Það verður þó ekki litið fram hjá því að líkamlegur styrkur barna og getan til að berja frá sér hefur gríðarlega mikil áhrif á það hvort viðkomandi lendir í einelti eða ekki. Sérstaklega hjá strákum. Ef strákurinn er sterkur og á auðvelt með að berja frá sér eru minni líkur á því að honum verði strítt, því rétt eins og í alvöru styrjöld þá skiptir styrkur meira máli en réttlæti í þeim litlu styrjöldum sem eiga sér stað á skólalóðinni.

Ég var alltaf lítill og ræfilslegur og dauðhræddur við allt ofbeldi. Þó að ég teljist ágætlega hávaxinn í dag þá var ég þriðji eða fjórði minnsti strákurinn í bekknum þegar ég fermdist.

Líkamlegt ofbeldi átti sér oft stað og var mjög misjafnt. Stundum voru þetta bara einfaldar píningar þar sem nokkrir héldu manni og kitluðu eða tróðu einhverju óþægilegu ofan í hálsmálið á manni. Stundum fékk maður þó að finna fyrir kýlingum og spörkum. Það kom fyrir að manni var hrint niður stiga og einnig fékk maður af og til högg á viðkvæma staði.

Mér er t.d. minnisstætt þegar félagi minn, sem lenti í miklu einelti í gagnfræðiskóla, var einu sinni barinn af nokkrum ,,félögum“ okkar. Einn eða tveir héldu honum á meðan annar sparkaði af öllu afli í punginn á honum og síðan hrintu þeir honum niður harðar tröppur. Það þurfti að keyra hann upp á slysastofu. Ekki svo löngu síðar var sami vinur minn rekinn úr skólanum fyrir slæma mætingu…

Þó að ofbeldið hafi auðvitað í flestum tilfellum alls ekki verið lífshættulegt þá óttaðist maður samt reglulega um líf sitt, og stundum hafði maður ágætar ástæður til þess. Á tímabili var t.d. vinsælt að hóta okkur lúðunum að okkur skyldi hent niður af um tveggja metra háum vegg ef við hlýddum ekki í einu og öllu. Veggur af þessari hæð var sérstaklega skelfilegur þegar maður var krakki og augljóst er að ýmislegt hefði geta gerst ef hótanirnar hefðu orðið að veruleika. Ég átti það því til að vera hræddur um líf mitt, sem hlýtur að teljast fáránleg upplifun fyrir barn í grunnskóla. Þannig var það nú samt.

Samt sem áður var það ekki endilega líkamlega ofbeldið sem var verst heldur óttinn sem fylgdi því. Hræðslan við að verða laminn, niðurlægður og gerður að fífli.

Það var þessi ótti sem gerði það að verkum að það þurfti stundum nokkrar tilraunir til að komast heim úr skólanum. Nokkrar tilraunir til að finna útgönguleið sem ekkert hrekkjusvínið vaktaði. Nokkrar tilraunir til að komast heim án þess að sjást.

Eins og margir þeirra sem lent hafa í slæmu einelti vita þá líður fórnarlambinu stundum eins og að aðrir, foreldrar eða aðstandendur, geri sér ekki fyllilega grein fyrir því hvernig ástandið er. Það var held ég þess vegna sem ég vonaðist stundum til þess að ég yrði barinn það alvarlega að ég myndi lenda upp á sjúkrahúsi. Á slæmum dögum vonaðist ég jafnvel til að ég yrði drepinn. Þá loksins myndi fólk gera sér grein fyrir líðan minni, þá fyrst fengju ofbeldisseggirnir kannski makleg málagjöld…

Deila

Ég man ekki hvað ég var gamall, líklegast svona 10 ára samt. Það er ómögulegt að muna. Ég man heldur ekki hvert tilefni þessarar árásar var né heldur hverjir það voru nákvæmlega sem réðust á mig. Það sem ég hins vegar man er að þeir voru nokkrir og þeir réðust á mig fyrir framan aðra krakka, aðallega stelpur. Í þetta sinn létu þeir sig ekki nægja að halda mér niðri og pína mig með einhverjum hætti heldur datt einhverjum í hug að það væri sniðugt að girða niður um mig.

Vel var tekið í þessa hugmynd, enda óvenjuleg og nokkuð frumleg. Það er því ekki að spyrja að því. Nokkrum mínútum síðar stóð ég þarna nakinn að neðan fyrir framan allar stelpurnar og ef ég man rétt fannst öllum þetta mjög fyndið. Öllum nema mér. Um leið og mér var sleppt, sem var mjög fljótlega þar sem ég trylltist, girti ég upp um mig og hljóp eins hratt og ég gat út úr skólanum og heim til mín.

Mamma var að vinna og ég var því einn heima. Ég man að ég grét mikið og mér leið mjög illa. Ég lofaði sjálfum mér að ég skyldi aldrei fara i skólann aftur. Aldrei. Ekki nóg með það að ég var Siggi slef þá var búið að niðurlægja mig fullkomlega með því að láta mig standa nakinn fyrir framan allar stelpurnar.

Stuttu síðar hringdi kennarinn minn heim, en hún hafði fengið fregnir af því sem hafði gerst. Kennarinn minn var yndisleg kona sem ég kunni alltaf mjög vel við en hún gat lítið gert til að bæta umhverfi mitt. Ég gat varla talað við hana í símann þar sem ég grét og var í hálfgerðu kvíðakasti.

Á einhvern undraverðan hátt tókst henni að sannfæra mig um að fara aftur í skólann. Ég man ekki hvort ég fór samdægurs eða daginn eftir. Hvernig sem það var þá fór ég aftur.

Þegar ég var aftur mættur í skólann ákvað kennarinn minn að halda stutta ræðu yfir krökkunum um að svona mætti ekki gera. Þetta væri ljótt og að mér liði mjög illa yfir þessu. Kennarinn minn var auðvitað allur af vilja gerður en ég man að ég var ekki sáttur. Stelpurnar flissuðu og strákarnir hvísluðu eitthvað stríðnislegt á milli sín. Niðurlæging mín var fullkomin.

Deila

Í þetta sinn var það ekki einn af aðal ,,stríðnispúkunum“ sem réðst á mig, heldur svokallaður fylgihnöttur. Litli frændi eins aðal skúrksins sem fékk allt sitt sjálfsálit í gegnum sterka og vinsæla frænda sinn. Þessi drengur var reyndar ekki alslæmur, reyndar kunni ég afskaplega vel við hann flest grunnskólaárin, en hann átti það til að vera leiðinlegur þegar hann reyndi að komast inn í ,,vinsæla“ hópinn.

Ég man ekki lengur nákvæma ástæðu fyrir því hvers vegna þessi tilteknu slagsmál hófust. Ástæðan var alltaf svipuð. Einhver kallaði mig lúða, aumingja, fávita eða Sigga slef og stundum gat ég ekki setið á mér og bað fólk vinsamlegast um að hætta þessu. Sagði jafnvel ,,Þegiðu, láttu mig í friði“. Það má því kannski segja að slagsmálin hafi verið mér að kenna stundum. Ég hefði átt að vera búinn að læra að halda kjafti.

Hvað líður ástæðum þá réðst þessi drengur á mig í einu af porti skólans. Fljótlega lágum við í götunni í því sem manni fannst þá vera hörkuslagsmál. Ég var hræddur, dauðhræddur. Frá því ég man eftir mér hef ég verið viðkvæmur. Því byrjaði ég fljótlega að gráta og gerði mér auðvitað strax grein fyrir því að það var ekkert sérlega ,,karlmannlegt“ af mér. En þetta voru tilfinningar sem ég réð ómögulega við.

Slagsmálin, sem hófust í nærveru ,,sterka og vinsæla“ frændans breyttust mjög fljótt í fjöldaslagsmál þar sem hálfur bekkurinn hópaðist í kringum okkur og hrópaði æstur og fullur eftirvæntingar: ,,SLAGUR!, SLAGUR! SLAGUR!“. Áður en langt um leið var sterki frændinn og aðrir fylgihnettir hans farnir að sparka í mig liggjandi á götunni, en einhvernvegin man ég ekki eftir því að spörkin hafi meitt mig neitt sérstaklega. Líkamlegur sársauki drukknaði í sársaukafullum orðum bekkjarfélaga minna: ,,Aumingi, ætlarðu að láta hann berja þig?“ ,,Reyndu að berja á móti!“ ,,Þetta er leiðinlegur slagur!“ sagði einhver, rétt eins og ég væri eitthvað skemmtiatriði.

Á einhvern hátt, sem ég man ekki lengur, tókst mér að koma árásarmanninum ofan af mér og standa upp. Ég tók strax til fótanna og reyndi að flýja. Ég komst ekki langt því ,,sterki og vinsæli“ frændinn stoppaði mig af, kallaði mig öllum illum nöfnum og kvaddi mig svo að sjómannasið. Ég veit ekki lengur hvort það var höggið sem var svona öflugt eða bara sjokkið við að vera kýldur í andlitið af sterkasta gaur skólans sem olli því að ég fór að hágrenja. Andlit mitt var orðið alblóðugt, ekkert brotið líklegast bara blóðnasir, og ég búinn að ofreyna taugarnar þann daginn.

Ég hljóp því af stað grátandi, blóðugur og hræddur út af skólalóðinni og í átt að heimili mínu, sem í þá daga var mjög stutt frá skólanum. Þegar ég var kominn út fyrir skólalóðina og úr augsýn krakkanna heyrði ég kunnuglega stelpurödd hrópa á eftir mér: ,,Siggi, Siggi! Bíddu aðeins, ég þarf að tala við þig“. Ég stoppaði og snéri við, enn hálf grátandi, og sá þar hvar ein bekkjarsystir mín hljóp á eftir mér. Mér fannst hún alltaf sæt. Ég beið og reyndi að herða mig upp og þerra tárin, hugsandi að það væri fátt eins asnalegt og að grenja fyrir framan sæta stelpu. Ég man ekki margt frá grunnskólaævi minni, en þessu man ég eftir eins og það hafi gerst í gær.

Þegar hún nálgaðist mig hætti hún að hlaupa og gekk rólega að mér, alvarleg á svip. Hún gekk alveg upp að mér og sagði lágri en ákveðinni röddu: ,,Siggi, þú ert aumingi!“ og síðan hrækti hún framan i mig.

Ég fór aftur að gráta og gekk niðurbrotinn heim á leið. Meira man ég ekki eftir þessu atviki…

Deila

Þetta var oft heillangur tími sem sumir nýttu vel til að pína samnemendur sína. Stundum var þetta rólegt og maður fékk bara heyra þetta venjulega. Hvað maður var leiðinlegur, ljótur, mikill lúði og asnalegur. Ég var reyndar ekki sá eini sem lenti í þessu. Við vorum nokkrir sem vorum nýttir sem andlegir og líkamlegir boxpúðar. Minningarnar frá þessum tímum eru óljósar og satt best að segja kann ég ekki að greina atvikin í sundur. Þetta er allt hálf þokukennt.

Mér eru þó minnisstæð þau skipti sem nokkrum bekkjarfélögum mínum datt í hug að taka okkur lúðana og troða okkur ofan í klósettið, því virtist fylgja ómæld ánægja. Einnig hef ég óljósar minningar frá því þegar reynt vara að þrýsta andliti mínu ofan í skítugt ræsi sem var á miðju gólfinu. Ef maður barði nógu vel frá sér þá létu þeir nægja að nota fötin manns eða eitthvað annað sem maður átti.

Hvernig getur svona athæfi farið fram hjá kennurum og yfirstjórn skólans, kann einhver að spyrja. Svarið í mínu tilfelli er að það gerði það ekki. Leikfimiskennarinn minn vissi t.a.m. hvað var að gerast inn í búningsklefunum, bæði vegna þess að honum hafði verið sagt frá því og vegna þess að hann varð stundum vitni að því sjálfur.

Ég man vel eftir einu skipti þar sem nokkrir bekkjarfélagar mínir höfðu dregið mig fram á gólf, héldu mér niðri og voru að pína mig. Ég öskraði af öllum lífs og sálarkröftum með þeim afleiðingum að leikfimiskennarinn opnaði annars læsta hurðina að búningsklefanum og kíkti inn. Viðbrögð hans voru sérstaklega eftirminnileg. Hann hló og lokaði hurðinni aftur…

Það þarf því ekki að koma á óvart að ég mætti oft ekki í leikfimi. Ég skrópaði iðulega eða gerði mér upp veikindi. Skólayfirvöld voru ekki ánægð með það…

Deila

Sumir virðast halda að það versta við einelti séu þær líkamlegu barsmíðar sem fórnarlömb verða fyrir. Ég get sagt út frá minni reynslu að ég er þessu algerlega ósammála. Kjaftshögg, spörk og hrindingar meiða vissulega og geta verið stórhættuleg en líkamleg sár virðast gróa hraðar en andleg.

Þau börn sem lenda í slæmu einelti upplifa hræðslu nánast hvern einasta dag. Þau óttast skólann, hræðast bekkjarfélagana og kvíða því á degi hverjum að vera tekin fyrir og sum óska þess eins að verða ósýnileg, að vera ekki til.

Ég var öll mín grunnskólaár í Hólabrekkuskóla og líður mér oftast illa við það eitt að hugsa til þess skóla. Ég á ekki margar góðar minningar þaðan, jafnvel þótt eflaust hafi margt skemmtilegt gerst þar. Einhvern veginn virðist hið neikvæða hafa skotið fastari rótum í huga mínum og blómstrað og hefur tekist eins og illgresi að kæfa jákvæðar minningar og líklegast drepið þær alveg.

Mín grunnskólaár átti ég mér nokkur athvörf. Í frímínútum átti ég það t.d. til að fela mig undir stigum. Stundum eyddi ég óvenjulega miklum tíma inn á klósetti, fór heim allar þær frímínútur sem ég gat og líklegast sló ég met í því að vera veikur. Mér tókst að sannfæra mig og aðra um að ég væri með einhvern kvilla í hverjum mánuði, einhver óþægindi sem ég magnaði svo upp í huganum til að geta sagst, með fullri samvisku, vera veikur. Ég viðurkenni það nú að í mörgum af þeim skiptum sem ég sagðist vera veikur var ég það alls ekki. En það breytir því ekki að mér leið illa. Ekki vegna veikinda heldur vegna eineltis. Hefði ég sagt sannleikann og skrópað, hefði ég án efa verið rekinn.

Fyrir mér voru barsmíðarnar sem slíkar ekki verstar. Það sem var verst var hvernig ég upplifði sjálfan mig allt þar til ég var að verða tvítugur. Ég upplifði mig sem aumingja, óæskilegan, ljótan og almennt óaðlaðandi. Ég var t.a.m. sannfærður um það þar til ég eignaðist mína fyrstu kærustu að engin stelpa hefði áhuga á mér, gæti einhvern tímann haft áhuga á mér. Ég eignaðist mína fyrstu vinkonu þegar ég var tuttugu og eins, þá enn mjög feiminn og óöruggur.

Það sem bjargaði mér, gerði mig að þeim manni sem ég er í dag er margt. Góð og hlý fjölskylda, góðir vinir, sú staðreynd að ég fór í annan framhaldsskóla en bekkjarfélagar mínir úr grunnskóla og innilegt langt ástarsamband sem ég átti eftir að framhaldsskólagöngu minni lauk. Allt þetta hafði þau áhrif að mér leið ekki eins og algjöru fífli, lúða, sem einhverju ömurlegu. Mér leið ekki lengur eins og Sigga slef. Þessir jákvæðu straumar hjálpuðu mér að takast á við lífið og kann ég fyrrgreindu fólki miklar þakkir.

Ég ákvað að taka þátt í gerð þessarar þáttar vegna þess að ég man ennþá það loforð sem ég gaf sjálfum mér í grunnskóla. Það loforð að ég myndi láta i mér heyra þegar ég yrði stór og gera eitthvað til að koma í veg fyrir einelti. Þessi þáttur er fyrsta skrefið í því að uppfylla það loforð.

Deila