Fyrirsjáanleg og afhjúpandi umræða um trúboð í skólum
Höfundur: Sigurður Hólm Gunnarsson
Efnisorð: Ríki og trú, Skóli og trú
Viðbrögð: Ummæli (
Hún hefur verið í senn fyrirsjáanleg og afhjúpandi umræðan síðustu daga um þá tillögu mannréttindaráðs Reykjavíkur að banna trúboð og trúariðkun í opinberum skólum. Fyrirsjáanleg að því leyti að rétt eins og áður virðast starfsmenn kirkjunnar, og í sumum tilfellum fjölmiðlamenn, algerlega ófærir um að ræða málefnalega um trúboð og trúariðkun í skólum. Í stað þess að segja satt og rétt frá tillögu mannréttindaráðs eru beinlínis logið upp á stuðningsmenn tillögunnar og þeir sakaðir um að vilja banna litlu jólin, um að vera á móti kristinfræðikennslu og þeir um leið vændir um að vilja banna umræðu um sjálfsögð siðferðileg gildi eins og vináttu, umhyggju og náungakærleik.
Umræðan hefur ekki verið síður afhjúpandi. Ljóst er af viðbrögðum kirkjunnar að hún er í mikilli varnarbaráttu fyrir sérhagsmunum. Um leið fjalla talsmenn kirkjunnar ekki um málið með réttlæti og umburðarlyndi að leiðarljósi. Biskup og prestar hika ekki við að fara með ósannindi og þar að auki má skynja töluverða reiði og fordóma gagnvart þeim sem tilheyra ekki kirkju Krists. Ósannindin og fordómarnir eru særandi og ekki til þess fallnir að ýta undir vinsamlegt og yfirvegað samtal ólíkra hópa Íslendinga.
Viðbrögð kirkjunnar særa réttlætiskennd mína. Þjónar kirkjunnar eru ríkisstarfsmenn (fá laun sín greidd frá ríkinu) og kirkja þeirra kennir sig við þjóðina. Úr þessari valdastöðu hrópa kirkjunnar menn ósannindi og breiða út fordóma gagnvart okkur sem stöndum utan trúfélaga og lítið sem maður getur gert í því nema skrifað greinar sjálfum sér til varnar.
Kjarni málsins – ekkert trúboð og engin trúariðkun í opinberum skólum
Tillaga mannréttindaráðs er afskaplega einföld og byggir á trúfrelsis- og jafnréttissjónarmiðum. Kjarni tillögunnar er þessi: Ekki skal stunda trúboð eða trúariðkun í opinberum skólum. Flóknara er það ekki. Flutningsmenn hafa þar að auki útskýrt nokkuð vel hvað átt er við. Sem dæmi:
- Fermingarfræðsla Þjóðkirkjunnar og annarra trú- eða lífsskoðunarfélaga skal fara fram utan skólatíma.
- Ekki verður leyfilegt fyrir starfsmenn trúar- og lífsskoðanafélaga að dreifa trúarritum eða öðru áróðursefni í opinberum skólum.
- Tekið er fyrir ferðir í bænahús trúar- og lífsskoðunarfélaga, bænahald, sálmasöng og listsköpun í trúarlegum tilgangi. (Sérstaklega er tekið fram að ekki er verið að hrófla við venjulegum jólaundirbúningi í skólum. M.ö.o. er alls ekki verið að banna litlu jólin.)
- Tryggt sé að fagaðilar séu til staðar skólum þegar kemur að sálrænum áföllum í stað þess að það sé leitað til trúar- eða lífsskoðunarfélaga.
Markmiðið með tillögunni er að tryggja rétt foreldra til að ala börn sín í þeirri trúar- og lífsskoðun sem þeir kjósa og tryggja þar með trúfrelsi þeirra.
Þetta er kjarni tillögu mannréttindaráðs. Um þennan kjarna er þó lítið sem ekkert fjallað um.
Umræðan afvegaleidd
Í staðinn fyrir að ræða tillögu mannréttindaráðs hafa viðbrögð kirkjunnar verið ofsafengin, óréttlát og ósanngjörn. Þeir sem hafa tjáð sig hvað hæst eru allir starfsmenn Þjóðkirkjunnar. Vil ég nú kynna háværustu raddirnar til leiks: Halldór Reynisson fræðslustjóri á biskupsstofu, Bjarni Karlsson prestur, Þórhallur Heimisson prestur, Örn Bárður Jónsson prestur og Karl Sigurbjörnsson biskup yfir Þjóðkirkju Íslands.
Þessir menn hafa allir sem einn tjáð sig um tillögu mannréttindaráðs með ósanngjörnum hætti. Því miður hafa persónulegar árásir, ósannindi og fordómar einkennt málflutning þeirra. Mér þykir leiðinlegt að segja þetta því ég hef haft töluvert álit á sumum þessara manna. Menn sem ég hélt að væru baráttumenn fyrir réttlæti í samfélaginu afhjúpa sig sem varðhundar Þjóðkirkjustofnunar og beita öllum vopnum til að verja hana. Tökum nokkur dæmi.
Halldór Reynisson – fræðslustjóri á biskupsstofu
Fyrstu, og mér vitanlega einu, viðbrögð Halldórs Reynissonar fræðslustjóra á biskupsstofu við tillögu mannréttindaráðs voru þau að fullyrða í fréttum að ekkert trúboð og engin trúariðkun ætti sér stað í skólum. Þessa yfirlýsingu gefur hann þrátt fyrir að hann hafi margoft áður heyrt kvartanir um að einmitt slíkt trúboð eigi sér stað. Ég saka hann hér því um að segja ósatt. Um leið velti ég því fyrir mér hvers vegna hann er á móti tillögum mannréttindaráðs. Skiptir það kirkjuna einhverju máli að setja reglur um trúboð og trúariðkun ef hvorugt á sér stað í opinberum skólum? Augljóslega talar Halldór hér gegn betri vitund í þeim eina tilgangi að verja stöðu Þjóðkirkjunnar.
Bjarni Karlsson – prestur
Rétt eins og Halldór tjáði Bjarni Karlsson prestur sig um tillögu mannréttindaráðs áður en tillagan var gerð opinber. Þetta gerði hann meðal annars með langri grein á vefsíðu sinni þar sem hann leggur að jöfnu starfsemi trúfélaga og íþróttafélaga. Ef banna eigi trúboð í skólum hljóti einnig að þurfa að banna starfsemi íþróttafélaga. Fyrir utan það hversu augljóslega þessi samlíking er óviðeigandi þá gefur Bjarni í skyn að skólahald falli reglulega niður vegna starfsemi íþróttahreyfinga. Þessi fullyrðing Bjarna hefur reyndar verið dregin í efa.
Bjarni hefur jafnframt gagnrýnt harðlega að Þjóðkirkjan hafi ekki verið höfð sérstaklega með í ráðum um tillögu mannréttindaráðs og gerir því ráð fyrir, eins og svo margir talsmenn kirkjunnar, að Þjóðkirkjan eigi einhvern sérstakan rétt á því að íhlutast um starfsemi opinberra skóla. Þetta er auðvitað mikill misskilningur.
Þórhallur Heimisson – prestur
Þórhallur Heimisson prestur hefur verið ansi stóryrtur í vefmiðlum og óvæginn í garð þeirra sem ekki deila trúarskoðunum hans. Í skrifum sínum fer hann síendurtekið með hrein ósannindi um tillögu mannréttindaráðs og sömuleiðis um skoðanir undirritaðs. Sem dæmi heldur hann því blákalt fram að markmiðið með tillögunum sé að banna umræðu um „vináttu, umhyggju og náungakærleik“ í skólum. Með þessum orðum slær hann tvær flugur í einu höggi. Hann afvegaleiðir lesendur sína með rangfærslum um tillögu mannréttindaráðs og sýnir um leið gífurlega fordóma gagnvart öllu því fólki sem telur sig ekki vera kristið. Ósannindi og fordómar þessa prests eru sérstaklega athyglisverðar í ljósi þess að hann heldur reglulega vinsæl námsskeið um önnur trúarbrögð.
Örn Bárður Jónsson – prestur
Örn Bárður Jónsson prestur skrifar grein í Fréttablaðið og fer rangt með tillögu mannréttindaráðs í öllum meginatriðum og spyr um leið hvort við viljum kannski „þjóðfélag í anda menningarbyltingarinnar í Kína á dögum Maós formanns sem reyndi að þurrka allar skoðanir og háttsemi út nema eina skoðun og einn klæðnað?“ Tenging hans við einræðisherrann í Kína er í senn ógeðfeld og óheppileg. Með því að líkja þeim sem vilja trúfrelsi við einræðissinna og kommúnista afhjúpar hann fordóma sína. Um leið má kannski segja að Þjóðkirkjan sé mun frekar að feta í fótspor Maós. Það er kirkjan sem virðist vilja að stjórnmál hlutist til um trúarskoðanir fólks, rétt eins og einræðisherrar gjarnan gera. Fordómar prestsins afhjúpuðust endanlega í umræðu sem hann tók þátt í ásamt undirrituðum á Bylgjunni. Þar sagði hann þetta um lífsskoðun okkar húmanista: „Aumasta trú sem til er, það er trúin á manninn.“ Þetta er væntanlega sá boðskapur sem hann vill tryggja að börnin fá í opinberum skólum?
Karl Sigurbjörnsson – biskup
Erfiðast er svo að horfa upp á rangfærslur og fordóma frá sjálfum biskupi Íslands, Karli Sigurbjörnssyni. Segir biskup: „Kerfisbundið virðist vera unnið að því að fela þá staðreynd og víða ráða för skefjalausir fordómar og andúð á trú, sér í lagi kristni og þjóðkirkju.“ Um leið segir hann að ef tillaga mannréttindaráðs verði samþykkt muni það valda „fáfræði, fordómum og andlegri örbirgð“.
Orð hans eru sérstök í ljósi ummæla ofangreindra presta í garð þerra sem ekki eru kristnir. Einnig í ljósi þess að biskup sjálfur hefur margsinnis sagt trúleysi vera það sama og siðleysi. En það eru óþolandi og fordæmandi ummæli æðsta manns stærsta trúfélags á Íslandi í garð þeirra sem standa utan trúfélaga.
Málefnaleg umræða í stað fordóma og rangfærslna
Ég vonast til að umræðan næstu daga verði málefnalegri en hún hefur verið. Ég skora á fulltrúa kirkjunnar að ræða tillögu mannréttindanefndar en ekki eitthvað allt annað.
Út á þetta gengur tillaga mannréttindaráðs:
- Banna trúboð í opinberum skólum.
- Banna trúariðkun í opinberum skólum.
- Tryggja að börn í opinberum skólum hafi aðgang að sérmenntuðum sérfræðingum ef upp koma áföll.
Tillagan gengur EKKI út á að:
- Banna fræðslu um trúarbrögð.
- Banna fræðslu um kristna trú.
- Henda út gildum eins og vináttu, umhyggju og náungakærleik.
- Banna litlu jólin, skreyta jólatré og páskaegg.
- Banna trúboð og tilbeiðslu í samfélaginu (bara í opinberum skólum).
Með von um málefnalega umræðu.
Sjá einnig:
- Ísland í bítið fjallar um trúboð í skólum – opið bréf
- Þjóðkirkjan er á móti því að banna ekki-trúboð í opinberum skólum
Nú er ekki rétti tíminn að breyta þessu. Ég vil að fulltrúar Siðmenntar og hugsanlega annarra trúarbragða komi saman og finni út hvernig best verður sinnt þeim einstaklingum sem eru utan Þjóðkirkjunnar, eða sem vegna óska foreldra vilja ekki að þau njóti þjónustu presta. Vegna kreppunnar tel ég að alls ekki eigi að hræra í þessum málum. Ég vil að við gerum allt til að fyrirbyggja Finnskt ástand. Frekar að bæta í. Vítin eru um allt: unglingadrykkja, fíkniefni, brottfall úr skóla. ´Það er enginn sem verður verri á trú. Kannanir sýna að trúaðir eru hamingjusamari.
Hvaða kannanir?
Ég sá könnun nýlega sem nær yfir fjölda landa sýnir að flestir velferðarvísar hafa öfuga fylgni við trúariðkun í hverju landi. Þú getur líka farið inn á nationmaster og skoðað fylgni trúariðkunar við ýmsar breytur. Þær gefa ekki góðar vísbendingar um trú,
Villi…
Vitsmunalega ósmekklegt að reyna lauma því inn að ónefnd könnun með ónefndu úrtaki og ónefndri spurningu styðji við mál þitt.
Hér er hlekkur á litla könnun: http://www.youtube.com/watch?v=_o07FvWTAVw og hef ég séð aðrar sem komast að svipaðri niðurstöðu.
Þeir sem eru trúlausir eða alveg trúaðir eru að jafnaði hamingjusamari en þeir sem eru ekki vissir.
Trúleysi byggir á sönnunargögnum, trú byggir á skorti á þeim (faith without evidence). Augljóst hvað ég tel vera betri kostinn hér.
Ég vil kurteisislega benda Villa á grein um eftirfarandi rannsókn – http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article571206.ece
Auk þess kem ég hérna með tölfræði, sem ég tek fram að er þó líklega tveggja ára gömul:
These are the top 5 safest countries:
1. Norway
2. New Zealand
3. Denmark
4. Ireland
5. Japan
These are the top 5 countries with the highest percentage of atheists/agnostics
1. Sweden
2. Vietnam
3. Denmark
4. Norway
5. Japan
Heimildir: http://www.adherents.com/largecom/com_atheist.html og http://www.associatedcontent.com/article/463793/top_5_safest_countries_in_the_world.html?cat=16
… hamingjuna má jú finna á villigötum.
Ég er ekki alveg að átta mig á hvað Halldór Reynisson á biskupsstofu er að fara, kannski er ég ekki að skilja hann. Ef við sættumst á yfirlýsingar hans og segjum sem svo að kirkjan sé ekki með neitt trúboð í skólum (eða trúariðkun) þá ætti stofunin ekki að hafa neitt á móti því að banna það, ætti ekki að breyta neinu fyrir kirkjuna. Þvert á móti ætti hún að fagna því að önnur trúabrögð geti ekki verið með trúboð þar.
Varðandi það sem Villi segir hér að framan: ef hægt er með óyggjandi hætti að sanna það að leiða börn í bæn og boða þeim kristna trú forði þeim frá fíkniefnum, drykkju og brottfalli úr skóla þá skal ég sem maður sem ekki játar kristni samþykkja slíkt fyrir mín börn. Einhvernveginn held ég samt að slíkar jöfnur gangi ekki upp í raunveruleikanum. Hægt er að finna kannanir sem „sanna“ allt, málið er að finna vandaðar kannanir sem mark er takandi á og benda á þær ef maður ætlar að nota þær sem rök fyrir sínu máli.
Ég átta mig ekki hvers vegna gert er svona mikið mál úr þessum tillögum. Ég get ekki séð að þetta trufli eiginlegt skólastarf neitt og ekki er verið að banna einum né neinum að hafa sína trú, bara að ekki sé verið að boða hana í opinberum skólum. Ef Gídeon vil gefa Nýja Testamentið þá geta þeir nýtt aðrar leiðir til þess, gengið hús úr húsi eða tilkynnt fólki að það geti nálgast ritið á einhverjum stað. Ég fékk slíkt rit og harma það ekkert þó ég trúi ekki því sem þar er boðað. Eins las ég Biblíuna meira og minna í Háskólanum til að verða betur læs á menningarleg tákn og -boðskap. Meiri mætti gera af slíku innan skóla, það er bara trúboðið sem ég set stórt spurningarmerki við.
Þetta eru góð og gild rök. Ein spurning samt sem ég vona að mér hafi ekki yfirséðst svarið við í textanum. Nú hefur fermingarfræðsla 8. bekkinga sem ætla að láta ferma sig oftar en ekki farið fram innan skólabygginganna (raunar er mín minning frá þessu þannig að maður var hálfpartinn dreginn í dilk án þess að vera spurður, en það er önnur saga). Þyrfti að breyta þessu ef tillögurnar næðu fram að ganga? Því þó svo að fermingarfræðslan sé „fræðsla“ þá er hún líka trúarlegur áróður…
Góð samantekt hjá þér, að mér sýnist, Siggi.
NEMA að þú segir : „Banna trúariðkun í opinberum skólum.“
Er ekki frekar átt við : Banna skipulega trúariðkun í skólum á vegum Reykjavíkurborgar.
Ef einhver krakki vill biðja í frímó, eða syngja sálma ætti sennilega að hjálpa viðkomandi til að geti gert það ( til dæmis ef áreiti annarra geri það erfitt ), og pottþétt ekki að banna. Svona túlka ég drögin, og er viss um að þú sért sammála. Fannst bara orðalagið liggja opið fyrir mistúlkun æsingarmanna.
En kannski er það ég sem er að misskilja sökum þess að ég hafi ekki vald á Íslensku
Jú Morten. Þú hefur rétt fyrir þér. Auðvitað er enginn að banna krökkum að biðja bænirnar sínar þó þau séu í skólanum. Hér á auðvitað að standa „Banna að skólar standi fyrir hvers lags trúariðkun“, eða eitthvað á þá leið.
„Aumasta trú sem til er, það er trúin á manninn.“ Hehe kannski þess vegna sem þið náðuð tíundinni svona lengi.
Nú erum við á öðru leveli og það á að ganga fram með þessi augljósu mannréttindi.
Hvar er hægt að nálgast þessa tillögu mannréttindaráðs? Á einhver hlekk.
Mér finnst þessi grein nú ekkert sérstaklega málefnaleg, enda er höfundur að gera margt hið sama sem hann ásakar aðra um. Hvet alla til að lesa greinar þessara manna sem höfundur gagrýnir svona hart áður en þið takið ykkur afstöðu.
Sem trúaður einstaklingur (kristinnar trúar) þá hefur mér þótt afskaplega sorglegt að sjá mikið af þeim misskilning sem er hjá sumum kirkjunnar manna. Ég þekki alltof margt gott ótrúað fólk til að láta mér detta í hug að halda að kristnir einstaklingar eigi einkarétt á góðum, vingjarnlegum og kærleiksríkum karaktereinkennum. Hins vegar lít ég svo á að ábyrgðin sé meiri á kristnum einstaklingum að lifa lífi sem sýnir kærleika í verki.
Það er þó eitt sem ég vil velta upp her og það er í sambandi við ummæli Bjarna Karlssonar um að Þjóðkirkjan hefði átt að fá að vera með í ráðum.
9 gr. samþykktar Mannréttindaráðs Reykjavíkurborgar frá 18. des 2007 hefst á efnisgreininni:
„Mannréttindaráð ber ábyrgð á upplýsingamiðlun og samráði við íbúa, félagasamtök og aðra hagsmunaaðila sem tengjast verkefnum ráðsins. Auk lögbundins samráðs skal ráðið leita umsagna eða annars samráðs þegar við á og efni mála gefur tilefni til.“
Átti þessi gagnrýni Bjarna Karlssonar kannski rétt á sér í ljósi ofangreindar greinar, og þá einkum í ljósi þess að varaformaður Siðmenntar á sæti í nefndinni. Þar sem að Siðmennt og Þjóðkirkjan eru meðal trú-og lífskoðunarfélaga er ekki erfitt að álíta báða þá aðila sem hagsmunaaðila og þrátt fyrir að Bjarni situr ekki í nefndinni sem fulltrúi Siðmenntar þá er hann engu að síður í umdeilanlegri stöðu…
p.s. hlekkur fyrir Einar