Það sem vakti athygli mína í nýjustu grein Bjarna, og ég vil fjalla um, er daður hans við afstæðishyggju. Virðist hann vera þeirrar skoðunar að allar hugmyndir og skoðanir séu jafnar og því geti skólakerfið ekki gert neinar kröfur til þeirra sem eiga aðild að skólastarfi. Í grunnskólana eiga allir „ábyrgir“ aðilar að vera velkomnir með „sín gildi og skilaboð, gefa innsýn í list sína, heimsmynd, þekkingu og ástríðu sína á öllum mögulegum sviðum.„

Í grein sinni vill Bjarni benda á þá „alvarlegu rökvillu sem fólgin er í hugmyndinni um hlutlausan, ógildishlaðinn vettvang í skólum borgarinnar“. Hann segir að það sé „almenn félagsvísindaleg vitneskja að hvert félag og stofnun hefur sín gildi, meðvituð og ómeðvituð“ og svo segir hann að „[h]ver persóna ber með sér sinn skilning á heiminum og ber vitni þeirri heimsmynd sem hún hefur eignast.“

Umrædd grein er ágætt dæmi um afstæðishyggju. Hugmyndafræði sem getur ekki gengið upp og er vægast sagt siðferðilega vafasöm. Þeir sem aðhyllast afstæðishyggju geta ekki gagnrýnt eða dæmt neitt. Ekki einu sinni þá sem gagnrýna afstæðishyggju. Enda er hver persóna með sinn „skilning á heiminum“ og því hrokafullt og jafnvel rökleysa að segja að skilningur einnar manneskju sé eitthvað ómerkilegri en skilningur annarra.

Því miður er afstæðishyggja nokkuð algeng hjá ákveðnum hóp vinstrimanna sem berst fyrir umburðarlyndi og mannréttindum „jaðarsettra“ hópa. Ekki vegna þess að það sé beinlínis siðferðilega rangt* að mismuna fólki, heldur vegna þess að allar skoðanir, hneigðir og athafnir eru jafnar. Ekkert er í raun betra en annað, bara öðruvísi. Umburðarlyndi byggt á menningarlegri afstæðishyggju er stórhættulegt.

Þeir sem ganga hvað lengst í afstæðishyggjunni neita að taka afstöðu til ýmissa siðferðisspurninga, einfaldlega vegna þess að þeir telja að það sé ekki hægt. Það er til að mynda ómögulegt, í það minnsta vafasamt, að gagnrýna foreldra sem berja börnin sín ef slíkt hefur tíðkast í æsku þeirra eða heimalandi. Að sama skapi er ekki hægt að setja út á fólk frá öðrum menningarheimum sem er með haturs- og ofbeldisfullar trúar- eða stjórnmálaskoðanir. Allt er jú afstætt.

Að lokum vil ég taka fram að þessi grein er bara minn skilningur byggður á þeirri heimsmynd sem ég hef eignast. Öll gagnrýni verður túlkuð sem smættun, jaðarsetning og sem tákngerving valdatengsla.

*Skilgreining á hvað er siðferðilega rétt og rangt er efni í aðra grein. Í stuttu máli tel ég að allt það sem valdi óþarfa sársauka, þjáningu, óhamingju o.s.frv. hjá einstaklingum sé siðferðilega rangt.

„Alþingi ályktar að fela mennta- og menningarmálaráðherra að breyta aðalnámskrám grunnskóla og framhaldsskóla þannig að heimspeki verði skyldufag. Kenndur verði að meðaltali einn áfangi á hverjum tveimur árum á grunnskólastigi og að meðaltali einn áfangi á hverju skólaári á framhaldsskólastigi.“

Þetta er góð tillaga sem ég vona að sem flestir styðji. Ég hef í mörg ár talað um nauðsyn þess að kenna heimspeki í skólum. Gaman er að geta þess að þriðja greinin sem var birt á vefritinu Skoðun fjallaði einmitt um þetta. Greinin var birt í júní 1999. Þar segi ég meðal annars:

„Í því samfélagi sem við búum við í dag þar sem auglýsingar, áróður, freistingar og upplýsingar eru alls staðar í kringum okkur, hvort sem við viljum það eða ekki, er líklega ekkert mikilvægara einstaklingnum en sjálfstæð og gagnrýnin hugsun. Miðlægar menntastofnanir geta aldrei miðlað til nemenda sinna öllum þeim mikilvægu upplýsingum sem þeir þurfa á að halda. Góð menntun er hins vegar sú sem hjálpar nemendum að vinna úr öllum þeim áreitum sem þeir verða fyrir á degi hverjum.

Undirritaður leggur því til að heimspeki verði lögð til grundvallar íslensku menntakerfi. Með heimspeki á ég við skipulagða kennslu í rökfræði, tjáningu og siðfræði. Slík menntun er raunhæft móteitur gegn áhugaleysi, vanlíðan og öðrum félagslegum vandamálum óhugnanlega margra ungra einstaklinga. Menntun sem mótar rökfasta einstaklinga er, augljóslega, einnig mikilvæg vítamínsprauta fyrir hvert það lýðræðissamfélag þar sem fordómaleysi og velmegun vill ríkja.“

Ef, sem dæmi, grunur vaknaði um að á ungbarnaheimili út í sveit væri farið illa með munaðarlaus börn myndu flestir Íslendingar krefjast rannsóknar hið snarasta.  Ef það kæmi í ljós að ungabörnin væru geymd í þröngri og kaldri kompu svo vikum skipti myndi lögreglan loka heimilinu samdægurs.

Gefum okkur að lögreglan kæmist í kjölfarið að því að börnin hefðu þurft að þola mikla andlega og líkamlega þjáningu á umræddu heimili. Þar á meðal sársaukafullar skurðaðgerðir án nokkurra deyfilyfja og án eftirlits lækna. Þá yrði allt vitlaust. Íslendingar myndu ekki aðeins krefjast ítarlegrar lögreglurannsóknar, heldur einnig að þeir sem bæru ábyrgð yrðu lögsóttir og síðan sakfelldir fyrir viðurstyggilegt ofbeldi og vanrækslu gagnvart blásaklausum og varnarlausum börnum. Flest venjulegt fólk sættir sig ekki við grimmd gagnvart börnum.

Hvers vegna virðist okkur þá vera nánast sama um sambærilega illa meðferð á dýrum? Ég spyr í fullri einlægni vegna þess að ég viðurkenni að tilfinningalega þykir mér ekki sambærilegt að bera saman illa meðferð á dýrum og börnum. Af hverju ekki? Ég er ekki viss.

Það eitt veit ég að það er ekki siðferðilega réttlætanlegt að kvelja aðra lífveru einungis vegna þess að hún tilheyrir ekki tegundinni homo sapiens.

Heimspekingurinn Jeremy Bentham (1748 –1832) benti réttilega á að „Spurningin er ekki ‘Geta þau talað?’, né ‘Geta þau hugsað?’, heldur ‘Geta þau þjáðst?’“

Dýr geta svo sannarlega þjáðst. Það er nánast óumdeilt. Það er því skylda okkar allra að vekja athygli á og berjast gegn óþarfa þjáningu dýra.

——

Þessar hugleiðingar eru skrifaðar í kjölfar fréttaflutnings undanfarna daga um illa meðferð á dýrum. Í fréttunum kemur m.a. fram að svín og lömb eru geld hér á landi án nokkurrar deyfingar, rófur svína bræddar af við fæðingu og að mörg dýr búa við mikil þrengsli alla sína ævi og komast jafnvel aldrei undir bert loft. Þessi meðferð er klárlega brot á gildandi dýraverndunarlögum og að mati undirritaðs algerlega siðlaust athæfi.

Sjá t.d. lög um dýravernd:

13. gr. Þegar aðgerð á dýrum er sársaukafull skal ávallt nota deyfilyf eða svæfa dýrið.

Í dag var flutt viðtal við mig og Óla Gneista í útvarpsþætti Ævars Kjartanssonar Lárétt eða lóðrétt á Rás 1 (Hlusta á upptöku). Umfjöllunarefnið var hugmyndir guðfræðingsins Alister McGrath um trú og guðleysi. Ég kynnti mér nokkuð málflutning McGraths eftir að hann kom hingað til lands í byrjun september. McGrath hefur lagt mikla áherslu á að gagnrýna þá sem hann kallar „nýguðleysingja“ og eru það menn á borð við Richard Dawkins, Sam Harris, Christopher Hitchens o.f.l. Ég var nokkuð spenntur að kynna mér málflutning McGraths og miðað við umfjöllunina sem maðurinn fékk bjóst ég við að hann væri að með gagnlegar athugasemdir um guðleysi og skyldar stefnur. Hann virðist allavega í miklu uppáhaldi hjá mörgum trúmönnum hér á landi. Þannig sagði einn klerkur á netinu McGrath vera „magnaðan trúvarnarmann“.

Ég verð að viðurkenna að eftir að hafa kynnt mér málflutning hans varð ég fyrir töluverðum vonbrigðum. McGrath hefur ekkert nýtt eða sérstakt að segja um trú og trúleysi og satt best að segja finnst mér málflutningur hans stundum barnalegur og villandi. Ég er reyndar ansi hræddur um að ef hann reyndi að nota þau rök sem hann notar í heimspekiritgerð um trú og trúleysi fengi hann falleinkunn hjá flestum kennurum.

Það sem hann segir um málflutning trúleysingja er yfirleitt rangt, eða mjög villandi.
Rök hans fyrir trú á Guð eru síðan með þeim veikari sem ég hef heyrt. Ég, sem trúi ekki á tilvist Guðs, gæti fært mun betri rök fyrir tilvist hans.

Hægt væri að skrifa mjög langa grein til að bregðast við öllum fullyrðingum og skoðunum McGraths en ég læt mér nægja hér að bregðast við því helsta sem hann segir.

Nokkur dæmi um afbökun McGraths á skoðunum guðleysingja:

1. Guðleysingjar líta á Dawkins sem óskeikulan páfa?
Í ræðum og riti heldur McGrath því beint eða óbeint fram að guðleysingjar tilheyri hálfgerðum söfnuði sem líti á Richard Dawkins sem óskeikulan páfa. Þetta er vitaskuld ekki rétt. Þeir guðleysingjar sem ég þekki hafa ólíkar skoðanir á Dawkins og margir gagnrýna hann. Er ég einn þeirra sem hef gagnrýnt Dawkins nokkuð. Þannig hafa margir gert athugasemdir við það hvernig hann ræðir um trú og trúarbrögð. Hann á það til að vera nokkuð hrokafullur í máflutningi sínum og gerir stundum lítið úr trúuðu fólki að óþörfu. Ég gagnrýndi hann t.d. í eigin persónu þegar hann kom hingað til lands í júní 2006. Hann tók vel í þessa gagnrýni og sagðist hafa heyrt hana oft áður.

2. Guðleysingjar telja ekkert jákvætt við trú?
Þetta er fullyrðing sem ég kannast ekki við. Flestir eru sammála því að það er margt jákvætt og fallegt við einstök trúarbrögð. Ótal góðverk hafa átt sér stað vegna trúar einstaklinga á Guð. Hvorki Dawkins né aðrir guðleysingjar hafa dregið það í efa.
Það sem ég hef áhyggjur af er ekki endilega einstök trúarbrögð. Ég óttast hinsvegar þann hugsunarhátt sem felst í blindri trú. Þ.e. þegar menn telja sig höndla sannleikann í gegnum trú. Þá á ég við trú sem þá er ekki byggð á staðreyndum, vísindalegri þekkingu eða gagnrýnni hugsun.

3. Guðleysingjar segja vera trú af hinu illa en telja að trúleysi geti bjargað heiminum
Þetta er mikil einföldun. Til að byrja með er trúleysi eða guðleysi ekki lífssýn. Sá sem segist vera guðlaus hefur ekki sagt neitt um sjálfan sig annað en það að hann trúir ekki á tilvist guðs eða guða. Guðleysi eitt og sér hefur ekkert að gera með siðferðisvitund, réttlætiskennd eða lífsskoðun að öðru leiti. Þess vegna kalla ég sjálfan mig sjaldnast guðleysingja. Ég er siðrænn húmanisti.
Ég tel alla blinda trú slæma. Líka pólitísk trú. Þ.e. sú sannfæring um að hafa höndlað sannleikann og aðrir hljóti að hafa rangt fyrir sér. Trú í þessum skilningi samrýmist illa hugmyndum um gagnrýna hugsun og vísindaleg vinnubrögð.

4. Vísindin geta ekki sannað eða afsannað guðstrú
Þetta er rétt, en vísindi geta heldur ekki sannað eða afsannað tilvist neinna annarra guða. Hvort sem þessir guðir eru grískir, rómverskir eða babílónískir. Sama má segja um tilvista geimvera, álfa og huldufólks. Vísindin segja í raun að það eru engar sannanir sem sýna fram á tilvist guðs og því ekki skynsamlegt að trúa á tilvist hans.

5. McGrath segir að Dawkins og „nýguðleysingjar“ gagnrýni helst gamla testamentið en gleymi að horfa á kristna trú í „ljósi Krists“.
Þessu er auðvelt að svara með því að benda á að kristin trú hefur verið til í um 2000 ár. Engu að síður er frekar nýbúið að afnema þrælahald, viðurkenna jafnan rétt kvenna og fordæma kynþáttamisrétti. Er það þá vegna þess að „kristnir menn“ eru bara nýbúnir að átta sig á því hvernig á að lesa Biblíuna og trúa rétt? „Ljós Krists“ er forsenda sem trúað fólk gefur sér. Forsenda byggð á trú. McGrath getur ekki sýnt fram á eða sannað að hann einn skilji kristna trú rétt á meðan aðrir hljóti að misskilja hana.

Trúarvörn McGraths er veik
Almennt má segja að málflutningur McGraths sé afar veikur. Hann fer mikið til rangt með skoðanir trúleysingja og hann á erfitt með að styðja afstöðu sína í trúmálum með rökum. Þannig segist hann trúa af því það er „röð og regla í heiminum“ og af því að menn hafa orðið fyrir „trúarlegri reynslu“. Þessi atriði er hægt að nota til að styðja allt eða ekkert.

Að auki er McGrath ekki aðeins almennt trúaður á tilvist Guð heldur segist hann sannfærður um tilvist hins „kristna Guðs“. Jesús er sannleikurinn segir McGrath. Rök hans eru aftur veik. Þau eru m.a. þau að honum „finnst kristni passa“. Hann segist „finna“ að kristni sé rétt trú. Sömu tilfinningarök notar hann til að réttlæta sannfæringu sína fyrir „upprisu Jesú“ og „meyfæðingunni“.

Sannfæring McGraths um að hann og kristnir menn hafi rétt fyrir sér en aðrir rangt (t.d. þeir sem aðhyllast Islam eða Búdda) hljómar því ansi hrokafull.

Annars hvet ég alla sem hafa áhuga til að horfa á eftirfarandi samtöl og rökræður McGrath við Richard Dawkins. Takið vel eftir því hvað McGrath er duglegur við að víkja sér undan því að svara einföldum spurningum og snúa út úr.

Rúmlega klukkutíma óklippt samtal milli Dawkins og McGrath sem var tekið upp í tengslum við framleiðslu þáttarins Root of all Evil?:

Hljóðupptaka af rökræðum milli Dawkins og McGrath um trúmál:

]]> http://skodun.is/2008/10/05/alister-mcgrath-og-gudleysingjarnir/feed/ 0 http://skodun.is/2008/10/01/why-atheism/ http://skodun.is/2008/10/01/why-atheism/#comments Wed, 01 Oct 2008 10:00:53 +0000 Sigurður Hólm Gunnarsson http://skodun.is/?p=722 Why Atheism?

Eftir: George H. Smith

Umfjöllun:
George H.Smith útskýrir afar vel hvað felst í því að vera trúlaus, hvers vegna menn telja sig trúlausa og hvaða ranghugmyndir trúaðir hafa oft um trúleysi. Ef þú ert búinn að lesa bókina Atheism: The Case Against God eftir sama höfund mæli ég með þessari.

Eftir: Michael Shermer

Umfjöllun:
Hvað eiga þeir sem trúa á sköpunarsögu Biblíunnar, nýnasistar (þeir sem telja að helförin hafi aldrei átt sér stað), nýaldarsinnar og Ayn Rand, andlegur leiðtogi og uppspretta visku frjálshyggjumanna, sameiginlegt? Jú, þetta fólk er allt afhjúpað í bókinni Why People Believe Weird Things eftir hinn þekkta fríþenkjara Michael Shermer.
Mæli eindregið með þessari.

Eftir: Theodore, Jr. Schick, Lewis Vaughn

Umfjöllun:
Hvað eru rökvillur? Hvers vegna er sum þekkingarfræði gagnlegri en önnur? Er öll þekking jafn gild? Hvernig veit maður eitthvað? Hvað er raunverulegt?

Þessi bók er kjörin fyrir alla þá sem vilja fræðast um þekkingarfræði vísindanna og hvernig á að hugsa rökrétt. Bókin er frekar stutt eða 336 blaðsíður og ótrúlega skemmtilega skrifuð. Menn þurfa ekki að vera menntaðir heimspekingar til að skilja þessa bók. Hún er skrifuð fyrir leikmanninn og er afar auðskilin.

Why do people laugh at creationists? (part 1)

Hin myndböndin er hægt að skoða hér…

Umfjöllun:
Frábær bók um trúleysi. Fáum hefur tekist betur að skilgreina trúleysi en George H. Smith. Mæli eindregið með þessari skemmtilegu og upplýsandi bók. Smith fjallar ítarlega um hvað trúleysi þýðir í raun og veru. Trúleysi er ekki guðshatur, siðleysi eða trú heldur einfaldlega sú afstaða að trúa ekki á yfirnáttúrleg fyrirbrigði án sannana.

Smith bendir réttilega á að sönnunarbyrðin er á herðum hinna trúuðu en ekki trúleysingja. „Trúleysi er trú af því þú getur ekki sannað að Guð sé ekki til“ er álíka gáfulegt og að segja að „sá sem trúir ekki á jólasveinninn sé trúaður af því hann getur ekki sannað að jólasveinninn sé ekki til.

Listi yfir myndbönd (sjá hér fyrir neðan):

1 — History of the Universe Made Easy (Part 1)
2 — History of the Universe Made Easy (Part 2)
3 — The Origin of Life Made Easy
4 — The Story of the Earth Made Easy
5 — The Age of Our World Made Easy
6 — Natural Selection Made Easy
7 — The Theory of Evolution Made Easy
8 — Human Evolution Made Easy
9 — Human Ancestry Made Easy
10 — The Scientific Method Made Easy
11 — God and DNA Made Easy
Errata 1
Errata 2
Re: Re: The Origin of Life Made Easy

1 — History of the Universe Made Easy (Part 1)

2 — History of the Universe Made Easy (Part 2)

3 — The Origin of Life Made Easy

4 — The Story of Earth Made Easy

5 — The Age of Our World Made Easy

6 — Natural Selection Made Easy

7 — The Theory of Evolution Made Easy

8 — Human Evolution Made Easy

9 — Human Ancestry Made Easy

10 — The Scientific Method Made Easy

11 — God and DNA Made Easy

Errata 1

Errata 2

Re: Re: The Origin of Life Made Easy