1. Við getum bannað öllum þeim sem ekki eru nógu ríkir, nógu menntaðir eða iðka nógu líka menningu og hinn meðal Íslendingur að setjast að hér. Þannig komum við vissulega í veg fyrir hinn svokallaða útlendingavanda en förum um leið á mis við að auðga íslenskt mannlíf auk þess sem við vanrækjum þá skyldu okkar að aðstoða flóttafólk og annað bágstatt fólk til að öðlast von um betra líf.

2. Við getum gert sömu mistök og margar þjóðir með því að leyfa nánast ótakmörkuðum fjölda útlendinga að setjast hér að án þess að veita þeim nægilega aðstoð við að aðlagast nýju landi.

3. Við getum lært af mistökum annarra þjóða og veitt innflytjendum næga aðstöð til að aðlagast nýju samfélagi. Til dæmis með öflugu tungumálanámi, tækifærum til menntunar o.s.frv. Einnig þarf að mínu mati að stórbæta kennsluaðferðir í skólum landsins til að kenna börnum að vera umburðalynd gagnvart fólki af öðrum kynþáttum og frá öðrum menningarsvæðum.

Leið eitt er að mínu mati ómannúðleg einangrunarhyggja, leið tvö er heimskuleg þar sem hún leiðir óhjákvæmilega til félaglegra vandamála á meðan leið þrjú er mannúðleg, skynsamleg og þar af leiðandi rétt.

Vandinn er sá að stjórnvöld gera ekki nógu mikið til að aðstoða útlendinga við að aðlagast íslensku samfélagi. Þeim er ekki boðin ókeypis íslenskukennsla á vinnutíma, tvítyngd börn fá ekki kennslu í eigin móðurmáli (þrátt fyrir að rannsóknir sýni það auki sjálfstraust þeirra og auðveldi þeim að læra ný tungumál) og alltof lítið er gert í því að kenna börnum almennt umburðarlyndi og gagnrýna hugsun.

Hin svokallaða “24 ára regla” í útlendingalögunum er afar umdeild, bæði á Íslandi og í Danmörku. Í stuttu máli kveður reglan á um að giftist útlendingur Íslendingi geti hann ekki fengi dvalarleyfi á grundvelli fjölskyldutengsla sé útlendingurinn yngri en 25 ára.

Síðastliðið sumar gagnrýndi mannréttindafulltrúi Evrópuráðsins ákvæði dönsku laganna um 24 ára aldurstakmarkið, sagði það vera mannréttindabrot og brjóta á rétti fólks til einka- og fjölskyldulífs. Það er því nauðsynlegt fyrir okkur Íslendinga að endurskoða þetta ákvæði.

Málamyndahjónaband
Yfirvald eins og dómsmálaráðuneytið notar flest tækifæri til þess að sannfæra okkur um að 24 ára reglan virki til þess að stöðva málamynda- og nauðungarhjónabönd. Mig langar enn einu sinni að spyrja tveggja einfaldra spurninga sem ég hef reynt að fá svör við frá því að umræður hófust um þessa umdeildu reglu.

1) Hvaða beinu tengsl eru á milli aldurstakmarksins og málamyndahjónabanda?
2) Hvers vegna er aldurstakmarkið 24 ár, en ekki 30 ár eða 60 ár?

,,Málamyndahjónaband” er hjúskapur sem til er stofnað ,,eingöngu til þess að öðlast dvalarleyfi,” samkvæmt útskýringu dómsmálaráðuneytisins. Samkvæmt upplýsingum sem voru formlega gefnar af ráðuneytinu í umræðunum um löggjöfina á Alþingi síðastliðið vor, voru á milli 50-60 einstaklingar grunaðir um að hafa gengið í málamyndahjónaband á árunum þremur á undan (helmingur þeirra voru Íslendingar eða fólk sem var búsett hérlendis) en lögregluyfirvöld gátu ekki rannsakað málin þar sem þau vantaði lögfræðilegar forsendur til þess. Lögunum var breytt og núna er hægt að rannsaka mál ,,ef rökstuddur grunur leikur á að til hjúskapar hafi verið stofnað í þeim tilgangi einum að afla dvalarleyfis eða ekki með vilja beggja“ (Útl.lög, 29. gr.) Mér virðist þetta lagaákvæði nægilega víðtækt til þess að freista þess stöðva meint umfang þeirra málamyndahjónabanda sem hér gætu verið að eiga sér stað og er spurn: Hvað kemur þá 24 ára aldurstakmark málamyndahjónaböndum við? Svo framarlega sem ég skildi, höfum við hingað til ekki verið upplýst um aldur þeirra sem hafa verið grunaðir um að ganga í málamyndahjónabönd. Er hann í flestum tilvikum lægri en 25 ár eða hvað?

Hvers vegna 24 ára?
Það má færa rök fyrir því að forsendur fyrir 24 ára aldurstakmarki séu til staðar í Danmörku þar sem kynslóð af erlendum upprunum giftist mjög ung og kallar á maka sína frá heimalöndum sínum og sumir líta á það sem “nauðungarhjónaband” en hér leikur aðeins grunur á að eitt slíkt dæmi hafi komið upp hérlendis. Samkvæmt upplýsingum dómsmálaráðuneytisins fengu 152 einstaklingar, yngri en 24 ára, dvalarleyfi sem makar Íslendinga á árunum 2001-03, og því eru um 50 erlendir einstaklingar, yngri en 24 ára, sem á ári hverju stofna fjölskyldu með Íslendingi. Var tilgangurinn virkilega að koma í veg fyrir hjónabönd Íslendinga og ungra útlendinga, sem hugsanlega færi fjölgandi? Ég vil fá skýrari rökstuðning frá viðkomandi stjórnvöldum um nauðsyn 24 ára reglunnar á Íslandi því mér þykir fórnarkostnaðurinn of mikill.

Toshiki Toma, prestur nýbúa

Könnun Gallups er reyndar nokkuð þversagnarkennd. Langflestir sem tóku þátt virðast vera sammála því að Íslendingar hafi gott af því að kynnast framandi menningu (76,5%*) og að þeir sem flytjast til Íslands eigi rétt á því að viðhalda eigin menningu (64,3%*). Þegar spurt er hvort leyfa ætti fleiri útlendingum að vinna hér á landi verður afstaða landans mun neikvæðari, en einungis tæpur þriðjungur svarenda (28,1%*) var þeirrar skoðunar. Enn færri (27,5%*) telja að Íslendingar ættu að taka við fleiri flóttamönnum. Þeim sem vilja leyfa fleiri útlendingum að vinna hér hefur fækkað um heil 14% frá því 1999 og 18% færri vilja nú að Íslendingar taki við fleiri flóttamönnum.

Fréttnæmi vandamála
Hvað veldur þessari neikvæðu breytingu á viðhorfum landsmanna? Valda innflytjendur einhverjum sérstökum vandamálum á Íslandi? Svarið við þessari spurningu er nei. Þrátt fyrir neikvæða afstöðu Íslendinga hefur atvinnuþátttaka útlendinga haldið uppi hagvexti á Íslandi. Útlendingar taka nefnilega að sér vinnu sem innfæddari vilja ekki af ýmsum ástæðum og með þátttöku sinni taka útlendingar um leið þátt í því að skapa aukin atvinnutækifæri fyrir alla sem búa á Íslandi.

“Hvað sem öðru líður þá eru innflytjendur á Íslandi mjög virkir á vinnumarkaðnum og atvinnuleysi meðal þeirra er minna en meðal Íslendinga sjálfra. Þeir hafa mætt mikilli eftirspurn eftir vinnuafli, iðulega í störf sem Íslendingar hafa ekki áhuga á að sinna og þar með átt sinn þátt í að halda uppi hagvexti og hagsæld þjóðarinnar. Það ber að virða og þakka.”
Gissur Pétursson forstjóri Vinnumálastofnunar – “Eins og fólk er flest” 14. nóvember 2004.

Að sama skapi bendir ekkert til þess að innflytjendur fremji frekar glæpi en Íslendingar og eins og staðan er í dag virðast innflytjendur laga sig ágætlega að íslensku þjóðfélagi.

“Fátt bendir til að hlutur útlendinga sé stærri í hegningarlagabrotum en fjöldi þeirra í íslensku samfélagi segir til um.”
Helgi Gunnlaugsson prófessor í félagsfræði við Háskóla Íslands – “Eins og fólk er flest” 14. nóvember 2004.

Þegar staðreyndir sýna að innflytjendur á Íslandi hafi fyrst og fremst jákvæð áhrif á íslenskt samfélag en séu ekki sérstakt vandamál er undarlegt að lesa niðurstöður kannana þar sem óþol og fordómar gagnvart þeim fara vaxandi. Ég tel helstu ástæðuna vera þá að þegar fjölmiðlar fjalla um útlendinga er það yfirleitt gert með neikvæðum formerkjum:

“Maður frá Útlendingalandi stakk Íslending í áflogum um helgina”, “Kona frá Annarstaðarríki hefur í hótunum”, “Þrjú ungmenni ættuð frá Svartalandi voru handtekin með þrjú grömm af amfetamíni á laugardaginn”.

Fyrirsagnir og upphrópanir sem þessar eru óþolandi algengar í fréttum og dægurmálaefni fjölmiðla. Undarleg tilhneiging fjölmiðlafólks til að minnast sérstaklega á upprunaland afbrotamanna veldur fordómum og umræðum á kaffihúsum sem hljóma einhvern veginn svona:

Jón: “Lastu fréttina af ekki-kristintrúarmanninum sem barði konuna sína í Breiðholtinu um daginn?”

Gunnar: “Já, þetta er rosalegt. Það er löngu kominn tími til að henda þessu ekki-kristintrúarfólki út úr landinu!”

Jón: “Já það þarf í það minnsta tryggja að þeir taki upp íslenska siði.”

Fjölmiðlar hafa gríðarleg áhrif á skoðanir fólks og í leit af fyrirsögnum og fréttum sem selja er mikil áhersla lögð á neikvæðar fréttir um eitthvað hrikalega hættulegt. Neikvæðni og ótti selur. Í Bandaríkjunum bendir til dæmis margt til þess að fjölmiðlaumfjöllun um glæpi hafi aukist töluvert á síðustu árum þrátt fyrir að glæpatíðnin hafi farið lækkandi á sama tíma. Að sama skapi virðist neikvæð umræða um innflytjandamál á Íslandi vera nokkuð mikil og stöðug þrátt fyrir að raunveruleikinn gefi tilefni til mun jákvæðari umfjallana.

Það má þó ekki gleymast að ýmis vandræði geta auðvitað fylgt innflytjendamálum og því er nauðsynlegt fyrir alla að vera á varðbergi. Nauðsynlegt er að ala á umburðarlyndi gagnvart ólíkum lífsviðhorfum og tryggja það að aðbúnaður minnihlutahópa sé á öllum tíma sem bestur.

“Minnihlutahópar með háa tíðni glæpa og fangelsana á Vesturlöndum eru yfir höfuð lakar settir félags- og efnahagslega en aðrir – ekki síst ólöglegir innflytjendur. Rannsóknir hafa lengi sýnt að eftir því sem staða fólks er bágbornari aukast líkurnar á margvíslegum afbrotum eins og ofbeldi og auðgunarbrotum. Sambandið er þó ekki algilt, undantekningar finnast. Önnur skýring er að eftir því sem menning og siðir innflytjenda er ólíkari nýja landinu aukist líkurnar á frávikshegðan og afbrotum.”
Helgi Gunnlaugsson prófessor í félagsfræði við Háskóla Íslands – “Eins og fólk er flest” 14. nóvember 2004.

Hugarfar og pólitískur vilji
Framtíð innflytjandamála á Íslandi er undir okkur sjálfum komin. Við getum valið um að ala upp á fordómum gagnvart útlendingum og öðrum menningarheimum eða við getum tileinkað okkur hugarfar heimsborgarans með því að rækta innra með okkur umburðarlyndi og þrá til að kynnast nýju fólki og framandi menningu. Við getum lokað landamærunum og sett skilyrði í lög um að allir Íslendingar skuli vera hvítir og kristnir af ótta við að allt sem er öðruvísi sé hættulegt. Við getum líka reynt að skapa opið samfélag þar sem fólk frá öðrum menningarsvæðum fær að setjast hér að og auðga um leið atvinnulíf okkar og menningu. Til þess að svo megi verða þurfa stjórnvöld að sjá til þess að aðbúnaður innflytjenda góður og að almenn mannréttindi þeirra tryggð.

*Frekar eða mjög sammála

Ítarefni:
Könnun Gallups
Eins og fólk er flest

Ganabúar og íslenskir rasistar
Kannski eru Ganabúar taldir hættulegri menn en íslenskir rasistar? Mér skilst að Ganabúar séu flestir svartir á meðan íslensku rasistagreyin eru hvít. Kannski hefur það áhrif? Sumir eru þó þeirrar skoðunar að allar hótanir eigi að taka alvarlega. Sérstaklega í þeim tilfellum þar sem brotamaðurinn er þekktur ofbeldisseggur eins og rasistinn sem hafði samband við mig.

Sjá: Formaður Félags íslenskra þjóðernissinna hefur í hótunum

Og þú getur tekið þessu sem hótun
“Ég krefst þess einfaldlega að þú dragir þessi orð þín til baka opinberlega annars mun ég sjá til þess að komið verði í veg fyrir frekari frama þinn hér á landi… Og þú getur tekið þessu sem hótun.

Hvað ertu að gefa í skyn? Ertu í alvörunni talað að hóta mér? Hvernig þykist þú ætla að koma í veg fyrir minn ,,frama“ eins og þú orðar það?

Já þetta er hótun. Þú veist fullvel hvernig fólk stendur á bak við mig í þessu og þú veist hvernig hlutirnir ganga fyrir sig í þessum heimi.

Hvers konar hótun er þetta?

Það kemur bara í ljós þegar að því kemur. Ég skil ekki hvernig þér er stætt á þessu. Þú sem hefur sjálfur talað um að við séum ofbeldisfullir nasistar.

Já og hvað með það?

Bara það að ef þú dregur ekki orð þín til baka opinberlega þá tökum við til okkar ráða.”

Hart tekið á hótunum?
Í umræðuþættinum Reykjavík síðdegis á Bylgjunni, þar sem alltof oft er rætt gagnrýnislaust við rasista, var í gær talað við Hjört nokkurn sem er tengdur Framfaraflokknum (sem hefur sérstaka andstyggð á útlendingum)**. Hann sagðist einnig hafa fengið hótanir vegna skoðana sinna (líklegast frá sama manni og hótaði Ásgeiri). Hjörtur sagðist í viðtalinu hafa farið til lögreglu og látið sérstaklega bóka þessar hótanir. Lögreglan tók víst vel í þessa beiðni Hjartar og sagði að alltaf þyrfti að taka svona hótanir alvarlega.

Úr viðtali við Hjört í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni 12. október 2004.

“Eins og lögreglan sagði við mig þá er þetta eitthvað sem ekki er hægt að líða, þetta er bara lögbrot, brot á almennum hegningarlögum og eitthvað sem við getum ekki sætt okkur við hér á landi.”

“Eins og lögreglan sagði við mig þá veit maður aldrei. Þó það séu ekki nema fimm prósent líkur á því að það sé einhver alvara á bak við þetta þá er það nóg.”

Þetta kom mér á óvart þar sem lögreglan harðneitaði að bóka áhyggjur mínar og hvatti mig sérstaklega til að kæra ekki.

Sjá: Hugleiðingar um réttarríkið

“Af einhverjum ástæðum geta íslenskir þegnar ekki lagt fram kæru um helgar þar sem rannsóknarlögreglan er í fríi. Að þessu komst undirritaður þegar hann gerði tilraun til þess að kæra áðurnefnda hótun daginn eftir að hún barst. Rannsóknarlögreglan var auk þess í páskaleyfi fram á þriðjudag og urðu fórnarlömb ofsókna því einfaldlega að bíða þar til helgihaldi lauk. Það var þó ekki aðeins fjarvera rannsóknarlögreglu þennan laugardagsmorgun sem hefur valdið mér hugarangri. Það sem mér þykir verst er að gefið var í skyn að jafnvel þótt að rannsóknarlögreglan hefði verið á staðnum hefði ekkert verið gert. Mér var beinlínis sagt að ég hefði líklegast ekkert upp úr því að kæra.

Máttleysi lögreglu
Vinalegi lögreglumaðurinn sem ég ræddi við benti mér á að ef formaður FÍÞ myndi hringja aftur yfir páskana gæti ég látið opna fyrir símann minn á þriðjudeginum og þá gæti lögreglan rekið símtalið ef formaðurinn myndi hringja í ÞRIÐJA SINN eftir þann tíma. Ég reyndi að segja lögreglumanninum að ég óttaðist nú ekki beinlínis símhringingar frá títtnefndum formanni en það hafði engin áhrif. Hann sagði mér að ég hefði ekkert að óttast og að ég gæti komið aftur á þriðjudaginn ef ég vildi enn kæra. Ég spurðist þá fyrir um hvort það væri ekki hægt að bóka komu mína á lögreglustöðina þennan daginn en svo var ekki. Lögreglumaðurinn lofaði því þó að hann skyldi ,,muna eftir mér“.

Ég kann að vera of kröfuharður á þjónustu lögreglunnar en ég átta mig ekki alveg á því hvers vegna lögreglustöðin var yfirleitt opin þessa páskahelgi. Ekki var hægt að kæra og ekki heldur hægt að bóka komu mína. Það eina sem ég hafði upp úr þessari heimsókn var vinalegt spjall. Ég hefði alveg eins getað hringt í vinalínuna.”

Hvers vegna hótanir frá Ganabúum eru teknar alvarlegar en ekki hótanir frá íslenskum rasistum veit ég ekki. Kannski einhver frá lögreglunni geti svarað því?

Eru rasistar saklaus fórnarlömb?
Svo það sé á hreinu þá tel ég allar ofbeldishótanir óafsakanlegar, líka gagnvart rasistum. Sá sem hefur sent íslenskum rasistum hótunarbréf ætti að skammast sín og biðjast afsökunar. Rasistar hafa gerst sekir um að breiða út fordóma gagnvart útlendingum og þar með valdið fjölmörgum saklausum einstaklingum vanlíðan og jafnvel óbætanlegu tjóni. Reiði er skiljanleg en hún afsakar ekki ofbeldishótanir.

Það fer hins vegar svolítið í taugarnar á mér að nú keppast fjölmiðlar við að tala við Ásgeir Hannes, Hjört og aðra rasista eins og þeir séu saklaus fórnarlömb sem vilja bara “fjalla um innflytjendamál á málefnalegan máta”. Það þarf ekki mikla blaðamennsku til að komast að því að umfjöllun rasista um innflytjendamál hefur verið allt annað en málefnaleg. Nóg er að kíkja á greinar, vefsíður og annað efni sem þessir menn bera ábyrgð á.

*Ég reyndar ákvað samt að kæra. Eftir nokkra mánuði var mér svo tilkynnt að málið hefði verið látið niður falla.
**Sjá Rasistar styðja útlendingafrumvarpið

Nánar:
Formaður Félags íslenskra þjóðernissinna hefur í hótunum
Hugleiðingar um réttarríkið

Tilefni umræðunnar í Reykjavík síðdegis var meðal annars “skoðanakönnun” sem framkvæmd var á vefsíðu Bylgjunnar (www.bylgjan.is). Spurt var: “Ertu fylgjandi fjölmenningarsamfélagi á Íslandi?”.

Niðurstöður könnunarinnar voru nokkuð sláandi því 64% þátttakenda sagðist vera á móti slíku samfélagi. Merkileg niðurstaða? Nei hreint ekki. Þeir sem vita eitthvað um vísindaleg vinnubrögð vita að skoðanakannanir sem þessar eru í meira lagi óvísindalegar og ekkert mark er takandi á þeim. Ástæðurnar eru margar en helst má nefna að úrtakið er sjálfvalið. Þátttakendur eru ekki valdir af handahófi heldur taka þeir þátt sem nenna og hafa áhuga. Rasistum, sem sofa varla á næturnar út af áhyggjum af “útlendingum og asíukellingum”, er mikið í mun að tjá sig í könnunum sem þessum á meðan aðrir þeir sem ekki hafa fundið fyrir útlendingaótta hafa litla þörf fyrir að kíkja á www.bylgjan.is og kjósa. Þar að auki geta allir þeir sem hafa aðgang að tölvu kosið í svona könnunum og er ómögulegt að vita hversu oft hver maður kýs. Í stuttu máli eru skoðanakannanir sem þessar gagnslausar. Að byggja umræðu um mikilvæg og viðkvæm málefni á niðurstöðum slíkra kannanna er því vægast sagt vafasamt.

Jafnvel þó kannanir sem þessar séu rétt framkvæmdar hvað varðar úrtak, fjölda þátttakenda og svo framvegis segja þær oft lítið um skoðanir þátttakenda. Skoðanakannanir eru oft mun meira skoðanamyndandi en nokkuð annað. Hvað þýðir til dæmis spurningin “Ertu fylgjandi fjölmenningarsamfélagi á Íslandi?”? Rasistar leggja aðra meiningu í spurninguna en fjölmenningarsinnar og venjulegt fólk sem lítið hefur hugsað um málefnið túlkar spurninguna afar misjafnt.

Rasistar heyra: “Viltu að landið þitt fyllist af villitrúandi og ofbeldisfullum útlendingum sem taka af þér vinnuna?” Fjölmenningarsinnar skilja spurninguna einhvern veginn svona: “Finnst þér í lagi að fólk frá öðrum löndum setjist hér að og taki þátt í íslensku samfélagi svo lengi sem það virðir lög og lýðræðishefð landsins?” Því er ljóst að ef spurningin “Ertu fylgjandi fjölmenningarsamfélagi á Íslandi?” er ekki betur skilgreind er öll túlkun á svörum þátttakenda marklaus.

Lesendur eru eindregið hvattir til að kynna sér umræðuna sem átti sér stað hér á www.skodun.is um útlendingalögin áður en þau voru samþykkt. Ljóst er að yfirvöld geta ekki sagt að þau hafi ekki verið vöruð við.

Af Skoðun:
Góður fundur í Iðnó um útlendingafrumvarpið

Hjúskaparréttindi Íslendinga

Jón Hákon lýsti þeirri skoðun sinni (og margra ungra sjálfstæðismanna) að hann væri hlynntur algerlega frjálsum fólksflutningum á milli landa og væri ekki almennt séð stuðningsmaður hertra reglna. Hann sagði einnig að honum hefði þótt málflutningur þeirra sem mótmæltu frumvarpinu hvað harðast hafa verið ónákvæmur og byggður á misskilningi.

Í ræðu minni reifaði ég afstöðu mína í stuttu máli og benti á að mótmælin gegn frumvarpinu hefðu ekki byggst á misskilningi. Í það minnsta hefðu þeir sem stóðu að mótmælunum ekki misskilið frumvarpið. Hugleiðingar mínar um meintan misskilning mótmælenda frumvarpsins er hægt að lesa í grein minni „Misskilin misskilningur“ hér á Skoðun.

Misskilningur leiðréttur

1) Hjúskapur og 24 ára aldur
Georg Lárusson hefur haldið því fram í fjölmiðlum að þeir sem gagnrýna frumvarpið haldi að útlendingar megi ekki giftast Íslendingum fyrr en þeir séu orðnir 24 ára gamlir. Björn Bjarnason hefur einnig gefið í skyn að um þennan misskilning sé að ræða.

Þetta er rangt. Þó að einhverjir kunni að hafa misskilið frumvarpið þannig þá hafa þeir sem stóðu að undirskriftarsöfnuninni ekki haldið þessu fram. Undirskriftarsöfnunin var sett á laggirnar til stuðnings umsagnar Fjölmenningarráðs og Félags kvenna af erlendum uppruna (W.O.M.E.N.). Hvergi í þeirri umsögn er þessum rangfærslum haldið fram.

Í umsögn Fjölmenningarráðs og W.O.M.E.N. um 24 ára regluna segir:

„Frumvarpið gerir að skilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli hjónabands, sambúðar eða samvistar að erlendur maki, sambúðar- eða samvistarmaki hafi náð 24 ára aldri. Íslensk hjúskaparlög heimila fólki að ganga í hjónaband við 18 ára aldur. Hér er fólki af erlendum uppruna því greinilega mismunað á grundvelli uppruna.“

Í umsögn Mannréttindaskrifstofu Íslands segir:

„1. Að því er viðkemur skilyrði frumvarpsins um að maki, sambúðarmaki eða samvistarmaki skuli vera eldri en 24 ára til þess að falla undir skilgreiningu á “nánustu aðstandendum” ber að athuga, að hjúskaparaldur samkvæmt íslenskum lögum er 18 ár og er því verið að mismuna útlendingum með þessum nýju aldursmörkum frumvarpsins. Rétturinn til að stofna til hjúskapar er verndaður í 12. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu (hér eftir MSE), sem lögfestur hefur verið á Íslandi, sbr. lög nr. 62/1994, en þar segir að karlar og konur á hjúskaparaldri eigi rétt á að ganga í hjónaband og stofna fjölskyldu í samræmi við landslög um þessi réttindi. Í 1. gr. MSE er sú skylda lögð á aðildarríkin, að þau tryggi hverjum þeim, sem innan yfirráðasvæðis þeirra dvelst, réttindi þau og frelsi sem sáttmálinn verndar og 14. gr. MSE kveður á um bann við mismunun gagnvart þeim réttindum sem sáttmálinn verndar.“

2) Húsleit án dómsúrskurðar?
Bæði Björn Bjarnason og Friðjón R. Friðjónsson, starfsmaður Björns, hafa haldið því fram að þeir sem stóðu að undirskriftarsöfnuninni haldi að með frumvarpinu sé lögreglu heimilt að ráðast inn á heimili fólks án dómsúrskurðar til að kanna hvort íbúar séu í „málamyndahjónabandi“.

Þetta er að hálfu leiti rangt og að öllu leiti aukaatriði. Það er rétt að sumir hafa talið, eftir að hafa ráðfært sig við lögfæðinga, að frumvarpið feli í sér slíka heimild lögreglu án dómsúrskurðar. Aðrir hafa ekki talið að svo sé. Allir eru þó sammála um að vegna þess hve óskýrt frumvarpið er orðað sé auðvelt að misskilja það. En það er einmitt þetta óskýra orðalag sem hvað mest hefur verið gagnrýnt.

Jafnvel þó að það þurfi alltaf að fá dómsúrskurð til að ráðast inn á heimili fólks þá er ljóst að verði umrætt frumvarp samþykkt þarf ekki mikinn rökstuðning til að fá slíkan úrskurð. Í frumvarpinu stendur: „… má lögregla leita á útlendingnum, á heimili hans, herbergi eða hirslum samkvæmt reglum laga um meðferð opinbera mála, eftir því sem við á.“

Eins og þeir félagar, Björn, George og Friðjón ættu allir að vita þá er það einmitt þetta loðna orðalag sem er gagnrýnt. Hvað þýðir þetta „eftir því sem við á“?

Í umsögn Fjölmenningarráðs og W.O.M.E.N um þetta atriði segir orðrétt:

„Ekki er að okkar mati óeðlilegt að lögregla hafi heimild til húsleitar ef um er að ræða grun um refsivert brot. Hinsvegar segir í ákvæðinu “… má lögregla leita á útlendingnum, á heimili hans, herbergi eða hirslum samkvæmt reglum laga um meðferð opinbera mála, eftir því sem við á.”

Hér er orðalagið “eftir því sem við á” gagnrýnt. Lög um meðferð opinbera mála eiga að gilda undantekningarlaust enda eru þau sett til að tryggja borgarana gagnvart rannsóknar- og ákæruvaldi. Jafn teygjanlegt orðalag býður upp á mismunun gagnvart útlendingum í túlkun laganna.“

3) Mótmælin pólitísk aðför?
Dómsmálaráðherra, starfsmaður hans og fleiri hafa verið duglegir að gefa það í skyn að undirskriftarsöfnunin gegn útlendingafrumvarpinu hafi haft þann eina tilgang að koma höggi á dómsmálaráðherra og ríkisstjórnina. Þetta er enn einn misskilningurinn eða afar ódýr leið til að afgreiða gagnrýni.

Eftir ótal fundi, bréfaskrif og samtöl sem ég hef átt við aðra aðstandendur undirskriftarsöfnunarinnar er ég sannfærður um að í þeim hóp hafa allir miklar áhyggjur af efni frumvarpsins og hugsanlegum afleiðingum þess. Algerlega óháð afstöðu þeirra til dómsmálaráðherra eða ríkisstjórnar landsins. Það er áhyggjuefni að skerða eigi möguleika ástvina til að búa saman með 24 ára reglunni og það er ekki síður áhyggjuefni að setja eigi lög sem heimila húsleitir með svo óljósum heimildarákvæðum. Það var því, og er enn, full ástæða til að mótmæla harðlega frumvarpinu eins og það var lagt fram.

Í umræðum um þetta mál hér á vefnum hef ég meðal annars sagt: „Vegurinn til glötunar er varðaður góðum áformum. Vitanlega gengur þeim sem leggja fram þetta frumvarp gott eitt til, eða það vona ég í það minnsta.“ Ég vona það enn! Mörg okkar sem stóðum að undirskriftarsöfnuninni höfum sagt að umræddir gallar frumvarpsins hljóti að vera mannleg mistök. Mistök sem má leiðrétta.

Það að afgreiða gagnrýnisraddir með ásökunum um pólitíska aðför er afar ódýrt svo ekki sé meira sagt. Gagnrýni á frumvarpið kemur úr öllum áttum. Frá hægrimönnum, miðjumönnum, vinstrimönnum, anarkistum, kommum og frjálshyggjumönnum svo ekki sé minnst á ungliðahreyfingum allra flokka. Vel getur verið að einhverjir sem gagnrýnt hafa frumvarpið hafi sérstakan hag af því að sparka í dómsmálaráðherra. Þó svo sé breytir það því ekki að rökin gegn frumvarpinu eru góð og gild.

Til umhugsunar
Fleiri greinar frumvarpsins en ég hef fjallað um hér hafa verið gagnrýndar. Til að mynda er gagnrýnt harðlega að orðið „málamyndahjónaband“ er hvergi skilgreint. Hvað er átt við með þessu orði? Hver skilgreinir það og hvernig er þessi undarlega tegund hjónabanda rannsökuð? Ég bendi áhugasömum á að lesa Umsögn Fjölmenningarráðs og W.O.M.E.N til að kynna sér málið betur.

Fyrir utan gagnrýni á einstakar greinar frumvarpsins hafa margir réttilega gagnrýnt „anda“ lagana. Eins og lögin eru orðuð má draga þá ályktun að innflytjendur séu sérstaklega hættulegt og óheiðarlegt fólk. Innflytjendur eru í það minnsta gerðir afar tortryggilegir. Lögin eru íþyngjandi og koma illa við fjöldann allan af saklausum innflytjendum og íslenskum ástvinum þeirra og ættingjum. Persónulega tel ég svona lög bera vott um ákveðna fordóma sem um leið ýta undir frekari fordóma. Rétt eins og á við um velflesta Íslendinga þá eru flestir innflytjendur strangheiðarlegt og gott fólk sem eiga ekki skilið að fá svona meðferð.

Ég hvet því dómsmálaráðherra og aðra þá sem hafa með þetta frumvarp að gera að endurskoða efni frumvarpsins með hliðsjón að ofangreindum athugasemdum.