Satt best að segja skil ég ekki allt það góða fólk sem hefur ekki nú þegar sagt sig úr Þjóðkirkjunni vegna þessa máls og reyndar annarra (t.d. afstöðu sumra þjóna kirkjunnar til barnaverndarlaga).  Líklegast er ég óhæfur til að hafa þessa skoðun, enda húmanisti og hef ekki tilheyrt kirkju í mörg ár. Ég held ég geti þó fullyrt að væri ég enn trúaður og hefði verið skráður í Þjóðkirkjuna í gær þá væri ég búinn að segja mig úr henni í dag.

Hvað sem því líður þá er löngu kominn tími til að aðskilja ríki og kirkju. Samkvæmt nýjustu fréttum eru bæði forsætisráðherra og fjármálaráðherra sammála mér í þeim efnum.

Deila

Hvað er hægt að gera?
Einelti er að mínu mati viðráðanlegt vandamál. Það er hægt að koma í veg fyrir einelti með skipulögðum aðgerðum. Það er einkum tvennt sem vantar í íslenskt skólakerfi sem gæti dregið verulega úr einelti. Það vantar aga og þjálfun í mannlegum samskiptum.

Efla þarf aga
Agaleysi er ríkjandi í skólum á Íslandi. Auðvitað er misjafnlega staðið að agamálum í skólum en að mínu mati er almennt alltof lítið áhersla lögð á setja börnum skýrar hegðunarreglur. Börn þurfa skýrar og auðskiljanlegar reglur. Agi þarf alls ekki að vera neikvæður. Ég er ekki að tala um að kennarar eigi að öskra á nemendur sína eða beita niðrandi refsingum, heldur vil ég að börnum séu settar skýrar reglur um hvað má og hvað má ekki.

Kennum mannleg samskipti
Það kemur mér sífellt á óvart hve lítil áhersla er lögð á að þjálfa börn í mannlegum samskiptum. Ef það er eitthvað sem allir þurfa að kunna, þá er það að kunna að koma fram við náungann og læra að bera virðingu fyrir sjálfum sér og öðrum. Ég er sannfærður um að ef aukin áhersla yrði lögð á að kenna börnum að tjá sig og hugsa rökrétt myndi það draga verulega úr einelti. Enda er einelti fyrst og fremst viðbrögð barna við óöryggi og vanlíðan.

Alltof oft er því haldið fram að ekki sé hægt að kenna tjáningu og rökræna hugsun, því þessir hæfileikar séu meira eða minna meðfæddir. Þetta er kjaftæði. Rökhugsun og tjáning eru mikilvægir hæfileikar sem eru verulega háðir þjálfun og fræðslu.

Sjá nánar:
Umfjöllun um einelti á www.skodun.is

Deila

Það er ótrúlegt að í öflugu lýðræðisríki eins og Bandaríkjunum sé enn lögð meiri áhersla á refsingu frekar en réttlæti. Börn eru þar ítrekað dæmd til langrar fangelsisvistar og skera Bandaríkjamenn sig þannig úr hópi vestrænna lýðræðisþjóðfélaga sem hafa talið börn þurfa sérstaka vernd og umönnun. Á meðan börn eru “dæmd” til umönnunar og aðstoðar í Evrópu eru þau send í fangelsi í Bandaríkjunum.

Bandaríkjastjórn hefur, ólíkt stjórnvöldum annarra vestrænna ríkja, ekki viljað samþykkja að fullu 37. grein Barnasáttmála Sameinuðu Þjóðanna þar sem segir.

“Aðildarríki skulu gæta þess að:
a) Ekkert barn sé látið sæta pyndingum eða annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Ekki skal ákveða dauðarefsingu eða lífstíðarfangelsi án möguleika á lausn fyrir afbrot sem yngri menn en 18 ára hafa framið.”

Samkvæmt upplýsingum frá Amnesty hafa 22 einstaklingar verið aflífaðir í Bandaríkjunum frá 1977 fyrir glæpi sem þeir frömdu þegar þeir voru yngri en 18 ára. Fleiri en 70 bíða þess nú að verða teknir að lífi. Fjölmörg börn til viðbótar eru dæmd, rétt eins og fullorðnir einstaklingar, til langrar fangelsisvistar og vitað er að allt niður í 13 ára gömul börn hafa verið höfð í haldi í herstöð Bandaríkjanna í Guantánamo. Það er undarlegt að hugsa til þess að þessir glæpir gegn börnum eru framdir í þjóðfélagi þar sem meirihluti almennings telur trúarleg og “siðferðileg gildi” skipta sig mestu máli þegar hann kýs sér ráðamenn.

Fáfræði og fátækt eru helstu orsakir glæpa. Lausnirnar felast því í betri almennri menntun og fjárhagslegu sjálfstæði sem flestra, ekki fangelsum og rafmagnsstólum. Börn og unglingar eru sérstaklega viðkvæm fyrir erfiðum aðstæðum. Þjóðir sem geta ekki byggt réttarkerfi sín á þessum augljósu staðreyndum geta vart talist til siðmenninga. Því miður trúa sumir enn að ill og góð yfirnáttúruleg öfl stjórni heiminum og að einstaklingar séu í eðli sínu góðir eða slæmir. Fólk sem trúir slíkri vitleysu er ekki líklegt til að berjast fyrir menntun og félagslegum úrbótum til að koma í veg fyrir glæpi. Slíkt fólk kallar á hertari refsingar og stærri fangelsi.

Rómverska leikritaskáldið Seneca, sem var uppi fyrir 2000 árum síðan, virðist hafa skilið réttlæti og tilgang refsinga betur en öflugasta lýðræðisríki heims gerir í dag. Er það ekki svolítið sorglegt?

“The wise man will not pardon every crime that should be punished, but he will accomplish in a nobler way all that is sought in pardoning. He will spare some and watch over some because of their youth, and others on account of their ignorance. His clemency will not fall short of justice, but will fulfil it perfectly.” – Seneca 5 f.o.t. – 65 e.o.t.

Ég vona svo sannarlega að þessi grunur minn sé rangur en eftir að hafa hlustað á rök fyrrnefnds fulltrúa dómsvalda er fátt annað sem kemur til greina.

Aðeins um Barnahúsið:

„Sumarið 1997 var lögð fram tillaga um stofnun svokallaðs Barnahúss. Hugmyndin að baki Barnahúsinu er sú að stofnanir samfélagsins aðlagi sig að þörfum barna en ekki öfugt. Barnahúsið er sérhannað til þess að auðvelda börnum það álag sem því fylgir að rifja upp þá sársaukafullu lífsreynslu sem kynferðismisnotkun er.

Fyrir tíma Barnahússins þurftu börn í sumum tilvikum að gangast undir skýrslutöku hjá mörgum mismunandi aðilum. Þar á meðal lögreglu, barnaverndarnefnd, saksóknara, réttargæslumanni, verjanda og dómara. Í Barnahúsinu er tekin skýrsla af barninu, í sérstöku barnavænu herbergi, af sérþjálfuðum starfsmanni sem hefur þekkingu á tjáningarhæfni, hugtakanotkun og minnisþroska barna. Í öðru herbergi er svo aðstaða fyrir fulltrúa ofangreindra aðila þar sem þeir geta fylgst með skýrslutöku og komið á framfæri spurningum án þess að barnið verði vart við. Í Barnahúsinu er einnig góð aðstaða til læknisskoðunar. Í staðinn fyrir að barnið þurfi að fara út um allan bæ í skýrslutökur og læknisskoðun hjá fjölda embættismanna er þetta allt gert í Barnahúsinu af sérþjálfuðum starfsmönnum og í barnvinsamlegu umhverfi.“
(sjá: Hvers eiga börnin að gjalda?)

Fulltrúi dómsvalda viðurkenndi í umræðunni í gær að Barnahúsið skilaði síst verri árangri í því að yfirheyra börn og sagði jafnframt viðtöl tekin í Barnahúsi væru tekin fullgild í dómssal.

Niðurstaðan hlýtur því að vera sú að í það minnsta jafn góðar niðurstöður nást í viðtölum sem tekin eru í Barnahúsi og þeim sem tekin eru í sérhannaða herberginu í héraðsdómi. Hins vegar hefur Barnahúsið þann mikla kost umfram héraðsdóm að með notkun þess er dregið úr óþarfa þjáningu barna sem hafa lent í kynferðislegu ofbeldi.

Hver í ósköpunum eru þá rökin fyrir því að sniðganga Barnahúsið? Þar sem engar skýringar hafa verið gefnar, þá dettur mér bara í hug leti dómara. Vonandi hef ég rangt fyrir mér.

Deila

Í umræðum í Íslandi í dag á Stöð 2 í kvöld var því haldið fram að engar rannsóknir sýndu að áfengisauglýsingar hefðu áhrif á drykkju ungs fólks. Þetta er vitaskuld rangt enda ganga flestar neysluauglýsingar út á að sannfæra ungt fólk. Það er þekkt staðreynd í auglýsingageiranum að mikilvægast af öllu er að ná til ungs fólks í auglýsingum. Börn og unglingar eru tryggir neytendur og því fyrr sem ungt fólk kynnist og lærir að meta viðkomandi vörutegund því betra.

Á vefsíðunni Center on Alcohol Marketing & Youth kemur líka glögglega fram að áfengisframleiðendur leggja ýmislegt á sig til að ná til barna og unglinga (en fullyrða um leið að auglýsingar hafa ekki áhrif sama markhóp) og tekst ágætlega til. Enda hafa rannsóknir sýnt að áfengisauglýsingar geta flýtt fyrir og aukið drykkju ungs fólks.

Segir þar meðal annars:

„Research clearly indicates that, in addition to parents and peers, alcohol advertising and marketing have a significant impact on youth decisions to drink.“

“While many factors may influence an underage person’s drinking decisions, including among other things parents, peers and the media, there is reason to believe that advertising also plays a role.” (Federal Trade Commission, Self Regulation in the Alcohol Industry, 1999)

„Parents and peers have a large impact on youth decisions to drink. However, research clearly indicates that alcohol advertising and marketing also have a significant impact by influencing the attitudes of parents and peers and helping to create an environment that promotes underage drinking.“

Þrátt fyrir að áfengisauglýsingar hafi ekki áhrif á börn, að „hlutlausu“ mati áfengisframleiðanda, sýna rannsóknir fram á hið gagnstæða. Ein rannsókn sýndi meðal annars fram á að níu ára bandarísk börn þekkja Budweiser froskin betur en Kelloggs tígrisdýrið og Power Rangers. Samt er vitað að Kelloggs og Power Rangers eru markaðsett af fullum krafti fyrir börn á meðan Budweiser og aðrir áfengisframleiðendur fullyrða að þeir geri það ekki.

Blátt bann við áfengisauglýsingum er auðvitað engin varanleg lausn við unglingadrykkju eins og menn vita. Þó er ljóst að ef það er samfélagslegur vilji fyrir því að draga úr áfengisdrykkju meðal ungs fólks að þá er óskynsamlegt að leyfa óheftar áfengisauglýsingar. Núverandi auglýsingabann er reyndar þverbrotið víða og skilar því litlum árangri. Það breytir því ekki að með því að leyfa óheftar áfengisauglýsingar væru Íslendingar að taka stórt skref afturábak í forvarnarmálum.

Verndun barna er ekki forsjárhyggja
Forsjárhyggja felur í einföldu máli í sér að banna fullorðnum og andlega heilsuhraustum einstaklingum að gera það sem skaðar ekki aðra en þá sjálfa. Þetta er nokkuð svart/hvít skilgreining, þar sem á þessu hljóta að vera nokkrar undantekningar sem ekki verður fjallað um hér.

Börn eru ekki sjálfráða og hafa ekki tækifæri til að velja sér umhverfi eða foreldra. Um leið og frjálslyndi felur í sér umburðarlyndi gagnvart því að fullorðið fólk fái að reykja úr sér lungun ef það svo kýs þá felur frjálslyndi ekki í sér umburðarlyndi við því að saklaust fólk sé neytt til þess að reykja með þeim.

Yfirvöld eiga að vernda börn
Rannsóknir sýna, hvort sem við viljum það eða ekki, að óbeinar reykingar eru hættulegar heilsu fólks. Óbeinar reykingar stytta og skemma líf þeirra sem verða fyrir því. Líf einstaklingsins hlýtur að vera það mikilvægasta sem hann hefur og því ber að vernda það.

Eitt helsta markmið yfirvalda er að vernda smæstu og viðkvæmustu einstaklinga samfélagsins. Það að neyða ósjálfbjarga fólk til að búa, að óþörfu, í heilsuskaðlegu umhverfi er ofbeldi. Ekki síður en hið hefðbundna líkamlega ofbeldi. Margir gera sér eflaust ekki grein fyrir því hve alvarlegt ofbeldi óbeinar reykingar eru gagnvart börnum, en það er þeirra mál og breytir ekki alvarleika málsins.

Auðvitað er erfitt að fylgjast með því hvort fólk er að reykja ofan í börnin sín eða ekki. En sama má segja um annars konar ofbeldi. Það er enginn að tala um að senda eftirlitsmann inn á hvert heimili til að fylgjast með foreldrum. Það sem á að gera er að tryggja börnum lagalegan rétt til að búa í heilsusamlegu umhverfi. Í kjölfarið myndi fólk almennt líta niður á þá sem reykja ofan í börnin sín og líklegt er að það myndi draga úr slíkum ósóma. Þá er markmiðinu náð.

Tengt efni:
Bönnum reykingar á heimilum

Ítarefni:
Greinar um málefni barna

Margir eru eflaust þerrar skoðunar að tillaga Brundtlands feli í sér alltof mikla forræðishyggju, en ég er því einfaldlega ekki sammála. Óbeinar reykingar eru hættulegar og foreldrar hafa ekki rétt á því að vera með börn sín í skaðlegu umhverfi.

Menn eru sammála því að foreldrar sem sýna mikla vanrækslu t.d. með því að búa börnum sínum umhverfi þar sem mikil hætta er á slysum. Foreldrar sem hafa börn sín í heilsuspillandi umhverfi (t.d. slæmu húsnæði) eru vart taldir hæfir o.s.frv. Sama hlýtur því að eiga við um foreldra sem reykja ofan í börnin sín dag hvern.

Fullorðið fólk getur að sjálfsögðu ákveðið að reykja og stofnað heilsu sinni í hættu. Um það deili ég ekki. Þeir hafa hins vegar engan rétt á því að misþyrma börnum sínum með óbeinum reykingum. Foreldrar og forráðamenn geta einfaldlega ekki tekið slíka ákvörðun fyrir börnin sín. Foreldrar eru nefnilega verndarar barna sinna, ekki eigendur….

Flestir sem beita börn sín ofbeldi eru í eðli sínu ekki slæmir einstaklingar. Sumir hreinlega vita ekki betur, aðrir eiga erfitt með að stjórna tilfinningum sínum og aðrir eru einfaldlega undir of miklu álagi.

Sumir foreldrar öskra á börnin sín og jafnvel niðurlægja þau: ,,Ertu eitthvað heimskur?“ ,,Hvað er að þér?“ ,,Skilur þú aldrei neitt sem sagt er við þig?“ Svona má lengi áfram telja.

Ólíkt því sem margir virðast halda eru öskur og niðurlægingar líka ofbeldi. Ekki síður en líkamlegt og kynferðislegt ofbeldi. Niðurlægingar eyðileggja sjálfstraust barnsins, jafnvel svo mikið að áhrifin verða ekki bætt. Öskur og hótanir eru hreint ofbeldi, enda hræðast börn læti. Mér er skapi næst að segja að notkun slíkra ,,uppeldisaðferða“ sé hryðjuverk gegn börnum.

Lélegt sjálfstraust og óöryggi er ekki eina afleiðing ofbeldiskenndra uppeldisaðferða. Þegar börn eru alin upp og öguð í ofbeldiskenndu andrúmslofti læra þau einnig að ofbeldi sé lausn á vanda. Er skrítið að börn og unglingar leggi í einelti og berji þegar margar fyrirmyndir þeirra nota slíkar aðferðir? Ég held ekki.

Því miður eru margir fáfróðir um mismunandi afleiðingar uppeldisaðferða. Eins og ég hef oft áður minnst á er gríðarlegur skortur á kennslu og þjálfun í mannlegum samskiptum í skólum og hefur það auðvitað sín áhrif. Börn dagsins í dag eru jú foreldrar morgundagsins.

Tengdar greinar

Ofbeldi getur ekki verið lausn við agavandamálum, þetta hlýtur hver hugsandi maður að sjá, eða hvað? Samkvæmt skoðanakönnun sem gerð var í Englandi fyrir rúmu ári síðan kom fram að ríflega helmingur almennings í Englandi er hlynntur því að beita börnum líkamlegra refsinga. Þetta finnst mér bæði sorglegt og hálf ótrúlegt. Ég veit ekki hvort viðhorf Íslendinga til þessa máls hefur verið könnuð en ég er forvitinn að vita hver þau eru.

Ég man eftir því þegar ég var í sálfræðitíma í FB fyrir nokkrum árum síðan og heyrði unga móður segja fyrir framan bekkinn að hún stundaði það að þvo munn barnsins síns upp úr sápu ef það var með vont orðbragð! Mér blöskraði. Fyrir utan þá staðreynd hvað það getur reynst hættulegt að láta barn borða sápu þá er þetta hreint fáránleg uppeldisaðferð. Ef eitthvað er þá sýnir atferli móðurinnar í þessu tilfelli meiri óþroska en atferli barnsins (sama hversu slæmt orðbragð barnið hefur viðhaft). Ég man líka að ég spurði móðurina hvort það væri ekki betra að reyna að tala við barnið og kenna því mannasiði heldur en að troða sápustykki upp í það. ,,Helduru að það myndi gera gagn?“ sagði móðirinn í undrunartón…

Svipuð frétt birtist í Mogganum í fyrra og þá skrifaði ég einmitt tvær greinar um þetta mál á Skoðun sem vöktu mjög misjöfn viðbrögð hjá lesendum mínum (sjá: Líkamlegar refsingar gegn börnum og Enn um líkamlegar refsingar gegn börnum)

Deila

Hlutleysi ógnað?
Jón Steinar hefur haldið því fram í fjölmiðlum að notkun Barnahússins ógni nauðsynlegu hlutleysi réttarins. Hann telur að starfsmenn Barnahússins séu eðlilega hliðhollir meintum ofbeldisþola að því leyti að þeir séu líklegri en dómari til að gera ráð fyrir því fyrirfram að meint kynferðisafbrot hafi í raun átt sér stað. Þessi málflutningur Jóns Steinars er undarlegur því hann veit fullvel, rétt eins undirritaður, að dómari stjórnar öllum þeim viðtölum sem tekin eru við börn í Barnahúsi rétt eins og þegar börnin eru yfirheyrð í Hæstarétti.

Það er vissulega stór munur á því hvernig yfirheyrslur eru framkvæmdar eftir því hvort sú starfsemi fer fram í Hæstarétti eða í Barnahúsi. Í Hæstarétti sér dómari í flestum tilvikum um að yfirheyra meintan ofbeldisþola á meðan sérþjálfaður sálfræðingur sér um yfirheyrslur í Barnahúsi. Það þýðir þó alls ekki að starfsmenn Barnahússins stjórni þeim yfirheyrslum sem þar fara fram. Þvert á móti stjórnar dómari auðvitað yfirheyrslunni og er sá sálfræðingur sem sér um viðtalið hverju sinni í beinu sambandi við dómara í gegn um lítið heyrnartæki. Þannig getur dómari jafnt sem sækjandi og verjandi beðið sálfræðinginn um að spyrja barnið um það sem þeim dettur í hug. Sálfræðingurinn sér svo um að endurorða spurningarnar þannig að þær hæfi vitsmunum og hugtakaforða barnsins. Hvernig þessi aðferð ógnar hlutleysi réttarins er mér hulin ráðgáta?

Áreiðanleiki vitna
Í langflestum af þeim málum þar sem menn eru sakaðir um að misnota börn kynferðislega er vitnisburður barnanna einu sönnunargögnin. Sjaldan finnast líkamlegir áverkar á börnunum sem hægt er að nota sem sönnunargögn og oftar en ekki eru ekki nein vitni að meintum verknaði. Því er það ljóst að vitnisburður meintra ofbeldisþola er lykilatriði þegar kemur að því að sanna sekt eða sakleysi sakbornings.

Það er fyrir löngu vitað að minni manna er afar götótt og að það er frekar auðvelt að fá fólk til að „muna“ eftir atburðum sem aldrei áttu sér stað ef röngum aðferðum við yfirheyrslu er beitt. Þetta vita flestir dómarar, lögmenn, lögreglumenn og aðrir þeir sem fást við yfirheyrslur og gera ráð fyrir í störfum sínum. Það er töluvert auðveldara að klúðra yfirheyrslum yfir börnum en fullorðnum af ýmsum ástæðum. Börn eru, eins og menn vita, óþroskaðari en fullorðnir í margvíslegum skilningi. Börn hafa til dæmis takmarkaðari orðaforða en fullorðnir sem er ein ástæðan fyrir því að ekki er hægt að gera ráð fyrir að þau skilji allt sem við þau er sagt. Jafnvel þó þau gefi það í skyn.

Hér kemur mikilvægi Barnahússins og stafsmanna þess glögglega í ljós. Barnahúsið var ekki, eins og margir vilja gefa í skyn, bara hannað til þess að draga úr þjáningum barna þó það sé auðvitað mikilvæg ástæða. Einn aðaltilgangurinn með stofnun Barnahússins var einmitt sá að auka áreiðnaleikann í vitnisburði barna. Sérþekking starfsmanna Barnahússins gerir þeim kleift að athuga þroskastig og hugtakanotkun barna áður en þau eru spurð spurninga sem tengjast meintu kynferðisafbroti. Starfsemi Barnahússins hlýtur því að auka réttaröryggi almennt, bæði ofbeldisþola og sakbornings.

Illa rökstudd afstaða Jóns Steinars Gunnlaugssonar til Barnahússins virðist því ekki byggjast á margrómaðri réttlætiskennd hans heldur frekar á þeirri staðreynd að hann starfar stundum sem verjandi meintra barnaníðinga. Jón Steinar getur því varla talist hlutlaus í þessum efnum? Sem verjandi meintra barnaníðinga hefur Jón Steinar nefnilega beinan hag af því að vitnisburður barna sé óáreiðanlegur og að auðvelt sé að gagnrýna hann. Ég er ekki að væna Jón Steinar um óheiðarleika en ég efast stórlega um að hann geti, aðstöðu sinnar vegna, tekið hlutlausa afstöðu til starfsemi Barnahússins.

Deila