose.
- George Orwell

It is dangerous to be right when the government is wrong.
- Voltaire

It is a newspaper’s duty to print the news and raise hell.
- The Chicago Tribune, 1861

Og að lokum

It’s amazing that the amount of news that happens in the world every day always just exactly fits the newspaper.
- Jerry Seinfeld

What’s the big deal? It doesn’t hurt anybody. Fuck-fuckety-fuck-fuck-fuck.
- Cartman, in South Park: Bigger, Longer, and Uncut