Úr greininni „Réttlætanlegt stríð en barist á röngum vígstöðum“

„Refsienglar samfélagsins sem telja sig geta skapað himnaríki á jörð með boðum og bönnum hafa ekki aðeins rangt fyrir sér, heldur eru þeir einnig hættulegir. Refsistefna þeirra veldur ómældri óhamingju og skaðar fjölmarga óbreytta borgara og gerir oft líf þeirra sem þeir telja sig vera að vernda enn verra. Það sem meira er, þá draga þeir athyglina frá raunverulegum orsökum vandans.

Vímuefnavandinn er fyrst og fremst heilbrigðisvandi sem orsakast af ýmsum félagslegum vandamálum. Félagsleg vandamál verða ekki leyst með boðum og bönnum heldur með markvissum og yfirveguðum aðgerðum.“

Svo ég verði ekki settur í skammarkrókinn þá ítreka ég hér þá skoðun mína að misnotkun vímuefna er alvarlegt vandamál sem ekki má gera lítið úr. Það breytir því þó ekki að harðlínustefna gegn fíkniefnum bjargar engum heldur gerir illt verra. Stríðið gegn fíkniefnum hefur, rétt eins og önnur stríð, í för með sér ómælda óhamingju og fórn á saklausum borgurum og þeim sem minna mega sín.

Auðvitað verður fólk að taka ábyrgð á eigin gjörðum en enginn á skilið að vera vistaður í ómannúðlegum og yfirfullum fangabúðum. Ég hvet því íslensk stjórnvöld til að gera allt sem í þeirra valdi stendur til að koma Íslendingum sem búa við slíkar aðstæður til bjargar. Það er beinlínis skylda þeirra sem bera virðingu fyrir mannréttindum.

,,Að ósk lögreglunnar á Ísafirði voru þrír karlmenn um tvítugt handteknir, af lögreglunni á Patreksfirði, á Hjarðarnesi á Barðaströnd um kl.21:00 í gærkveldi…

Þegar lögreglan á Patreksfirði handtók mennina vísuðu þeir á rúmt gramm af marihúana, auk þess sem fíkniefnaáhöld fundust í bifreið þeirra.“

Í þessari stórfrétt lögreglunnar er tekið fram að allir hafi þessir menn lengi verið ,,grunaðir um tíma um fíkniefnaneyslu“ og að þeir eigi yfir höfði sér refsingu samkvæmt ,,ákvæðum laga um ávana og fíkniefni.“

Vanmáttarkennd yfirvalda
Ofstæki yfirvalda gegn kannabisneyslu fólks er gott dæmi um það þegar ráðamenn koma auga á vandamál en eru ekki færir um að leysa það. Vímuefnaneysla, og þar með talin áfengisneysla, fólks getur vissulega haft hræðilegar afleiðingar. Öll þekkjum við dæmi um brostin heimili alkahólista og eiturlyfjafíkla, öll höfum við heyrt um alvarlega efnahags- og ofbeldisglæpi tengda þessum efnum. Það er því ekki að furða að við getum flest verið sammála um að neysla þessara efna getur haft hræðilegar afleiðingar í för með sér. Enn boð og bönn eru sjaldnast lausnir, og það á við í þessu tilfelli.

Ef yfirvöld hefðu einhvern áhuga á því að hjálpa þeim sem lenda í því að verða fíklar og á að reyna að draga úr líkum þess að aðrir falli í þá óhamingjugryfju, þá væru þau ekki að einbeita sér að því að gera þetta fólk að ótýndum glæpamönnum og úrhraki samfélagsins.

Einfaldara að fordæma og banna
Réttast væri að einbeita sér að því að skapa samfélag upplýstra, sjálfsöruggra og sterkra einstaklinga. Til dæmis með því að kenna börnum okkar umburðarlyndi, tjáningu og almenna þjálfun í mannlegum samskiptum í skólum landsins. Réttast væri að efla velferðarkerfið og draga úr fátækt og fátæktargildrum. Réttast væri að skapa samfélag þar sem smæstu einstaklingar innan þess eygja von um bjarta framtíð.

Þetta er auðvitað hægt, en erfitt. Því er einfaldara að fordæma og banna. Það friðþægir okkur hin að vita til þess að eiturlyfjaneytendur eru bara skemmt, ef ekki vont fólk, sem setur skugga sinn á okkar annars fullkomnu veröld. Ef svo væri ekki mætti halda að það væri eitthvað að því samfélagi sem við búum í. Það gengur auðvitað ekki. Því halda herrar heimsins áfram að fangelsa stórglæpamenn með rúmt gramm af hassi í fórum sínum. Svo við hin getum áfram sofið rólega á næturnar.

Ítarefni:
Réttlætanlegt stríð en barist á röngum vígstöðvum

Frjálslyndir vindar blésu á landsfundi

Annað samtal um fíkniefni

Samtal um lögleiðingu fíkniefna

Vegna þess hve yfirvöld hafa verið dugleg við að handtaka hasssmyglara er e-taflan nú orðin jafn dýr og hass. Jafnframt hefur verðið á kókaíni nánast staðið í stað. Hvaða skoðun sem menn hafa á vímuefnum, þá getum við öll verið sammála um að sum vímuefni eru verri en önnur. Kannabisefni teljast til mun hættuminni efna en t.d. e-taflan, hvað þá kókaín. Er þá eitthvað vit í því að berjast af sömu hörku gegn vægari vímuefnum og barist er gegn þeim hörðu? Er hægt að gleðjast yfir því, þegar vægari efnin hækka í verði en sterkari efnin standa í stað, eða jafnvel lækka í verði vegna aðgerða yfirvalda?

Reynslan frá Noregi
Samkvæmt nýlegri könnun er velferðaríkið Noregur eitt mesta vímuefnabæli í Evrópu. Óvenju margir deyja t.d. í Osló vegna of stórra vímuefnaskammta og tíðni glæpa, tengdum vímuefnum, er þar há. Ein ástæðan fyrir ástandinu í Noregi er hátt verð á áfengi, sérstaklega bjór. Bjórinn er svo dýr að ráðvilltir og áhrifagjarnir unglingar taka þá óheillavænlegu ákvörðun að kaupa frekar hörð vímuefni með fyrrgreindum afleiðingum. Verndarstefna yfirvalda hefur því augljóslega ekki tilætluð áhrif.

Barist á röngum vígstöðvum
Það er þess virði að berjast gegn því, af miklu afli, að börn og unglingar leiðist út í vímuefnaneyslu, löglega sem og ólöglega. Ungt fólk hefur ekkert með það að gera að vera undir áhrifum vímugjafa. Vímuefnin hafa, eins og menn vita, valdið mörgum óbætanlegum skaða. Baráttan gegn neyslu ungmenna á vímuefnum er því réttmæt en því miður er barist á röngum vígstöðvum.

Refsienglar samfélagsins sem telja sig geta skapað himnaríki á jörð með boðum og bönnum hafa ekki aðeins rangt fyrir sér, heldur eru þeir einnig hættulegir. Refsistefna þeirra veldur ómældri óhamingju og skaðar fjölmarga óbreytta borgara og gerir oft líf þeirra sem þeir telja sig vera að vernda enn verra. Það sem meira er, þá draga þeir athyglina frá raunverulegum orsökum vandans.

Vímuefnavandinn er fyrst og fremst heilbrigðisvandi sem orsakast af ýmsum félagslegum vandamálum. Félagsleg vandamál verða ekki leyst með boðum og bönnum heldur með markvissum og yfirveguðum aðgerðum.

Þrjár markvissar aðgerðir til að draga úr vímuefnavandanum

Eflum sjálfsvitund
Ástæða þess að ungt fólk misnotar vímuefni verður fyrst og fremst rakin til félagslegra aðstæðna, líðan og félagslegrar færni þeirra. Þeir sem vilja gera eitthvað gagn í baráttunni gegn vímuefnum verða því að einbeita sér að þessum þáttum.

Samkvæmt 2. gr. laga um grunnskóla er það m.a. hlutverk skólans að ,,…búa nemendur undir líf og starf í lýðræðisþjóðfélagi…“ Líf og starf sem felur m.a. í sér frelsi til orða og athafna, réttinn til að velja og hafna og sú skylda að bera ábyrgð á eigin lífi.

Þrátt fyrir ofangreint markmið grunnskólans, vanrækja menntamálayfirvöld nánast algerlega að veita ungu fólki þá þjálfun sem þeim er nauðsynleg til að geta tekið að fullu þátt í frjálsu samfélagi. Án heimspekilegrar yfirvegunar, þekkingar á rökfræði, þekkingarfræði og færni í mannlegum samskiptum eru einstaklingar vart frjálsir, en eru fremur þrælar umhverfisins og viðtekinna hugmynda.

Ungt fólk sem á erfitt með mannleg samskipti hlýtur einnig að vera líklegra til að misnota vímuefni. Þau sem eru feimin leita hugrekkis í vímunni og þegar víman er eina leiðin sem þau þekkja til vellíðunar er ekkert undarlegt að þau leita í hana. Það er beinlínis skiljanlegt.

Á meðan skólayfirvöld halda áfram að vanrækja að kenna ungu fólki samskiptahæfileika og að hugsa rökrétt er gulltryggt að óhófleg vímuefnaneysla ungs fólks verður viðvarandi mikið vandamál.

Afnemum bann við vægari efnum
Það er löngu orðið tímabært að gera skynsamlegar breytingar á lögum um sölu, neyslu og meðhöndlun vímuefna. Hvort sem menn vilja það eða ekki, þá er skaðsemi kannabisefna afar lítil samanborið við harðari efni og meira að segja samanborið við suma löglega vímugjafa. Það er því í það minnsta tvennt sem er beinlínis rangt við að viðhalda ströngu banni við neyslu kannabisefna. Í fyrsta lagi er það siðlaust að gera fólk að glæpamönnum fyrir það eitt að reykja hass á meðan stjórnmálamenn sem viðhalda banninu skemmta sér í kokteilboðum á kostnað skattgreiðenda. Í öðru lagi er það varasamt að setja samansem merki milli vægari efna og harðari vímugjafa. Ungur einstaklingur sem nú þegar hefur gerst brotlegur við landslög fyrir það eitt að neyta kannabisefna þarf ekki að taka stórt skref til að prufa harðari efni. Hann er nú þegar stimplaður glæpamaður.

Skynsamlegast væri að afnema bann við kannabisefnum. Ef menn telja ekki ráðlegt að leyfa almenna sölu á slíkum efnum þá væri í það minnsta ráð að leyfa almenningi að rækta þessi efni heima hjá sér til einkanota.

Lítum á misnotkun vímuefna sem heilbrigðisvandamál
Hvort sem stjórnmálamenn vilja það eða ekki mun líklegast alltaf vera til fólk sem ánetjast vímuefnum. Þetta fólk á við heilbrigðisvanda að stríða. Það verður að fá skammtinn sinn hvort sem hann er löglegur eða ólöglegur og hvort sem það á pening eða ekki. Ef brjóta þarf lög til að verða sér úti um skammt, þá verður það gert. Svo einfalt er það. Aldrei mun sá sem þetta skrifar leggja það til að hin svokölluðu hörðu vímuefni verði lögleyfð til almennrar neyslu, annað hvort með sölu í þar til gerðum búðum eða apótekum. Sala á efnum sem eru beinlínis lífshættuleg og mjög ávanabindandi í ,,venjulegum“ skömmtum er aldrei réttlætanlegt að leyfa sölu á með þeim hætti. Hins vegar er skynsamlegt að líta á forfallna vímuefnaneytendur sem sjúklinga og meðhöndla þá sem slíka. Yfirvöld ættu beinlínis að gefa fíklum efnin sín undir vernduðum kringumstæðum og án allra annarra skilyrða. Með þessu myndi í það minnsta þrennt ávinnast. Tíðni glæpa vegna verslunar með vímuefni myndi lækka. Dregið væri verulega úr líkum þess að fíklar dræpu sjálfan sig með of stórum og/eða óhreinum skömmtum eða aðra í þeim tilgangi að verða sér út um vímu. Auk þess sem komið væri í veg fyrir að siðlausir glæpamenn (les dópsalar) græði á óförum annarra.

Drögum úr vímuefnaneyslu
Nauðsynlegt er að stjórnmálamenn, og aðrir þeir sem móta stefnu yfirvalda í vímuefnamálum opni augu sín fyrir raunverulegum orsökum vímuefnamisnotkunar. Refsistefna í anda lögregluríkis er ekki vænleg lausn, eins og best má sjá með því að skoða ástandið í Bandaríkjunum.

____________
Heimildir:
1. www.drugpolicy.org
2. www.guardian.co.uk
3. www.althingi.is
4. www.saa.is

,,Fíkniefnadjöfullinn” fær að éta það sem úti frýs“
Afar gagnleg og frjó umræða um vímuefnamál fór t.d. fram á þessu þingi og lauk þeirri umræðu með skynsamlegustu ályktun sem stjórnmálaflokkur á Íslandi hefur samþykkt í vímuefnamálum.* Í henni kemur fram að Samfylking hafnar öllu ofstæki í umræðunni um vímuefnamál og hvatt er til þess að tekið verði á þessu máli af yfirvegun og skynsemi. Lagt er til að þingmenn Samfylkingar flytji frumvarp sem tryggir að minniháttar fíkniefnaafbrot verði ekki færð á sakaskrá eða verði tekin út eftir skamman tíma þannig að neytendur skaðminni efna sem ekki eru lögleyfð hér á landi verði ekki brennimerktir fyrir lífstíð. Enn fremur er ekki minnst einu orði á að herða beri refsingar og ekki er heldur lögð til nein útópísk áætlun um að eyða vímuefnavandanum með einhverri vanhugsaðri skyndilausn. Ekkert ,,vímuefnalaust Ísland árið tvöþúsund og eitthvað” og ,,fíkniefnadjöfullinn” fær að éta það sem úti frýs.

Hins vegar stendur í ályktuninni að ,,Samfylkingin [telji það] brýnt að lögð verði aukin áhersla á að efla félagsfærni og tilfinningaþroska nemenda frá upphafi skólagöngu”. Hér er það aftur skynsemin sem ræður ríkjum á kostnað ofstækis og hræðsluáróðurs. Óskandi er að fjölmiðlar fjalli um þessa nýju og frjálslyndu stefnu Samfylkingar sem að er sú skynsamlegasta stefna sem nokkur stjórnmálaflokkur býður upp á um þessi mál í dag.

Frjálslyndur flokkur óskast
Það sárvantar raunverulegan frjálslyndan jafnaðarmannaflokk á Íslandi. Ýmsir innan raða Samfylkingarinnar kalla sig frjálslynda jafnaðarmenn en flokkurinn er það því miður ekki enn þótt frjálslyndir vindar blási þar af og til eins og undanfarið landsþing sannar.

Óskandi er að Samfylkingin muni á skömmum tíma þróast í að verða frjálslyndur flokkur jafnaðarmanna og verða þannig ákjósanlegur kostur fyrir fjöldann allan af þeim Íslendingum sem skilgreina sig sem frjálslynda en hafa engan flokk sem þeir geta kosið með góðri samvisku.

Frjálslynd jafnaðarstefna skilgreind
Gjarnan er því haldið fram að ekkert sé því til fyrirstöðu að allir jafnaðarmenn séu saman í einum flokki, enda sé svo lítill munur á jafnaðarmönnum. Þessi fullyrðing er einfaldlega röng. Sú hugmyndagjá sem er á milli frjálslyndra jafnaðarmanna og gamaldags sósíalista er svo gríðarlega stór að hún verður ekki brúuð með skynsömum hætti. Samt sem áður er sameining jafnaðarmanna æskileg. Nauðsynlegt er að frjálslyndir jafnaðarmenn, hvar sem þeir fela sig i hinum pólitíska frumskógi, sameinist í einum stórum jafnaðarmannaflokki enda berjast frjálslyndir fyrir göfugri stefnu.

Markmið eða leiðir?
Jafnaðarmenn í öllum flokkum eiga sér eina sameiginlega hugsjón. Hún er sú að allir hafi frjálsan aðgang að mennta-, heilbrigðis- og félagsþjónustu. Frjálslyndir jafnaðarmenn skera sig úr með því að leggja áherslu á þetta göfuga markmið en eru um leið reiðubúnir að reyna nýjar og framsæknar leiðir til að ná fram þessum markmiðum. Frjálslyndir jafnaðarmenn eru t.a.m. ekki sjálfkrafa andsnúnir einkarekstri eða aðkomu hins frjálsa markaðar að velferðarþjónustunni. Markmiðin eru ofar leiðunum og því eru jafnaðarmenn opnir fyrir að skoða allar þær leiðir sem leitt gætu til betra og skilvirkara velferðakerfis. Kreddufastar upphrópanir hugnast frjálslyndum ekki.

Jöfn tækifæri eða algert jafnræði?
Annað það sem greinir einna helst á milli frjálslyndra jafnaðarmanna og gamaldags sósíalista er afstaða þeirra til jöfnunar. Frjálslyndir jafnaðarmenn berjast fyrir því að allir njóti eins jafnra tækifæra og mögulegt er. Ólíkt gamaldags vinstrimönnum er það ekki helsta hugsjón frjálslyndra að allir séu eins. Frjálslyndir jafnaðarmenn sofa ekki illa á nóttunni yfir því að til er efnað fólk. Frjálslyndir jafnaðarmenn berjast hins vegar fyrir því að börn fæðist frjáls inn í heim þar sem þau eru metin að verðleikum og að tækifæri þeirra til þátttöku í samfélaginu og til að lifa hamingjusömu lífi eru ekki óeðlilegum skorðum sett vegna efnahags, fötlunar eða annarra óviðráðanlegra aðstæðna.

Afstaðan til ríkisafskipta
Frjálslyndir jafnaðarmenn gera sér grein fyrir að hvernig sem á það er litið þá er skattlagning ekkert annað en eignaupptaka þar sem tekjur einstaklinga eru gerðar upptækar að hluta. Þannig hugsunarhátt er nauðsynlegt fyrir frjálslynda jafnaðarmenn að temja sér svo þeir gleymi því aldrei að rík og gild rök þurfa að liggja að baki öllum útgjöldum ríkisvaldsins. Bera verður mikla virðingu fyrir þeim auði sem skattgreiðendur hafa lagt hart að sér við að skapa og aldrei má líta á peninga skattgreiðenda sem óþrjótandi auðlind sem stjórnmálamenn geta nýtt til að eyða í hvaða gæluverkefni sem er.

Frjálslyndir jafnaðarmenn hafna öllum óþarfa og óviðeigandi afskiptum ríkisvaldsins. Þeir gera sér grein fyrir að tilgangur ríkisvaldsins er fyrst og fremst sá að tryggja einstaklingnum frelsi. Frelsi til þeirra orða og athafna sem skaða ekki aðra á beinan hátt. Ef aðgerðir ríkisvaldsins beinast ekki að því að tryggja þetta frelsi þá beinast þær sjálfkrafa gegn því. Ríkisbákn sem dregur úr frelsi einstaklingsins er þyrnir í augum frjálslyndra jafnaðarmanna og berjast þeir því að krafti gegn öllum slíkum tilþrifum ríkisvaldsins. Taka má mýmörg dæmi um ofríki íslenskra yfirvalda í dag.

Í fyrsta lagi má nefna tengsl ríkis og kirkju hér á landi sem óhrekjanlega koma í veg fyrir fullt trúfrelsi og grafa undan jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Í öðru lagi ber að minnast á vafasöm áhrif menningarlobbíista allra flokka á útþenslu ríkisvaldsins í menningarmálum. En nú er svo komið að afskipti ríkisins af menningu eru orðin það mikil að þau hindra vöxt og viðgang þeirra óháðu fyrirtæka og félagasamtaka sem starfa á menningarsviði. Í þriðja lagi ber að minnast á stórhættulegar tillögur íhaldsmanna í sveitarstjórnum og á þingi um að banna beri alla þá starfsemi sem þeim hugnast ekki af einhverjum illa skilgreindum siðferðislegum ástæðum. Hér er í og með verið að vísa í þær tillögur sem heyrast þessa dagana frá alræðissinnum í borgarstjórn þess efnis að banna eigi nektardansstaði. Hver skildi svo ástæðan vera? Jú, heyrst hefur að sumar þær stúlkur sem starfa á ,,nektarbúllum” stundi vændi og Gróa á leiti hefur einnig hvíslað að einhverjum að til sé fólk sem neytir eiturlyfja á þessum stöðum. Tillögur um að banna skemmtistaði, bari og útihátíðir í þeirri sömu ,,göfugu” viðleitni að vernda fólk fyrir sjálfu sér hafa ekki enn borist að mínu viti… ekki enn.

Samfylking = Flokkur frjálslyndra jafnaðarmanna?
Meirihluti landsmanna telst til frjálslyndra jafnaðarmanna. Íslendingar vilja langflestir að ríkið sjái öllum fyrir aðgangi að góðu mennta-, heilbrigðis- og félagskerfi en eru um leið flestir mótfallnir ofríki ríkisvaldsins og opnir fyrir nýjum hugmyndum og leiðum að settu markmiði.

Stjórnmálaástandinu á Íslandi í dag verður vart betur lýst en sem hugmyndafræðilegri eyðimörk þar sem íhaldsmenn allra flokka ráða lögum og lofum. Akur frjálslyndis er hins vegar að mestu óplægður og því má telja að sá flokkur sem fyrstur verður til að boða raunverulega frjálslynda stefnu muni uppskera mikið fylgi meðal landsmanna. Mun meira en margan grunar.

Þessi grein birtist einnig á www.politik.is.

*Hér skal reyndar viðurkennt að undirritaður átti þátt í að semja umrædda ályktun.

ATH:
Allt það sem stendur hér fyrir neðan eru orð Frelsarans (JHH) nema það sem er skrifað með bláu letri en það er úrdráttur úr því sem ég ritaði í persónulegu bréfi mínu til Frelsarans. Athugasemdir mínar eru svo (innan sviga).
…Grein Frelsarans ásamt athugasemdum mínum hefst hér…
Foreldrar, börn og samskipti þeirra

Fyrir nokkru birtist pistill hér á Frelsi.is sem bar heitið Heimabrugg og ÁTVR. Eðlilega vakti þessi pistill upp misjöfn viðbrögð enda eru sjónarmið fólks ólík. Sumir virtust halda að verið væri að mæla með því að ungmenni notuðu áfengi, en svo er ekki (ég hélt því aldrei fram að Frelsarinn væri að mæla með drykkju ungmenna). Eftirfarandi eru nokkur rök sem Frelsarinn hefur heyrt gegn því að foreldrar fái heimild til að veita börnum sínum áfengi. Frelsarinn reynir að svara þessum rökum í kjölfarið.

Rökin um skaðleg áhrif áfengisneyslu ungmenna
„Foreldrar eiga ekki að kaupa áfengi fyrir börn (Ég skilgreini fólk undir 18 ára sem börn og því er ég þeirrar skoðunar að áfengiskaupaaldur ætti að vera 18 ár). Rökin eru þau að það er almennt viðurkennt í samfélaginu að vímuefnaneysla barna sé ekki ásættanleg, hvort sem sú neysla er á lögleyfðum vímuefnum eða bönnuðum. Það eru ekki bara einhverjar taugaveiklaðar húsmæður og leiðinlegir bindindismenn (orðalag sem notað er í góðlátlegu gríni í persónulegum bréfum sem ekki voru ætluð til birtinga) sem eru á móti vímuefnaneyslu barna, heldur eru allir virtir sérfræðingar í heilbrigðis- og félagsmálakerfinu einnig á móti slíkri neyslu. Áfengisdrykkja er bara alls ekki góð fyrir börn og getur oft reynst þeim stórhættuleg. Ungar óþroskaðar sálir sem oft eiga, kannski eðlilega, í miklum tilfinningalegum erfiðleikum hafa ekkert að gera með að neyta vímuefna og það er skylda foreldra að sjá til þess að þau geri það ekki. Rétt eins og það er skylda foreldra að sjá til þess að börn mæti í skólann, að þau fái fæði, húsnæði o.s.frv.“

Frelsarinn gerir sér fyllilega grein fyrir því að það eru fleiri en taugaveiklaðar mæður og leiðinlegir bindindismenn sem að telja að áfengisneysla barna sé óásættanleg. Frelsarinn er t.d. einn þeirra. Þess vegna var tekið skýrt fram í fyrrnefndri grein að börn og unglingar yngri en 18 ára ættu ekki að fá leyfi til að versla í áfengisverslunum. Málið snýst ekki um það hvort einhverjir telji að áfengisneysla unglinga og barna sé óæskileg – það eru allir sammála því. Foreldrar geta hinsvegar ekki tryggt að börnin þeirra noti ekki áfengi, nema að loka þau inni eða hafi þau í bandi og slíkt gerir fólk auðvitað ekki. Foreldrar geta hinsvegar séð til þess að börnin þeirra hafi aðgang að fæði, húsnæði og slíku. Ef foreldrar neita börnum sínum um aðgang að fæði, húsnæði og öðrum nauðsynjum er um stórfellda vanrækslu að ræða. Frelsarinn telur að ef foreldrar gefa börnum sínum áfengi, í því skyni að forða þeim frá því að þurfa að nota landa eða annan óþverra, þá sé ekki um að ræða stórfellda vanrækslu. Því er verið að bera saman ólíka hluti.

(Nei hér var ekki verið að bera saman eitt né neitt. Verið er að taka dæmi af nokkrum hlutverkum foreldra til þess að útskýra nánar það hlutverk foreldra að forða börnum sínum frá vímuefnaneyslu. Það er t.d. ekki hægt að „tryggja“ það að börn mæti í skólann nema með því að bera þau þangað og hafa þau þar síðan „í bandi“. „Slíkt gerir fólki auðvitað ekki“ Þýðir það að við eigum að leyfa foreldrum barna, sem leiðist skólinn, að sleppa börnum sínum við skólagöngu? Tilgangurinn með þessum samanburði var auðvitað og augljóslega sá að benda á að maður leyfir ekki eitthvað bara af því það getur verið svo erfitt að framfylgja banninu.)

Ríkið ætti að hjálpa foreldrum sem eiga börn í vímuefnavanda, en aldrei ætti að samþykkja neyslu þeirra.
„Þótt það geti verið erfitt að veita börnum aðhald og börnin neiti að læra heima og fikti við vímuefnaneyslu þá á ríkisvaldið ekki gefa foreldrum leyfi til þess að láta börnin sleppa því að mæta í skólann og kaupa þess í stað áfengi handa þeim svo þau séu nú ekki að drekka landa með vinunum. Þvert á móti ætti ríkisvaldið að refsa foreldrum sem fara svoleiðis með börnin sín af ásettu ráði en veita hins vegar foreldrum hjálp ef barnið leiðist út í vímuefnaneyslu eða líður illa í skólanum af einhverjum ástæðum.“
Frelsarinn telur að ef foreldrar hafi leyfi til að veita börnum sínum áfengi geti þeir fylgst með því hvenær þau eru að nota áfengi, hvaða áfengistegundir þau nota og hversu mikið magn þau nota. Þar af leiðandi vita foreldrar betur hvað börn þeirra eru að gera. Ekki ætti að refsa foreldrum fyrir slíkt.

(Bull og vitleysa. Hvað ef blessað barnið biður nú um meira áfengi en foreldrarnir eru tilbúnir til að veita því? Hvað ef barnið vill nú taka vodkapelann sem mamma gamla gaf því og fara með hann eitthvert annað og drekka þar sem mamma og pabbi sjá ekki til? Hvað gera foreldrarnir þá? Banna barninu sínu það??? Nei fjandakornið það er náttúrulega bara bull, því þá græða landasalarnir og barnið lætur eitthvert landabrugg í sig í staðinn. Eina lausnin er, og getið nú, auðvitað að kaupa bara meira áfengi handa barninu og leyfa því að drekka það í friði, hvar og hvenær sem því sýnist. Já svona er lausn frjálshyggjunnar alltaf einföld og þægileg.)

Foreldrar eiga að hafa frjálsar hendur í uppeldi barna sinna svo framarlega sem ekki er um stórfellda vanrækslu að ræða. Ef foreldrar vanrækja uppeldi barna sinna á dómsvaldið að sjálfsögðu að grípa í taumana.

(Að mínu mati er það að gefa börnum vímuefni vanræksla á nokkuð háu stigi, en dæmi nú hver fyrir sig. Þetta veltir líka upp einni spurningu. Ef einn eða tveir bjórar handa barni eru ekki vanræksla, hvenær hefst vanrækslan þá? Eftir eina kippu? Tvær? Vodkapela? Nei, ég bara spyr.)

Foreldrar ættu að reyna að beina börnum sínum frá villu vegar
„Vímuefnalaust umhverfi barna er hluti af uppeldis- og umsjónarhlutverki foreldra rétt eins og fæði, klæði, menntun og eftirlit. Unglingar streitast oft gegn foreldrum, eins og við vitum (maður var nú ekki sjálfur alltaf barnanna bestur ), og neita að læra heima og drekka sig fulla. Foreldrar ættu þó aldrei að samþykkja slíkt atferli, heldur gera sitt besta (stundum með hjálp ríkisvaldsins) til þess breyta slíkri hegðun.“Frelsarinn telur að fæstir foreldrar samþykki slík atferli. Foreldrar sem veita 14-15 ára gömlum börnum sínum áfengi hljóta að benda börnum sínum á óæskilegar afleiðingar sem áfengisneysla getur haft í för með sér og fæstir foreldrar samþykkja áfengisneyslu barna sinna. Á hinn bóginn eru þau þó hlynntari því að börn þeirra drekki löglegt áfengi en landasull sem er bruggað og selt ólöglega.

(Ég nenni varla að svara þessu aftur en ég hlýt þó að spyrja. Hvað eigum við að gera, kæri frelsari, þegar öll (eða flest) vímuefni verða orðin lögleg eins og frjálshyggjumenn vilja? Eigum við þá ekki líka að leyfa dópistum að kaupa slík vímuefni handa börnunum sínum? Við vitum jú að börn komst nú því miður hvort eð er frekar auðveldlega í ólögleg fíkniefni, sem jafnvel geta verið hættulega blönduð. Verður þá ekki leyfilegt fyrir foreldra að kaupa e-töflu handa Gutta litla í Hagkaupsapóteki svo hann fari nú ekki að bryðja ólölegt e? Fyrirgefðu að ég skuli spyrja svona, en þetta er nú samt augljós spurning ef maður hugsar tillögu þína til enda)

Framkoma foreldra við börn sín er takmörkum sett
„Leyfi handa foreldrum til að kaupa vímuefni handa börnum sínum kemur ekki til greina. Ekki frekar en leyfi til foreldra til þess að leyfa börnum sínum að sleppa því að hljóta menntun. Foreldrar hafa ekki leyfi til að fara svoleiðis með börnin sín, því börn eru ekki eign foreldra sinna. Þau eru bara í umsjón þeirra á meðan þau eru of ung til að sjá um sig sjálf. “Frelsarinn getur að nokkru leyti fallist á þann punkt að foreldrar ættu ekki að hafa heimild til þess að leyfa börnum sínum að sleppa við menntun, jafnvel þó að uppeldishlutverkið eigi sem mest að vera í höndum foreldranna og þeir eigi þá að taka sem flestar ákvarðanir fyrir börnin, en ekki stjórnvöld. Í vestrænum ríkjum er lestrarkunnátta og önnur færni, sem fengin er í grunnskóla, forsenda eðlilegs þroska og samlögunar að þjóðfélaginu og Frelsarinn telur að börn sem ekki geta áunnið sér slíka færni, geti í raun aldrei orðið frjáls. (Þarna hljómar Frelsarinn eins og sannur jafnaðarmaður. Vertu ávallt velkominn. Sjá ályktun Ungra Jafnaðarmanna um velferðarmál: „Ungir jafnaðarmenn álíta að án aðgangs að öflugu og virku velferðarkerfi fæðist einstaklingar ekki frjálsir heldur í fjötrum stéttaskiptingar.“)

En hvernig tengist þessi punktur um menntun umræðunni um áfengislög? Með slíkri samlíkingu er líkt og verið sé að bera saman epli og appelsínur. Tilgangurinn með því að foreldrar fái að kaupa áfengi fyrir börn sín er að þau eiga rétt á að leita raunhæfra leiða til að koma í veg fyrir að börnin þeirra neyti ólöglegra efna þ.e. landa eða fíkniefna t.d. kannabis. (Ég vísa til fyrri athugasemda)

Bent á aðrar leiðir
„Maður gefur barninu sínu ekki byssu svo það séu minni líkur á því að það fái sér haglabyssu. Það eru til aðrar leiðir til að dragar úr og/eða gera óæskilega hegðun ólíklegri. Agi, ást, umhyggja, skilningur, tími eru þar nokkur einföld en skiljanleg stikkorð.“Mat Frelsarans er að með þessu byssudæmi sé enn og aftur verið að bera saman epli og appelsínur.

(Æi, byssudæmið er augljóslega ýkt og ég hefði nú líklegast ekki notað það ef ég hefði vitað að það ætti eftir að enda á heimasíðu frjálshyggjumanna. Dæmið þjónar engu að síður tilgangi sínum. Ég er einfaldlega að spyrja hvort það sé sniðugt að foreldrar leyfi börnum sínum að gera eitthvað hættulegt (neyta löglegs áfengis) til þess að reyna að koma í veg fyrir að þau geri eitthvað sem er jafnvel hættulegra (neyta ólöglegs áfengis). Svar mitt er NEI, það er ekki sniðugt. Bara heimskulegt.)

Foreldrar kaupa áfengi fyrir börn sín svo það séu minni líkur á að þau fari sér að voða. Öllum ætti að vera ljóst hvaða munur er á vörum sem framleiddar eru undir eftirliti t.d. opinberra aðila og undir gæðastöðlum annarsvegar og svo hinsvegar á vörum sem eru framleiddar í heimahúsum og seldar á svörtum markaði. Enginn formlegar gæðakröfur eru gerðar um slíkar vörur. Frelsarinn telur ekki að foreldrar sem kaupi áfengi handa börnum sínum veiti þeim neitt minni ást, aga, umhyggju, skilning eða tíma heldur en foreldrar sem veita börnum sínum ekki áfengi. Í þessu tilfelli útilokar eitt ekki annað. (Þessu verð ég að vera ósammála) Frelsarinn telur einfaldlega að foreldrar sem að veita börnum sínum áfengi, ef þau eru á annað borð farin að neyta áfengis, skilji hegðun barna sinna betur. Þeir vita að ef bönr þeirra hafa ákveðið að neyta áfengis, þá þýðir ekkert að banna þeim það.

(Á sama við ef börnin eru byrjuð að reykja hass eða bryðja e-töflur? Ég spyr bara í sakleysi mínu)

Að lokum
Það er ekki erfitt að banna nokkurn skapaðan hlut. Það er hinsvegar ógerningur að framfylgja banni við ýmsu athæfi. Allt of oft vilja menn banna of margt og telja að bann sé svar við öllum þrautum. (Ég ætla rétt að vona að Frelsarinn sé ekki að gefa það í skyn að ég sé þeirrar skoðunar að bann sé svar við öllum hlutum) Foreldrar mega alveg banna börnum sínum að nota áfengi ef þeir vilja, ríkið má líka (og raunar á að) banna börnum að kaupa áfengi. Frelsarinn er hinsvegar þeirrar skoðunar að ríkið eigi ekki að banna foreldrum að veita börnum sínum áfengi. Málið snýst um það að foreldrar eiga rétt á að reyna að koma í veg fyrir það að börn þeirra noti ólögleg efni. Raunhæfasta leiðin er sú sem hér hefur verið bent á. Hafa ber í huga að það kerfi sem nú er við lýði er einmitt þannig að foreldrum er meinað að versla áfengi fyrir börn sín. Enda vill einmitt svo til að landaframleiðsla virðist vera allmikil hér á landi, af fréttum fjölmiðla að dæma. Margoft hafa lögreglumenn lokað bruggverksmiðjum og lagt hald á áhöld til bruggunar. Það bendir til þess að heilmikið af bruggverksmiðjum hafi verið og séu enn starfandi. Hver skyldi helsti markhópur landasala vera?

(Hver heldur þú að verði helsti markhópur eiturlyfjasala þegar eiturlyf verða gerð lögleg fyrir fullorðna fólkið? Þýðir það þá að foreldrar eigi að fá leyfi til að gefa börnum sínum eiturlyf því það er ómögulegt að stöðva ólöglegan innfluttning og sölu eiturlyfja???)

…Grein Frelsarans ásamt athugasemdum mínum lýkur hér…

Nú er máli mínu lokið í bili. Ég býst ekki við að Frelsarinn svari mér aftur opinberlega. Hann hefur aldrei þorað að gera það áður þegar ég hef lent í ritdeilum við hann. Ætli Frelsarinn viti ekki innst inni að rök ein og sér nægja ekki til að sannfæra fólk um að ganga í frjálshyggjusöfnuðinn.

Vandamál sem orsakast af aðferðum í baráttunni við vímuefnavandann

Það má heldur ekki gleymast í þessu samhengi að fjöldinn allur af fólki, vinnuhæfu fólki sem að mestu leyti eru góðir og gildir samfélagsþegnar, situr inni fyrir minniháttar brot, og er þar af leiðandi ekki fært um að vinna á meðan. Þar fyrir utan mun þetta fólk lenda í miklu basli með að fá vinnu þegar út kemur vegna þess að það hefur verið stimplað sem stórglæpamenn fyrir smávægilegt afbrot (Skolnick, 1992, Nadelmann, 1988). Vandamál þessara einstaklinga, sem og vandamál samfélagsins aukast því með beitingu refsikerfisins.

Heilsufarsvandamál vegna “lélegra” efna, og slæmra neysluaðstæða (svo sem vöntun á hreinum nálum) þekkjast einnig. Neytandinn veit sjaldnast hvað þau efni sem hann kaupir og neytir innihalda, því ekki er hægt að fylgjast með og hafa áhrif á framleiðslu þeirra, þar sem hún fer fram “neðanjarðar”. Smitsjúkdómar sem herja á sprautufíkla dreifast með nálum sem fleiri en einn nota eru einnig nokkuð algengir og verða að teljast alvarlegt vandamál í þessu samhengi.

Fræðimenn hafa einnig bent á að strangt bann við vímuefnum takmarki möguleika á læknisfræðilegri notkun þeirra, sem og rannsóknum á gagnsemi þeirra innan læknisfræðinnar. Til dæmis hefur THC, virka efnið í kannabisafurðum, reynst vel sem verkjalyf fyrir alnæmissjúklinga, en notun þeirra verið ólögleg. Þetta eru starfsmenn heilbrigðisgeirans meðvitaðir um, og eru dæmi um, í Bandaríkjunum, að læknar og hjúkrunarfólk hafi ráðlagt alnæmissjúklingum að neyta kannabisefna, þrátt fyrir bannið. Í Kaliforníufylki hefur verið gengið svo langt að leyfa notkun kannabisefna í læknisfræðilegum tilgangi (það er, sjúklingar mega kaupa efnið með framvísun lyfseðils). Það eru fleiri efni en kannabisafurðir sem reynst hafa vel innan heilbrigðisgeirans, en ekki er leyfilegt að nota. MDMA eða Ecstasy var notað sem geðlyf, með góðum árangri, allt fram á fyrrihluta 9. áratugarins (http://www.soros.org/lindesmith/library/JHolland_seminar2.html). Þegar notkun efnisins var glæpavædd, var það sett í flokk með skaðlegustu efnunum (Schedule III. svokallaða) en efni í þeim flokki má ekki nota í neinum tilgangi. Geðlæknar neyddust því til að hefja notkun á öðrum efnum, sem í mörgum tilvikum höfðu alvarlegri aukaverkanir, bæði til langs og skamms tíma.

Fyrir tilstilli banns er verð vímuefna uppsprengt, og hvetur það til glæpa til að fjármagna dýra neyslu. Þetta á sérstaklega við um líkamlega ávanabindandi efni eins og heróín (Beirne og Messerschmidt, 1995), sem hefur sem betur fer ekki náð að skjóta rótum hér á landi. Rannsóknir benda þó til þess að þetta sé ekki megin tilhneigingin. Afbrotafræðingar hafa sýnt fram á með rannsóknum sínum að glæpir og vímuefnaneysla eru að miklu leyti aðskilin fyrirbæri (Goode, 1984). Flest það fólk sem ánetjast vímuefnum fremur glæpi hlutfallslega oftar en fólk sem ánetjast ekki vímuefnum, einnig áður en ánetjanin á sér stað. Sérfræðingar álykta því sem svo að fíkn valdi ekki glæpum, en að fíkn og glæpir þrífist á svipuðum félagslegum forsendum og virðast því orsakatengd, en eru það í raun ekki að öllu leyti. Því sé rangt að ausa miklum fjármunum í löggæslu- refsileiðir tengdar vímuefnum, en skynsamlegra að stuðla að bættri félagslegri stöðu misnotenda vímuefna.

Að lokum ber að nefna fylgifisk þess að neysla sumra vímuefna er ólögleg sem oft er litið fram hjá. Frjálshyggjumenn hafa bent á að bann við neyslu ákveðinna vímuefnna skerði frelsi fullorðinna einstaklinga í þjóðfélaginu til að taka ákvarðannir fyrir sjálfa sig. Þeir vilja meina að það sé réttur einstaklingsins að taka ákvarðanir varðandi eigin líf, hvort sem þær kunna að vera góðar eða slæmar. Það má því í raun spyrja hvort yfirvöld séu í stakk búin til að taka ákvarðanir um vímuefnaneyslu fyrir fólk, þegar reynslan sýnir að þær ákvarðanir sem þau taka skila takmörkuðum árangri. Einnig má spyrja hvort það ætti ekki að vera undir einstaklingnum sjálfum komið hvort hann neytir vímuefna, og þá hvaða vímuefna.

Að lokum
Hér með líkur umræðu um ókosti refsileiða til að sporna við vímuefnaneyslu og vandamálum tengdum henni. Í næsta hluta þessarar pistlaraðar verður fjallað um afglæpavæðingu ólöglegra vímuefna, kosti hennar og galla, og hvernig hún væri framkvæmanleg á skynsamlegan hátt.

Heimildir:
Beirne, P., og Messerschmidt, J. (1995) Criminology. U.S.A: Harcourt Brace & Company.

Goode, E. (1984). Drugs in American society. U.S.A: Alfred A. Knopf.

Nadelman, E.A. (1997). The case for legalization, í Gaines, L.K. og Kraska, P.B. (ritstj).
Drugs, crime and justice. U.S.A: Waveland Press.

Skolnick, J.H. (1997). Rethinking the drug problem, í Gaines, L.K. og Kraska, P.B. (ritstj). Drugs, crime and justice. U.S.A: Waveland Press.

Stutt um stöðu vímuefnamála hér á landi
Nýjustu unglingarannsóknir sýna að neysla gagnfræðaskólanema á áfengi og ólöglegum vímuefnum hefur dregist saman svo um munar frá árinu 1998 (http://www.rannsoknir.is/avr&g2000.htm). Hvað veldur þessari jákvæðu þróun er ekki gott að segja, en freistandi er að skrifa árangurinn á gott forvarnarstarf í grunnskólum. En er vímuefnavandinn almennt í rénum? Ef miðað er við fjölmiðlaumræðu verður ekki séð að svo sé, en við vitum öll að ekki er alltaf hægt að treysta fjölmiðlum þegar siðferðisleg hitamál eins og vímuefnaneysla eru annars vegar. Þetta hafa rannsóknir stutt, en sýnt hefur verið fram á að fjölmiðlar hafa tilhneigingu til að ýkja vímuefnatengda glæpi, og taka þá úr raunverulegu samhengi (Brownstein, 1991).

Samkvæmt upplýsingum af heimasíðu SÁÁ hefur þróunin í samfélaginu almennt ekki verið jafn vænleg og hjá unglingunum. Hlutfall sprautufíkla af þeim sem lagðir eru inn til meðferðar á sjúkrahúsinu Vogi hefur hækkað jafnt og þétt undanfarin ár, fjöldi stórneytenda sem sótt hefur meðferð á sama stað hefur einnig aukist mikið (http://www.saa.is/ifx_aa?MIval=adalsida&k=2.3.6). Upplýsingar af heimasíðu Lögreglunnar (http://www.police.is) sýna að magn haldlagðra vímuefna hefur aukist gríðarlega frá því í fyrra, en þær upplýsingar ber þó að túlka varlega þar sem tvö stór fíkniefnamál voru leyst á árinu, og skekkja þau væntanlega þessar tölur. Í lokaorðum ársskýrslu fíkniefnadeildar Lögreglunnar er þó komið að því að fjöldi fíkniefnamála hefur nær stöðugt vaxið, magn haldlagðra efna aukist og fjöldi handtekinna í fíkniefnamálum aukist frá setningu gildandi laga (65/1974). Þessi þróun hefur átt sér stað þrátt fyrir hertar aðgerðir yfirvalda. Það er einnig bent á að ekkert lát sé á, og að árangurinn hafi á heildina litið verið í samræmi við þróun eftirspurnar og framboðs á vímuefnamarkaði, því verð á vímuefnum hafi haldist nokkuð stöðugt þrátt fyrir allt. Af þessari stuttu samantekt má álykta að þær aðferðir sem yfirvöld beita í baráttunni við vímuefnavána virki ekki sem skyldi. Innflutningur eykst, neyslan eykst og vandamálum fjölgar.

Baráttan við vímuefnin
Það er markmið allra aðgerða yfirvalda í vímuefnamálum að lágmarka þann skaða sem hlýst af vímuefnaneyslu, hvort heldur er fyrir einstaklinga eða fyrir samfélagið í heild sinni. Í þessu skyni hafa yfirvöld á Íslandi, sem og flestum vestrænum löndum beitt fyrir sig réttarkerfinu (ásamt forvarna- og meðferðarstarfi, sem verður ekki rætt frekar hér). Innflutningur, dreifing og neysla er að miklu leyti gerð ólögleg og einstaklingum sem gerast sekir um brot er varða fíkniefnalöggjöf refsað samkvæmt gildandi refsilögum.

Þegar refsiaðferðin reynist ekki virka sem skyldi hættir hún að vera lausn á vandamálinu, og verður hluti af því. Það má í raun ganga svo langt að segja að bann við vímuefnum sé að nokkru leyti orsök vímuefnavandans, því hann er mun viðameiri en neysla efnanna ein og sér. Reikna verður með kostnaði við að viðhalda refsikerfi, vandamálum sem einstaklingar lenda í, í kjölfar þess að vera dæmdir fyrir brot á fíkniefnalöggjöf, heilsufarsvandamálum sem vímuefnaneytendur lenda í vegna lélegra efna. Svona mætti lengi telja, en hér verður látið staðar numið í bili.

Í næsta hluta mun ég fjalla nánar um þau vandamál sem refsiaðferðin í baráttunni við vímuefnin ólöglegu veldur

Heimildir:

SÁÁ á netinu (1999). http://www.saa.is/ifx_aa?MIval=adalsida&k=2.3.6. Heimasíða SÁÁ.
Lögreglan á Íslandi (2000). Skýrsla um fíkniefnamál 1999 á netinu: http://www.police.is. Heimasíða Lögreglunnar á Íslandi.

Þessar rökræður eru auðvitað ósanngjarnar þar sem að ég samdi þær spurningar og fullyrðingar sem ég síðan sjálfur svara. En þetta eru þó allt þekkt rök frjálshyggjumanna.

Innflutningur og afbrot
Það er ekki hægt að stöðva innflutning fíkniefna. Fólk neytir fíkniefna hvort sem þau eru lögleg eða ekki.

Svipað gildir um ökuhraða og ofbeldi. Við komum ekki í veg fyrir að fólk keyri hratt eða berji mann og annan með lögunum einum saman. Eigum við þá að lögleiða ofbeldi og glannaakstur? Ég held ekki. Þrátt fyrir allt þá bera sumir einstaklingar virðingu fyrir lögum og fara eftir þeim jafnvel þó að þeir séu ekki sammála þeim.

Afbrotum fækkar. Fíkniefnin munu líklegast lækka töluvert í verði ef þau verða lögleidd og þar með mun auðgunarafbrotum fækka þar sem að neytendur komast sjaldnar í fjárhagsvanda vegna neyslu sinnar.

Sala fíkniefna fer úr undirheimunum og upp á yfirborðið. Ofbeldisafbrot framin af eiturlyfjasölum og handrukkurum þeirra hljóta því einnig að verða færri.

Það er nokkuð augljóst að ef við fækkum því sem er bannað samkvæmt lögum að þá fækkar afbrotum. Ef við hættum að sekta fólk fyrir hraðakstur þá fækkar þeim afbrotum líka. Það segir sig sjálft.

Það kann vel að vera að fíkniefni munu lækka í verði við lögleiðingu. En á móti kemur að lögleiðing mun aldrei ná til fólks undir lögaldri. En fíkniefnaneyslan hefst í langflestum tilfellum þegar fólk er undir lögaldri. Eftirspurn eftir fíkniefnum hjá fólki á þessum aldri mun síður en svo minnka þó að við gefum fullorðnu fólki leyfi til að selja og kaupa fíkniefni.

Því má búast við svipaðri undirheimastarfsemi með fíkniefni fyrir börn og nú er til staðar með tilheyrandi ofbeldi og okri.

Vel kann að vera að lögleiðing fíkniefna valdi auknu framboði á þeim og þar af leiðandi lækkuðu verði á fíkniefnum sem seld yrðu ólöglega til barna og unglinga. Þá er mögulegt að auðgunarglæpum muni fækka hjá þessum aldurshóp. Á móti kemur sú augljósa staðreynd að ef verð á fíkniefnum lækkar og aðgengi barna að þeim eykst þá eru meiri líkur á því að ungt fólk prufi að kaupa fíkniefnin og þar með meiri líkur á að þau ánetjist þeim. Ekki satt?

Glæpur án fórnarlamba
Fíkniefnasala er glæpur án fórnarlamba. Báðir aðilar, kaupandi og seljandi, vilja að viðskiptin fari fram. Ekkert fórnarlamb, enginn glæpur.

Ekki endilega. Það er að mínu mati mikill glæpur að selja vondaufum unglingum með lítið sjálfstraust stórhættuleg fíkniefni. Jafnvel þó þau vilji kaupa efnið. Við hjálpum ekki ungu fólki að stökkva fram af svölum þó það segist vilja fremja sjálfsmorð (og meinar það).

Ég ætla ekki að ganga svo langt að líkja fíkniefnasölu við morð en hún kemst nálægt því. Það er sorglegt að hlusta á suma frjálshyggjumenn halda því nánast fram að fíkniefnasalar séu hálfgerð fórnarlömb sem eru jú bara að bjóða þjónustu sem almenningur sækist eftir.

Betri gæði fíkniefna
Menn lenda ekki í því að kaupa ,,óhrein” eða blönduð fíkniefni, sem geta reynst hættulegri en óblönduð efni, ef fíkniefni verða lögleidd.

Þessi rök eru nokkuð góð og eiga vissulega rétt á sér. En á móti kemur að þetta á aðeins við um fíkniefnaneytendur yfir lögaldri. Börn og unglingar verða enn í jafnmikilli hættu á að kaupa blönduð fíkniefni þar sem að þeim verður ennþá bannað að kaupa e-töfluna sína úr apóteki. Lögleiðing gagnast því ungu fólki ekki neitt.

Fullorðnir neytendur fíkniefna geta gert það sem frjálshyggjumaðurinn talar svo oft um. Þeir geta tekið ábyrgð á neyslu sinni sjálfir. Þeir vita að þeir taka áhættu í hvert sinn sem þeir taka inn fíkniefni. Ekki satt?

Ég er reyndar þeirrar skoðunar að betra sé að stjórnvöld gefi forföllnum fíklum fíkniefni ef þeir sækjast eftir því. Þannig kippum við stoðunum undan verslun fíkniefnasalanna.

Er réttlætanlegt að banna fíkniefni?
Er réttlætanlegt að banna fullorðnu fólki að nota fíkniefni? Menn eiga að fá að gera það sem þeir vilja gera.

Það er auðvitað rétt að til eru fullorðnir og sjálfráða einstaklingar sem vilja neyta fíkniefna. Það er vissulega siðferðilega vafasamt að banna fullorðnu fólki að gera það sem það vill gera ef athæfi þeirra skaðar ekki beinlínis aðra.

Þetta eru gild rök en það er einnig siðferðislega vafasamt að lögleiða fíkniefni ef sú lögleiðing hefur í för með meiri líkur á því að ungt fólk ánetjist fíkniefnum. Ýmislegt bendir einmitt til þess að svo sé.

Í fyrsta lagi má gera ráð fyrir því að bannið eitt og sér fæli ungt fólk frá því prufa fíkniefni. Þrátt fyrir allt þá hættum við stundum við að gera hluti, einfaldlega vegna þess að það er bannað.

Í öðru lagi tel ég að bannið dragi úr aðgengi barna og unglinga að fíkniefnum.

Í þriðja lagi heldur bannið verðinu á fíkniefnum háu sem þýðir að færri hafa efni á því að prufa efnin.

Í fjórða lagi getur það reynst erfitt að segja ungu fólki að það megi ekki neyta efna sem það má hvort eð er neyta þegar lögaldri er náð. “Hvers vegna má Nonni sem er 20 ára gleypa e-töflu sem ríkið selur en ekki ég sem er 17 ára?”

Í fimmta lagi tel ég það siðlaust samfélag sem leyfir óhefta sölu á hvaða vöru sem er, jafnvel þó eðlileg notkun vörunnar sé stórhættuleg heilsu manna.

Opin en gagnrýnin umræða
Ég hvet til umræðu um lögleiðingu fíkniefna. En sú umræða má ekki vera eintómar upphrópanir. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að bann við fíkniefnum leysir augljóslega ekki eitt og sér vandann. En þó að bannið sé engin heildarlausn þá þýðir það alls ekki að lögleiðing sé sjálfkrafa einhver lausn.

Því er oft haldið ranglega fram að lögleiðing muni draga úr fíkniefnavandanum. Lögleiðing dregur kannski úr kostnaði við lög- og tollgæslu en draga má úr kostnaði ríkisins á öðrum sviðum. Ef stuðningsmenn lögleiðingar vilja fá minn stuðning þá þurfa þeir að koma fram með mun betri rök en þeir hafa gert hingað til.