„Hvorki ég né aðrir nei-sinnar fullyrtum að dómstólaleiðin gæti ekki leitt til verri niðurstöðu en samningurinn.“ [feitletrun SHG]

Nú er ég ekki lögfræðingur, en mér heyrðist lögfræðingurinn einmitt fullyrða þetta í viðtali í þættinum Í bítið á Bylgjunni. Þar segir Brynjar Nielsson eftirfarandi um dómstólaleiðina: „hún getur aldrei orðið verri…“

Heimir Karlsson: „En þú hlýtur Brynjar vegna þess að þú vilt frekar taka áhættuna og fara dómsstólaleiðina…“

Brynjar Nielsson: „…Það er vegna þess að hún getur aldrei orðið verri vegna þess að við verðum aldrei dæmd til að greiða nema þessar 20 þúsund Evrur.“

Dæmi nú hver fyrir sig.

Ef ég vinn í lottó (hlutabréfin sem ég kaupi hækka í verði) get ég borgað bankanum, ef ekki má hann eiga lottómiðana (hlutabréfin) sem vitaskuld eru verðlausir. Nú eru eflaust meiri líkur á því að græða á hlutabréfum en lottómiðum en það breytir því ekki hversu kjánaleg ofangreind lánastarfsemi er. Hvaða áhættu tekur lántakandinn? Svör óskast.

Þessi hugmynd er gömul og hefur verið rædd víða, meðal annars hér á Skoðun í greininni Sameinum atvinnuráðuneytin sem var birt nóvember 1999. Einnig hefur verið fjallað um nauðsyn þess að markaðsvæða landbúnaðarkerfið (sjá: Markaðsvæðum landbúnaðinn) en þá hugmynd þorir næstum því enginn stjórnmálamaður að ræða opinskátt af ótta við að vera stimplaður sérstakur óvinur bænda.

Ef það sem ég segi í greinum mínum „Er Fréttablaðið ritskoðað„, „Áfram um ritskoðun“ og í viðtölum mínum við blaðamenn er „slúðurkennt“ eða „loftkennt“ þá hlýtur það sama að eiga við margar þær fréttir sem Reynir hefur skrifað í gegnum tíðina. Í sumum tilfellum er fréttaflutningur Reynis reyndar bæði loftkenndari og slúðurkenndari en frásögn mín því sumar fréttir hefur hann byggt á nafnlausum heimildarmönnum og gögnum sem enginn veit hvernig hann fékk í hendur. Í umfjöllun minni um ritskoðun á Vísi hef ég bæði bent á heimildir og nafngreind vitni.

Í Íslandi í býtið sagði Reynir:

„…sumt er óljóst og slúðurkennt eins og hvað var tekið út af Vísi. Hver sagði Sigurði Hólm að taka þaðan út [...] Er Jón Ásgeir þar ritstjóri?“

og

„…það er svona álíka loftkennt og það sem þú ert að tala um Vísi. Þú veist ekki alveg hvað þetta er, en þú veist að það gerðist eitthvað voðalegt…“

Þetta er einfaldlega rangt hjá rannsóknarblaðamanninum (sem aldrei hefur haft fyrir því að rannsaka þetta mál, t.d. með því að hafa samband við undirritaðan). Það er ekkert óljóst og ekkert sem ég segi er byggt á slúðri. Það er alveg ljóst hver vildi taka umrædda frétt út. Því starfsmenn Vísis fengu sendan póst frá yfirmanni þar sem eftirfarandi kom fram: „Jón Ásgeir hafði samband og biður um að frétt sé eytt vegna þess að fréttin er röng.“ Ég á þennan tölvupóst og er ekki sá eini sem á hann því allir starfsmenn Vísis fengu þessi skilaboð.

Þar að auki hefur samstarfsmaður minn á Vísi tekið undir hvert eitt og einasta orð sem ég hef sagt um þessa ritskoðun:

„Ég starfaði á Vísir.is á umræddu tímabili og get staðfest allt sem komið hefur fram hjá Sigurði Hólm. Auk þess eru það hreinir útúrsnúningar að hann hafi látið nota sig, hann neitaði að eyða umræddri frétt en aðrir aðilar gerðu það. Ég starfaði á vísir.is á tímabilinu janúar til júní á þessu ári. Ég kom fremur lítið að almennum fréttum og lenti ekki sjálfur í ritskoðun. En á þessu tímanbili komu upp tvö tilvik þar sem fréttum var eytt með þeim hætti sem Sigurður lýsir, hann átti í hlut í öðru tilvikinu en annar blaðamaður varð fyrir þessu skömmu áður. Ég tek fram að ég átti í ágætu samstarfi við eigendur Vísis á þessum tíma, kunni því vel að vinna fyrir þá og hef ég sjálfu sér ekkert upp á Baug að klaga. En það breytir ekki því að þetta gerðist, ritskoðun var beitt a.m.k. tvisvar á þessu stutta tímabili og mér er tjáð að það hafi gerst a.m.k. einu sinni áður.“ - Ágúst Borgþór Sverrisson

Ég vil því leyfa mér að gagnrýna Reynir Traustason harðlega fyrir að reyna að gera lítið úr ummælum mínum. Gagnrýni Reynis er ekki byggð á neinum staðreyndum eða rannsóknum af hans hálfu. Í raun má segja að ummæli hans séu bæði loft- og slúðurkennd.

Ástæðan fyrir því að ég ákvað að skrifa um þessi mál var sú að mér (og öðrum) blöskraði þessi ritskoðun og mér fannst eðlilegt að almenningur vissi af henni. Reynir Traustason, rannsóknarblaðamaður, ætti að vera sömu skoðunar því hann veit að ef það er eitthvað sem dregur úr trúverðugleika fréttamiðla þá er það þegar þeir eru ritstýrðir af eigendum sínum.

Í ítarlegri grein Andrésar er þó aðeins eitt dæmi (ritskoðunin á Vísi) sem sýnir fram á það sem kalla mætti beina ritskoðun Jóns Ásgeirs á eigin miðli og annað dæmi sem bendir til þess að Baugur hafi reynt að hafa áhrif á útbreiðslu Séð og heyrt. Önnur dæmi sem Andrés tekur byggja mikið til á getgátum og samsæriskenningum.

Dæmið sem Andrés tekur af minni reynslu á vefnum Vísir.is er hins vegar rétt og get ég staðfest sannleiksgildi þess. Í grein Andrésar segir:

Skipaði blaðamönnum að eyða fréttum
Í nýliðnum nóvember birti Sigurður Hólm Gunnarsson, fyrrverandi blaðamaður á Vísi, greinina „Er Fréttablaðið ritskoðað?“, en Jón Ásgeir er einn helsti eigandi visir.is. Í pistli sínum sagði Sigurður meðal annars:

„Reynir Traustason, blaðamaður á Fréttablaðinu, fullyrti í gær að Jón Ásgeir hafi aldrei skipt sér af ritstjórn blaðsins. Ég myndi líklegast trúa Reyni ef ég vissi ekki af þeim afskiptum sem Jón Ásgeir hafði af ritstjórn www.visir.is á meðan sá vefur var enn á lífi.

Veit ég til þess að Jón Ásgeir skipaði blaðamönnum og yfirmönnum á Vísi að taka út ýmsar fréttir sem hann vildi ekki að yrðu birtar. Þó að blaðamenn (þar á meðal undirritaður) neituðu að fylgja þessum fyrirskipunum hurfu fréttirnar samt. Þegar blaðamenn kvörtuðu var einfaldlega sagt að hafa þyrfti í „huga hver eigandi miðilsins er“ áður en fréttir yrðu birtar.

Er það því skrítið að ég efist um hlutleysi eigenda Fréttablaðsins?“

Ritstjóri vefjarins Fréttir.com óskaði eftir nánari skýringum á þessu máli hjá Sigurði, sem svaraði að hann gæti sannað mál sitt: „Já, ég á ennþá allan tölvupóst til, þar sem mér var sagt aðeyða fréttum og að ég þyrfti að hafa í „huga hver eigandi miðilsins er“ áður en ég birti aðrar fréttir. Einnig þegar sagt var við mig: „Hafa ber í huga þessa einföldu reglu – hafa sambandi við Baug áður en svona fréttir eru birtar“.“

En Sigurður er ekki einn um að segjast hafa orðið fyrir ritskoðun Jóns Ásgeirs. Ágúst Borgþór Sverrisson, fyrrverandi samstarfsfélagi Sigurðar á Vísi segir m.a.:

„Ég starfaði á Vísir.is á umræddu tímabili og get staðfest allt sem komið hefur fram hjá Sigurði Hólm … á þessu tímabili komu upp tvö tilvik þar sem fréttum var eytt með þeim hætti sem Sigurður lýsir … ritskoðun var beitt a.m.k. tvisvar á þessu stutta tímabili og mér er tjáð að það hafi gerst a.m.k. einu sinni áður.“

Soffía Steingrímsdóttir, ritstjóri Vísis, staðfesti að frétt Sigurðar hefði verið tekin út að beiðni Jóns Ásgeirs, sem stangast algerlega á við það sem hann hélst sjálfur fram. Aðspurður 17. nóvember um afskipti sín af fréttaflutningi miðla sinna svaraði hann því til, að hann skipti sér aldrei af þeim, enda eyðilegðu slík inngrip trúverðugleika viðkomandi miðla. Þá vitum við það.“

Nokkru eftir að Fréttir.com birti frétt sína hafði fréttastofa Útvarps samband við mig til að fá frétt Fréttir.com staðfesta. Síðar sama dag var fjallað um greinar mínar í fréttum Rúv. Eftir að fréttin hafði verið spiluð í hádegisfréttum hafði blaðamaður DV samband við mig. Hann vildi einnig vita hvort saga mín væri sönn og aftur staðfesti ég það. Að lokum spurði ég blaðamanninn fullur efasemdar hvort hann teldi að DV myndi birta frétt um þetta mál þar sem það kæmi sér illa fyrir eigendur blaðsins. Hann sagðist eiga eftir að tala við ritstjórnina en hann byggist ekki við öðru. Mér vitandi var fréttin aldrei birt, þó kann að vera að hún hafi einfaldlega farið fram hjá mér.

Samsæri eða mannlegur breyskleiki?
Auðvitað hafa eigendur fjölmiðla áhrif á fréttaflutning þeirra. Oftast óbeint en eins og dæmin sanna einnig stundum beint. Fréttamaður sem veit hver vinnuveitandi sinn er hlýtur að hugsa sig tvisvar um áður en hann birtir fréttir sem koma vinnuveitandanum illa. Þetta hefur oft lítið með heiðarleika fréttamannsins að gera því oftast á slík sjálfsritskoðun sér stað án þess að fréttamaðurinn geri sér grein fyrir því sjálfur. Ef fréttamaðurinn veit um dæmi þar sem starfsfélagar hans hafa fengið skömm í hattinn eða lent í vandræðum vegna frétta sem eigendurnir voru ósáttir við magnast sjálfsritskoðunin enn frekar. Það er mannlegt eðli vilja komast hjá vandamálum og leiðindum.

Önnur tegund sjálfsritskoðunar er tilhneiging mannsins til að vilja „spila með liðinu“. Starfsmenn fyrirtækja vilja vera hluti af liðsheildinni og þeim þykir jafnvel vænt um vinnustað sinn. Þegar menn eru búnir að andlega skrá sig í eitthvað lið skekkist sýn þeirra á raunveruleikanum. Menn í liði A eru fljótir að sjá galla í fari B á meðan sambærilegir gallar í þeirra eigin liði eru nánast ósýnilegir. Rannsóknir hafa sýnt ótrúlega „hæfni“ manna til þess að blekkja sjálfan sig með þessum hætti.

Afar langsótt er að álykta sem svo að Jón Ásgeir sé höfuðpaur í einhverju mögnuðu samsæri um að ritstýra miðlum sínum beint af þeirri einföldu ástæðu að staðreyndir málsins benda ekki til þess. Mér vitanlega hefur aðeins einn blaðamaður kvartað yfir því að hafa verið ritskoðaður beint, og er það sá sem þetta skrifar. Ef blaðamenn Fréttablaðsins eða DV væru reglulega ritskoðaðir með beinum hætti væru þeir löngu búnir að segja frá því. Réttlætiskennd blaðamanna er oftast meiri en svo að þeir láti slíkt yfir sig ganga. Þar sem ég þekki vel nokkra góða menn sem vinna sem blaðamenn á Fréttablaðinu veit ég að þeir myndu aldrei sætta sig við slíka ritskoðun.

Lög um eignarhald nauðsynleg
Hvort sem ritskoðun fjölmiðla á sér stað vegna beinnar íhlutunnar eigenda eða vegna óbeinna áhrifa þeirra sýnir það nauðsyn þess að til séu einhverjar reglur um eignarhald á fjölmiðlum. Skiptir þá engu máli hverjir eiga fjölmiðlana í dag. Jafnvel þó eigendur skipti sér aldrei beint af fréttastofum í sinni eigu er líklegt og í raun afar líklegt að eignarhaldið eitt og sér muni hafa áhrif á fréttir. Eins og áður segir er sjálfsblekking og sjálfsritskoðun hluti af mannlegu eðli.

Í lýðræðisríkjum er fátt eins mikilvægt og fjölbreytt og gagnrýnin skoðanaskipti. Ef eignarhald fjölmiðla færist yfir á hendur fárra einstaklinga er ljóst að það dregur úr fjölbreyttri og gagnrýnni umræðu. Því er mikilvægt að tryggja að fjölmiðlar séu í eigu sem flestra.

Flest bendir þó því miður til þess að það hafi hvorki verið samviska né pólitísk sannfæring „félagsmálaráðherrans“ sem gerðu það að verkum að hann hætti við leggja fram hið umdeilda frumvarp.

Í frétt sem var birt á mbl.is í gær segir m.a.:

„Árni sagðist telja mikilvægt að tekið verði til við endurskoðun á atvinnuleysisbótakerfinu í heild og sagðist vona að verkalýðshreyfingin komi að því máli. Forsvarsmenn verkalýðshreyfingarinnar hafa sagt að þeir væru ekki til viðtals um slíka hluti ef frumvarpið um skerðingu atvinnuleysisbótanna yrði knúið fram.„

Sjá nánar:
Ráðist á garðinn þar sem hann er lægstur

Í rökræðum við Helga Hjörvar, þingmann Samfylkingarinnar, um þetta umdeilda mál segir Einar Oddur meðal annars: „Spurningin er þessi. Gerði heilbrigðisráðherrann eitthvað annað samkomulag við Öryrkjabandalagið heldur enn að yfirlýsing ríkisstjórnarinnar hljóðaði upp á? Ég hef ítrekað spurt heilbrigðisráðherra að því hvort það geti verið að eitthvað fari þarna á milli mála. Ítrekað hefur hann fullyrt við mig að svo sé ekki.“

Áfram segir Einar: „Hafi ráðherrann, sem ég á bágt með að trúa en ætla ekkert að þræta um það ef menn vita eitthvað betur en ég, farið ofan í bæ og samið um eitthvað meira en samþykkt ríkisstjórnarinnar var þá er það út af fyrir sig alvarlegt fyrir þá ríkisstjórn.“

Ef marka má ummæli Einars Odds í Kastljósinu í gær virðist nokkuð ljóst að einhver er beinlínis að segja ósatt. Einar Oddur fullyrðir aftur og aftur að Jón Kristjánsson hafi sagt sér og ríkisstjórninni að samningurinn við öryrkja hafi hljóðað upp á 1000 milljónir en ekki upp á tvöföldun grunnlífeyris sem kostar 1500 milljónir. Ef Einar Oddur er að segja satt er heilbrigðisráðherra að ljúga að öryrkjum. Af orðum heilbrigðisráðherra, á Alþingi og í fjölmiðlum, að dæma kemur hins vegar í ljós að samningurinn við öryrkja hljóðaði upp á tvöföldun grunnlífeyris en ekki upp á ákveðna krónutölu.

Annað hvort er því Einar Oddur að skrökva eða Jón Kristjánsson. Eitt er ljóst, að ekki geta þeir báðir verið að segja satt.

Hér fyrir neðan má lesa hluta af þeirri umræðu sem fram fór í Kastlósinu í gær:

Einar Oddur:
„Við höfum alltaf gengið út frá því að þetta væru 1000 milljónir og það væri talan sem ætti að verja til þessara hluta og ég fullyrði að svo er í okkar huga… Í fyrsta skipti sem ég heyrði um einhver svik, það var við aðra umræðu fjárlaga er Helgi Hjörvar, sem hér situr, fór að ræða við Jón Kristjánsson, heilbrigðisráðherra, um það að þarna væri svik. Ég hafði aldrei heyrt um það fyrr, fór reyndar í andsvar við Helga og skildi ekkert í þessu hvað hann var að ásaka menn um.“

Rúv – Kristján:
„Í hverju felast svikin?“

Helgi Hjörvar:
„Eins og Jón sagði einmitt í andsvarinu þá kemur skýrt fram að í samkomulagið sem að gert var reynist vera dýrara en menn ætluðu. Menn segja á vordögum að þetta sé rúmur milljarður, menn voru þá með tölur á borðinu sem hljóðuðu upp á 12-14 hundruð milljónir. Áður en menn koma saman til þings í haust þá liggur fyrir að kostnaðurinn er um 15 hundruð milljónir.

Ég get útaf fyrir sig deilt áhyggjum með Einari Oddi að því hvernig menn standa að áætlunargerð í ríkissjóði og hvernig kostnaðarmat og þess háttar er skipti eftir skipti ekki að standast. “

[...]

„Samkomulagið var tiltölulega einfalt. Það gekk út á það að tvöfalda grunnlífeyri þeirra sem verða öryrkjar fyrir 18 ára aldur og síðan lækkaði það bara um tvö prósent á ári þangað til að 67 ára aldri er náð þannig að sá sem verður öryrki á miðjum aldri hann fær ekki 100% hækkun heldur 50% hækkun á grunnlífeyrinum.

Við skulum muna það að þetta eru 20.600 krónur fyrir ungan öryrkja í heild á mánuði eða 12.500 krónur eftir skatta, fyrir þá sem hafa engin lífeyrisréttindi. Þegar að samningar að þessu tagi reynast vera dýrari en áætlanir gera ráð fyrir, eins og við höfum svo sem dæmi um nú síðast af Landspítalanum, samningarnir við hjúkrunarfræðinga, samningarnir við lækna og ýmsir kjarasamningar sem hafa verið gerðir, þá eru samningarnir engu að síður efndir þó þeir reynist vera dýrari.

Það virðist bara eitthvað allt annað gilda um Jón Kristjánsson, heilbrigðisráðherra Framsóknarflokksins, þegar hann gerir svona kjarasamning við okkur í Öryrkjabandalaginu heldur en gildir þegar Geir Haarde er að gera kjarasamning við ákveðna starfsmannahópa hjá ríkinu og þeir fara framúr áætlun. Þá er ekki sagt „nei þetta átti bara að kosta 1000 milljónir, þið verðið að taka af kjarahækkuninni.“"

Einar Oddur:
„Þetta er nú ekki alveg rétt hjá þér vegna þess að í bókun ríkisstjórnarinnar segir að það skuli vera allt að helming hækkun og í frásögn í tímariti Öryrkjabandalagsins er nákvæmlega sama orðalag.“

Helgi Hjörvar:
„Jón er búinn að segja það skýrt að samkomulagið hafi verið dýrara en áætlað var og hann eigi fyrir meira en 65% af því og hann fái ekki heimild hjá ykkur fyrir meiru. Af hverju látið þið hann ekki hafa 500 milljónir.“

Einar Oddur:
„Við skulum fara yfir þetta. Að gefnu tilefni höfum við spurt Jón vegna þess að í leiðara í Morgunblaðinu var fullyrt í seinustu viku að það hefði verið gert eitthvað annað samkomulag, að það væri til undirritað samkomulag, þar sem þetta lægi fyrir að það ætti að borga þetta. Þess vegna höfum við ítrekað spurt heilbrigðisráðherra eftir því hvort það geti mögulega verið að hann hafi gert eitthvað annað samkomulag við öryrkja en samþykkt ríkisstjórnarinnar var um. Hann hefur afdráttarlaust neitað því. Síðast ræddum við þetta í morgun. Þar segir hann að þetta samkomulag sé ekki til. Hins vegar stendur málið þannig að Jón hefur sagt frá því að þeir hafi handsalað á milli sín einhverju samkomulagi, Garðar og Jón, þar stendur bara orð á móti orði hvert það samkomulag var. Það sem við vitum um þetta er að það var meining ríkisstjórnarinnar var klippt og skorið að láta 1000 milljónir [í þennan samning].“

[...]
„Ég hef enga stöðu til að deila um þetta mál. Þetta eru auðvitað orð á móti orði milli tveggja manna og ég tek auðvitað þá afstöðu miðað við það að ég hef þekkt Jón Kristjánsson mjög lengi og trúi honum og hef enga aðra afstöðu í því. Ég skil Helga mjög vel, Garðar er vinur hans og hann trúir honum og ég hef ekkert út á það að setja.“

[...]

Helgi Hjörvar:
„Er ekki erfitt að vera með svona ríkisstjórn að störfum þar sem heilbrigðisráðherrann segir skýrt að hann vanti 500 milljónir í fjárlög næsta árs til að geta efnt samkomulagið sem þeir gerðu, samkomulag sem sérstaklega Framsóknarflokkurinn vísaði mjög sterkt í þegar hann var að róa lífróður síðustu sex, sjö vikurnar [fyrir kosningar]?“

[...]

„Sérstaðan sem samkomulagið við Öryrkjabandalagið hefur er að það er samningur um kjör okkar sem erum öryrkjar og við hljótum að líta svo á að við séum alveg jafn merkilegt fólk og vinnandi fólk. Þannig að samningar við okkur eigi að efna með sama hætti og kjarasamningar við vinnandi fólk í landinu. Þó að mönnum hafði í einhverri áætlunardeild í heilbrigðis- og tryggingaráðuneytinu láðst að áætla fyrir öllum kostnaðinum þá þurfa menn að uppfylla kjarasamning við öryrkjar sem er handsalaður og margyfirlýstur í gegnum alla kosningabaráttuna. Þessar bætur eru okkar kjör, launin okkar. Þegar ungir öryrkjar eru annars vegar erum við að tala um laun þeirra næstu 50 árin. Þetta eru okkar laun og okkar kjarasamningar.“

[...]

Einar Oddur:
„Förum aftur yfir þetta. Samþykkt ríkisstjórnarinnar er alveg skýr. Hún var upp á 1000 milljónir. Ríkisstjórnin fór fram á það við sína flokka, stjórnarflokkana, að styðja 1000 milljóna framlag til öryrkja og þá sérstaklega, eins og ég sagði áðan, til hinna ungu öryrkja.“

[...]

„Þetta voru bara 1000 milljónir, ekki 900 og ekki 1100. Það hefur aldrei í öllum undirbúningi fjárlaganna, í öllum umræðum um fjárlögin, verið um þetta deilt.“

Rúv – Kristján:
„Gerir þú ekkert um það sem stendur í samkomulaginu, að tvöfalda hækkun grunnlífeyris til þeirra sem lýstir hafa verið öryrkjar, hvort það kostar 980 milljónir, 1020 eða 1130?…“

Einar Oddur:
„Geri ég ekkert með það?“

Rúv – Kristján:
„Um það snýst samkomulagið, það snýst ekki um krónutöluna er það?“

Einar Oddur:
„Bíddu við. Yfirlýsing ríkisstjórnarinnar var þessi og það var það sem við vorum beðnir um, [það er] 1000 milljónir. Það hefur aldrei verið rætt um neitt annað við okkur.“

[...]

Rúv – Svanhildur Hólm:
„En eru menn ekki að tala saman í þessari ríkisstjórn? Svo virðist sem heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra hafi alls ekki sama skilning á þessu samkomulagi.“

Einar Oddur:
„Ég hef nákvæmlega sama skilninginn á þessu eins og fjármálaráðherrann og ég ætla að heilbrigðisráðherrann hafi það líka. Við ræddum um 1000 milljónir, við tókum ákvörðun um 1000 milljónir, við höfum staðið saman að því allan tímann og það hefur aldrei flökrað að okkur að vera með neina aðra upphæð, það hefur enginn talað um það, þannig að við getum ekki fallist á það að við höfum svikið eitt né neitt. Spurningin er þessi. Gerði heilbrigðisráðherrann eitthvað annað samkomulag við Öryrkjabandalagið heldur enn að yfirlýsing ríkisstjórnarinnar hljóðaði upp á? Ég hef ítrekað spurt heilbrigðisráðherra að því hvort það geti verið að eitthvað fari þarna á milli mála. Ítrekað hefur hann fullyrt við mig að svo sé ekki. Menn geta bara rétt ímyndað sér hvaða stöðu ég hef. Auðvitað trúi ég Jóni Kristjánssyni en þegar tveir menn standa andspænis hvor öðrum og deila um hvað handsal þeirra var þá á ég náttúrulega ekki aðra stöðu en að trúa öðrum hvorum og ég trúi og Jóni. Menn geta svo láð mér það.“

Helgi Hjörvar:
„Þeir deila einfaldlega ekki um það um hvað handsalið var…“

Einar Oddur:
„Nú?“

Helgi Hjörvar:
„Nei, vegna þess að Jón hefur sagt það alveg skýrt að hann vanti 500 milljónir til að geta staðið við samkomulagið. Hann hefur sagt það opinberlega [...] Jón hefur sagt það í þinginu, hann hefur sagt það í Morgunblaðinu og svo framvegis, að samkomulagið sem hann gerði að það kosti 1500 milljónir og að hann fái ekki þessar 500 milljónir sem hann þarf. Það er alvarlegt ef það er ekki hægt að treysta samningi við heilbrigðisráðherra ríkisstjórnarinnar.“

Einar Oddur:
„Ef svo er, ég hef nú ekki áttað mig á því að svo væri, þá hefur Jón Kristjánsson samið við öryrkja um eitthvað meira en samþykkt ríkisstjórnarinnar var.“

[...]

„Þetta var pólitísk ákvörðun sem að ríkisstjórnin ákvað að taka. Að gera þetta stórátak til að bæta stöðu öryrkja og það var upp á þessa upphæð. Hafi ráðherrann, sem ég á bágt með að trúa en ætla ekkert að þræta um það ef menn vita eitthvað betur en ég, farið ofan í bæ og samið um eitthvað meira en samþykkt ríkisstjórnarinnar var þá er það út af fyrir sig alvarlegt fyrir þá ríkisstjórn.„

Hægt er að taka undir með Einari Oddi að þetta mál er alvarlegt fyrir sitjandi ríkisstjórn. Heiðarlegast væri fyrir ríkisstjórnina að efna það samkomulag sem heilbrigðisráðherra virðist hafa gert við öryrkja og hætta þessu þrasi við þá sem minnst mega sín. Ef heilbrigðisráðherra hefur lofað einhverju gegn vilja og vitundar ríkisstjórnarinnar er það vissulega alvarlegt mál. Það er hins vegar mál sem á að bitna á ríkisstjórninni sjálfri, en ekki öryrkjum.

Ari Teitsson, formaður Bændasamtakanna, segir að þessi aukafjárveiting þýði að hvert dæmigert sauðfjárbú fái um áttatíu til eitt hundrað þúsund króna fjárframlag frá ríkinu.

Það má öllum vera ljóst að þessi aðgerð ríkisvaldsins á ekki eftir að skila neinum langtímaárangri. Hagur bænda batnar ekki vitund með þessu móti og ekki heldur hagur skattgreiðenda/neytenda. Það vita það allir sem vilja vita það að þetta miðstýrða landbúnaðarkerfi er bæði óréttlátt og vita gagnslaust.

Landbúnaður er atvinnugrein sem á að stjórnast af lögmálum hins frjálsa markaðar rétt eins og aðrar atvinnugreinar. Ekki leggur ríkisvaldið til aukafjárveitingar til tölvufyrirtækja, skyndibitastaða eða bókaverslana sem eiga í erfiðum rekstri, enda þætti öllum það óréttlátt og óeðlilegt ef svo væri (reyndar er sumum stórfyrirtækum boðið upp á milljarða króna ríkisábyrgð, en það er annað mál). Sömu lögmál hljóta og eiga að gilda um landbúnaðinn.

Vitaskuld er vandi bænda mikið til stjórnvöldum að kenna. Nánast ótakmörkuð styrkja- og verndarstefna hefur gert bændur háða ríkinu. Ríkið hefur því þær skyldur að aðstoða bændur að komast út úr þessari dauðans hringavitleysu. Ekki með því að bæta við styrkina heldur með því að hjálpa bændum sem eiga í erfiðleikum með að hætta rekstri. Það er efalaust hægt að stunda arðbæra sauðfjárrækt og annan landbúnað hér á landi séð það gert í nógu stórum einingum. Ef ekki á slík starfsemi ekki rétt á sér og menn eiga snúa sér að því að gera eitthvað annað. Það er ekkert sem réttlætir að láta skattgreiðendur/neytendur greiða fyrir óarðbæran atvinnurekstur ár eftir ár eftir ár.

Stuttu eftir að ofangreint skeyti var sent (og áður en ég sá það) var hringt í mig og ég beðinn um að taka umrædda frétt út. Ég sagði að mér þætti eðlilegra að þeir sem hefðu eitthvað við fréttina að athuga hefðu samband og gæfu komment á hana. Ég gæti ekki tekið út fréttir bara vegna þess að menn væru ósáttir. Ég sagðist telja mig vera blaðamann ekki blaðafulltrúa.

Mér var þá sagt að það kæmi ekki til mála að fá komment frá Jóni Ásgeiri, hann vildi fréttina út og það strax. Á meðan á símatalinu stóð ákvað ég að kíkja betur á umrædda frétt og komst þá að því að hún var þá þegar horfin af vefnum. Ég spurði þá yfirmann minn hvort hann hefði tekið fréttina út. Hann vildi ekki viðurkenna það og sagðist ekki hafa hugmynd um hver hefði gert það. Þá spurði ég hvort Jón Ásgeir hefði sjálfur tekið hana út og var svarið áhugavert: „Ég veit það ekki“. Þrátt fyrir ítrekaðar fyrirspurnir var mér aldrei sagt hver hefði tekið fréttina út.

Seinna sama kvöld sendi ég eftirfarandi póst á ritstjórn. Þetta var ekki í fyrsta sinn sem ég varð vitni að ritskoðun á vefnum og þótti mér því tímabært að fá viðeigandi útskýringar:

„[...] Ég tók ekki fréttina út og hefði ekki gert það. En þar sem ég bar ábyrgð á að hún var sett inn væri gott að vita hver tók hana út að mér forspurðum!

Vísir er fréttamiðill sem er meðal annars í samstarfi við Stöð 2 og það hefur verið venjan að birta fréttir úr kvöldfréttatíma þeirra. Menn geta ekki krafist þess að frétt sé tekin út af því „hún er röng“. Nær væri að hafa samband við fréttastofu (ritstjorn@visir.is) og gefa komment á fréttina og benda á hvað er rangt við hana. Röng frétt er mjög áhugavert fréttaefni.

Á ég sem blaðamaður að taka út allar þær fréttir sem einhverir eru ósáttir við bara af því að þeir segja að fréttin sé röng? Auðvitað ekki! Hvernig á ég að vita hvort sú fullyrðing er rétt eða ekki? Ef menn telja að fréttir séu rangar geta þeir hæglega véfengt þær sjálfir í fréttum. Það getur ekki verið hlutverk blaðamanns að ritskoða fréttir vegna þess að einhverjum líkar ekki við þær. Þar sem ég var á vakt í gær telja eflaust flestir að ég beri ábyrgð á því að taka viðkomandi frétt út og er það eitthvað sem mér finnst mjög óþægilegt.

Ágætt væri að fá ítarlegar leiðbeiningar um það hvaða fréttir má birta og hvað ekki og hafa þær leiðbeiningar opinberar. Ég hef í það minnsta engan áhuga á að vera bendlaður við ritskoðun.

Virðingarfyllst,
Sigurður Hólm Gunnarsson“

Svörin sem bárust frá einum yfirmanna minna voru ekki síður áhugaverð:

„Áður hefur komið upp álíka mál vegna níðingsfréttar um Baug og Jón Ásgeir og þá var frétt eytt. Það lág alveg kristal tært á borðinu þá að ef til stæði að birta svona ærumeiðandi frétt um eigendur vísis þá þyrfti að fá comment á frétt áður frá forsvarsmönnum Baugs. Hafa þarf í huga hver eigandi miðilsins er og það þætti mjög slæmt að birta svona rógburð um sjálfan sig – þannig þarf að skoða málið frá þeirra hálfu. Hafa ber í huga þessa einföldu reglu – hafa samband við forsvarsmenn Baugs áður en svona fréttir eru birtar.“

Þessar skýru leiðbeiningar höfðu það auðvitað í för með sér að blaðamenn Vísis veigruðu sér við að skrifa eða birta fréttir um Baug.

Hvort sem menn trúa því eða ekki virðist skipulögð ritskoðun hafa farið fram á Vísi. Ekki aðeins var nokkrum fréttum (tengdum Baugi) eytt í óþökk blaðamanna (aðeins í einu tilviki var frétt sem ég hafði birt eytt) heldur var sérstakur starfsmaður ráðinn á tímabili sem hafði það helsta hlutverk að eyða öllum „óþægilegum“ umræðum um Baug á spjallþræði Vísis – „Innherjum“. Það er því að mínu viti bæði barnalegt og ekki í samræmi við raunveruleikann þegar menn halda því fram að ritskoðun sé eða geti vart verið vandamál í íslenskum fjölmiðlum.

Að gefnu tilefni skal það tekið fram að ég er síður en svo á móti Fréttablaðinu og alls ekki á móti því fólki sem vinnur þar. Reyndar er Fréttablaðið það blað sem ég les helst. Ekki hef ég heldur neitt á móti því fólki sem ég starfaði með á Vísi og þessum hugleiðingum mínum alls ekki beint að neinum persónulega. Það breytir því ekki að, vegna fyrri reynslu minnar, finnst mér ekki ólíklegt að eigendur blaðsins hafi reynt að hafa áhrif á ritstjórn þess.

Líklegast hafa eigendur alltaf reynt að hafa áhrif á þá fjölmiðla sem þeir eiga og kannski er það eðlilegt? Mér finnst hins vegar mikilvægt að almenningur fái að vita af þessum afskiptum. Við vitum að afskipti eigenda hafa átt sér stað og munu að öllum líkindum eiga sér stað aftur í framtíðinni. Því er eðlilegt og í raun nauðsynlegt að skoða allar fréttir, sama hvar þær birtast, með gagnrýnu hugafari.

Reynir Traustason, blaðamaður á Fréttablaðinu, fullyrti í gær að Jón Ásgeir hafi aldrei skipt sér af ritstjórn blaðsins. Ég myndi líklegast trúa Reyni ef ég vissi ekki af þeim afskiptum sem Jón Ásgeir hafði af ritstjórn www.visir.is á meðan sá vefur var enn á lífi.

Veit ég til þess að Jón Ásgeir skipaði blaðamönnum og yfirmönnum á Vísi að taka út ýmsar fréttir sem hann vildi ekki að yrðu birtar. Þó að blaðamenn (þar á meðal undirritaður) neituðu að fylgja þessum fyrirskipunum hurfu fréttirnar samt. Þegar blaðamenn kvörtuðu var einfaldlega sagt að hafa þyrfti í „huga hver eigandi miðilsins er“ áður en fréttir yrðu birtar.

Er það því skrítið að ég efist um hlutleysi eigenda Fréttablaðsins?