Jón Baldvin á heima í pólitík
Höfundur: Sigurður Hólm Gunnarsson
Efnisorð: Hugmyndafræði
Viðbrögð: Ummæli (
Fáir stjórnmálamenn virðast vita hvaða hugmyndafræði þeir aðhyllast. Reyndar virðast fæstir þeirra vita nokkuð um hugmyndafræði. Þess vegna væri ánægjulegt að fá Jón Baldvin Hannibalsson aftur heim til Íslands til að taka þátt í stjórnmálum. Ekki vegna einhverrar ímyndaðar forystueklu innan Samfylkingarinnar heldur vegna þess að það er almennt óþolandi skortur á hugmyndafræðilegri umræðu í íslenskri pólitík. Hvað sem fólki finnst um Jón Baldvin þá geta fáir neitað því að hann er mikill hugmyndafræðingur.
Mörgum virðist þykja það hálf hallærisleg hugmynd að fá Jón Baldvin aftur í íslenska pólitík. Nú er víst runninn upp tími nýrrar kynslóðar, tími ungs fólks með ferskar hugmyndir. Raunin er hins vegar sú að, með örfáum undantekningum, eru hinir “ungu og fersku” pólitíkusar lítið meira en hugsjónasnauðir og flokkshollir leiðindapúkar.
Mér gæti ekki verið meira sama um hvað Jón Baldvin er gamall, eða hvað það er langt síðan hann hætti formlega afskiptum af pólitík. Maðurinn er klár, skemmtilegur og með mótaða hugmyndafræði. Er það nokkurn veginn allt það sem skiptir máli.
Mér þykir ekki mikil ástæða til að Jón Baldvin snúi aftur. Ég samþykki það alveg að hann sé klár og skemmtilegur. Ég býst við að þú eigir við sósíaldemókratisma þegar þú segir mótuð hugmyndafræði. Ísland vantar ekki meiri sósíaldemókratisma.
Menn geta reynt að halda því fram að vonir ýmissa aðila innan Samfylkingarinnar, um að Jón Baldvin beiti sér á ný í íslenzkum stjórnmálum, snúist um eitthvað allt annað en forystueklu innan flokksins, hvort sem þær tilraunir snúist um það að hann sé svo mikill hugmyndafræðingur eða eitthvað annað. Það breytir þeirri staðreynd einfaldlega ekki að ef nægt framboð væri á hæfum forystumönnum innan Samfylkingarinnar væri engin þörf fyrir ákveðna aðila innan flokksins að brydda reglulega upp á þeirri umræðu að Jón ætti að snúa aftur í pólitík og þá væntanlega í því skyni að veita Samfylkingunni forystu með einum eða öðrum hætti.
Ef raunverulegt framboð væri innan Samfylkingarinnar á frambærilegur einstaklingum til forystustarfa þá væri ekki, og hefði ekki, verið nein þörf á að bera víurnar í annars vegar mann sem í raun er sestur í helgan stein pólitískt eða hins vegar konu sem var bundin í forystustörfum á öðrum vettvangi. Það segir sennilega allt sem segja þarf um forystumál Samfylkingarinnar. Auðvitað er þetta mál allt hið vandræðalegasta fyrir Samfylkingarfólk, ekki sízt að lítið sem ekkert skuli hafa lagast í þessum málum síðan flokkurinn var stofnaður. Varla væri annað eðilegt en að ýmsir flokksmenn reyni að skafa yfir þetta og beina sjónum manna að einhverju öðru. Ég ítreka hins vegar bara að það sé vægast sagt ótrúlegt að slíkur skortur skuli vera til staðar á foringjaefnum í jafn stórum flokki og Samfylkingunni.
Mér gæti annars ekki verið meira sama ef Jón Baldvin fer að beita sér aftur í pólitík í forystusveit Samfylkingarinnar. Ég efast um að það myndi breyta miklu. Hins vegar yrði slík endurkoma ef eitthvað bara staðfesting á þeirri forystueklu sem sannarlega er til staðar innan flokksins og enginn hefur sennilega farið varhluta af.
Datt annars aðeins í hug þegar ég las þessi lokaorð Sigurðar Hólm:
„Maðurinn er klár, skemmtilegur og með mótaða hugmyndafræði. Er það nokkurn veginn allt það sem skiptir máli.“
Vonandi er þetta ekki allt sem skiptir máli að mati Sigurðar. Það hafa sjálfsagt ýmsir verið þeirrar skoðunar á sínum tíma að Hitler t.d. hafi verið klár, skemmtilegur og með mótaða hugmyndafræði. Ég get þó persónulega allavega ekki samþykkt að þar með hafi maðurinn verið gjaldgengur og klár í slaginn
Mikið var þetta skemmtilega ósmekklegt hjá þér Hjörtur. Það mætti halda að þú værir í Frjálslynda flokknum?
Annars máttu leika þér að því að búa til eitthvað pólitískt þvaður úr þessum pælingum mínum. Sannleikurinn er sá að ég meina nákvæmlega það sem ég segi í þessari grein. Hvorki meira né minna. Að mínu mati er töluverður skortur á fólki með þroskaða hugmyndafræði í íslenskri pólitík. Jón Baldin er einn af afar fáum mönnum sem getur gert sig skiljanlegan þegar kemur að hugsjón og hugmyndafræði. Þess vegna tel ég JBH eiga fullt erindi aftur í íslensk stjórnmál. Auk þess er ég frjálslyndur jafnaðarmaður, eins og lesendur mínir væntanlega vita, og hugnast mér sú hugmyndafræði sem JBH stendur fyrir afar vel (þó vitanlega sé ég ekki sammála honum í einu og öllu).
Eins og áður segir er mér er slétt sama um aldur og fyrri störf mannsins. Mér er líka slétt sama um hvaða hlutverk hann tæki að sér ef hann kæmi aftur í pólitík. Ég hef enga blauta drauma um það að maðurinn bjóði sig fram sem formann Samfylkingarinnar, mig dreymir bara um að hann snúi aftur í pólitík
Jón Baldvin væri svo sannarlega ferskur biti í stjórnmálunum ef hann kysi að snúa aftur. Hvort sem hann yrði í forystusveit Samfylkingarinnar eða ekki þá á maðurinn svo sannarleg afullt erindi á þing. Hann er gæddur flestum þeim kostum sem góður þingmaður þarf að búa yfir og er það meira en sagt verður um flesta þá sem nú sitja á þingi. Það allra besta væri náttúrulega ef Jón Baldvin mundi endurreisa og síðan leiða sinn gamla flokk, Alþýðuflokkinn. Það mundi ylja mörgum sönnum kratanum um hjartarætur.
Það er nú frekar ósmekklegt að líkja honum saman við Hitler. Held að Sigurður hafi fyrst og fremst verið að benda á að allir mundu græða á því ef jafn klár maður og Jón er, mundi aftur setjast á þing.
Kæri Vésteinn, ég held að ég verði að vera ósammála þér varðandi sósialdemokratana. Þeir mega vera fleiri ef eitthvað er.
Jæja, ég hef greinilega verið misskilinn herfilega hérna. Tilgangur skrifa minna voru ekki að líkja Jóni Baldvini við Hitler, svo sannarlega ekki! Það eina sem ég sagði var að ég efaðist um að það væri nóg að menn væru skemmtilegir, klárir og með mótaða hugmyndafræði til þess að ástæða væri til að hvetja sérstaklega til þess að þeir beittu sér í pólitík. M.ö.o. að ýmislegt annað hlyti að spila þar inn í, eins og t.d. hvaða hugmyndafræði þeir aðhylltust og þar kom skírskotunin til Hitlers til sögunnar. Annað var það nú ekki, hélt þetta væri nokkuð augljóst.
Skírskotunín í Frjálslynda flokkinn dæmir sig annars væntanlega sjálf og telzt varla mjög málefnalegt framlag í þessa umræðu.
Gerir hún það? Þetta átti augljóslega ekki að vera málefnalegt skot, heldur húmor. Eru ýmsir framámenn í Frjálslyndaflokknum ekki hvað best þekktir fyrir að nota óvandað orðalag? Ég veit ekki betur
Vel að orði komist Kristbjörn. Það mætti halda að þú værir í Frjálslynda flokknum!
Ég er sammála um að vera ósammála Vésteini hér líka
Ok, þetta er gjaldgengt sem húmor þó ekkert benti sérstaklega til þess að um slíkt væri að ræða, enginn broskall á eftir umræddri setningu t.d. En allt í lagi, fannst eitthvað skrítið að þú af öllum værir að dæma heila flokk eftir einhverjum einstaklingum innan hans. Býzt ekki við að þú sért stuðningsmaður slíkrar framkomu frekar en ég og vonandi sem flestir.
En jú, sumir af forystumönnum Frjálslynd flokksins eiga það til að koma til dyranna bara eins og þeir eru klæddir
Mitt innlegg, þar sem ég skírskotaði til Hitlers, var hins vegar skrifað í glettni og því til staðfestingar var broskall í lokin (:D).
Það er gott mál að menn séu klárir, skemmtilegir og með mótaða hugmyndafræði. Það gerir þá ekki að góðum pólítíkusum. Hjörtur nefndi Hitler, en það mætti taka nærtækari dæmi. Davíð Oddsson, t.d. — hann er klár, hann er með mótaða hugmyndafræði og ef maður telur fimmaurabrandara sem skemmtilega, þá mundi hann líklega teljast skemmtilegur líka. Lóðið er að það, að vera klár, skemmtilegur og með mótaða hugmyndafræði, gerir menn ekki að góðum pólítíkusum.
Jón Baldvin er sósíaldemókrati. Sósíaldemókratí er borgaraleg friðkaupa- og friðþægingarstefna og, eins og einhver orðaði það, spilar bridds við auðvaldið. Sósíaldemókratía reynir að lagfæra kapítalismann. Lagfæra galla sem er ekki hægt að lagfæra. Innbyggðar mótsetningar kapítalismans verða ekki lagfærðar með því að friðþægja þær. Langsamlega farsælasta leiðin (í raun sú eina sem er farsæl til langframa) er sú, að afnema kapítalismann. Ég skal ekki segja hvernig það verður best gert; sjálfsagt fer það eftir atvikum. Hitt er annað mál, að það er þarna sem sósíaldemókratismi fer óhjákvæmilega út af sporinu hugmyndafræðilega, um leið og í harðbakkann slær. Ég skil vel að menn vilji komast hjá átökum, að menn vilji gera út um málin á friðsamlegan hátt og að sumum finnist „stétt með stétt“ hljóma eins og flott slagorð. Það breytir ekki eðli stéttaskiptingarinnar eða mótsetningum kapítalismans.
Skemmtilegar pælingar hjá þér Vésteinn eins og þú átt vanda til
En það er nú einu sinni svo að það telzt vart skynsamlegt að afnema eitthvað nema menn viti hvað eigi að koma í staðinn. Það er yfirleitt auðvelt að gagnrýna ríkjandi ástand en erfiðara að bjóða upp á einhverjar raunhæfar leiðir í staðinn. Tek það fram að ég er ekkert að verja kapitalismann sem slíkan. Hins vegar ku ég vera frekar jarðbundinn einstaklingur að eðlisfari 
Til Hjartar:
Húmor kemst ekki alltaf rétt til skila, eins og þessi umræða ætti að sýna okkur. Það breytir því þó ekki að mér þykir ósmekklegt að líkja JBH, beint eða óbeint, við Hitler (einn mesta fjöldamorðingja sögunnar), jafnvel þó það sé gert í gríni.
Til Vésteins:
Að líkja JBH við DO er mun nærtækara eins og þú bendir á. Hins vegar verð ég að vera ósammála þér að DO sé með mótaða hugmyndafræði. Ef eitthvað er finnst mér DO gott dæmi um viðbragðapólitíkus, pólitíkus sem bregst við hverju einstaka máli með það fyrir augum að styrkja flokkinn og ríkisstjórnina. Hvaða hugsjón hefur Davíð? Hver er framtíðarsýn hans? Satt að segja man ég ekki eftir því að hafa heyrt manninn tala um hugmyndafræði. Í það minnsta ekki ítarlega. Óljósir frasar um frelsi einstaklingsins og einstaklingsframtak segja mér lítið sem ekkert.
Það að vera klár, skemmtilegur og með mótaða hugmyndafræði gerir JBH víst að góðum pólitíkus. Það að þér líki ekki við þá hugmyndafræði sem maðurinn stendur fyrir er annað mál. Ég skal glaður ræða við þig kosti og galla sósíaldemókratisma við annað tækifæri.* Það eina sem ég var að benda á í þessari grein er að JBH hefur mótaða hugmyndafræði sem hann getur útskýrt og rökstutt á skiljanlegan máta. Það er skortur á slíkum mönnum, hvort sem þeir aðhyllast sósíaldemókratisma eða eitthvað annað.
Þú virðist til dæmis aðhyllast einhverja stefnu, sem ég kann ekki að nefna (kommúnisma?), en getur samt ekki rökstutt hana: “Langsamlega farsælasta leiðin (í raun sú eina sem er farsæl til langframa) er sú, að afnema kapítalismann. Ég skal ekki segja hvernig það verður best gert; sjálfsagt fer það eftir atvikum.”
* Til dæmis undir greininni Frjálslyndur flokkur óskast.
Hmmm… hefði ekki haldið að ég þyrfti að endurtaka þetta en ég var ekki að líkja Jóni Baldvini við Hitler! Hvorki í gríni né alvöru. Ég tók hann einungis sem dæmi um að það væru almennt séð vart nægjanlegar kröfur til stjórnmálamanna að þeir væru einungis klárir, skemmtilegir og með mótaða hugmyndafræði til að ástæða væri til að hvetja sérstaklega til þátttöku þeirra í stjórnmálum. Ég vona að ég þurfi ekki að ítreka þetta einu sinni enn. Mér leiðist voðalega tvíverkanður hvað þá margverknaður
Piltar, þegar ég segist „[ekki skulu] segja hvernig það verður best gert; sjálfsagt fer það eftir atvikum“ er það meint sem varnagli. Í fyrsta lagi þykist ég ekki vita fyrirfram í smáatriðum hvað ætti að taka við, eða hvernig efnahagskerfi ætti að leysa kapítalismann af hólmi. Ég hef auðvitað mínar hugmyndir, en útfærsla krefst heilmikillar vinnu.
Þegar ég segi kapítalismi á ég við það fyrirkomulag, að tæki efnahagslífsins – tækin sem gjörvallt samfélagið framfleytir sér með – sé í eigu tiltölulega fámenns hóps auðmanna, meðan þorri fólks er launafólk og vinnur ekki fyrir sjálft sig heldur téða auðmenn. Að gefnu tilefni vil ég taka fram að ég er mjög vantrúaður á að ríkisvaldið sé lausnin!
Ég vil líka setja varnagla við þetta sem þú sagðir Vésteinn, varðandi að afnema kapitalismann. Það er í fljótu bragði ekki hlaupið að því að afnema slíkt „kerfi“ því að svona fyrirbrigði fela í sér mannlega hegðun varðandi samskipti. Eftir að stjórnmál komust til vits og ára og gömlu einveldisstjórninar voru lagðar niður þá hefur tilhneigingin verið sú að skipta fólki í hægri og vinstri og allt eftir því. ver stefna átti síðan sinn stað á ásnum. Við vitum náttúrulega báðir að þó að eitthvað standi fallegt á prenti þá hefur það ekki virkað jafn vel í raunveruleikanum, sagan hefur svo sannarlega sýnt okkur það.
Hinsvegar hlýtur að vera kominn tími á að bæði stjórnmálamenn og almenningur fari að losna undan þessum gömlu lummum og fáránlegum staðhæfingum um hægri og vinstri. Þetta getur í mesta lagi verið gott fyrir þá sem kalla sig stjórnmálaspekúlanta og eiga bara líf á fjögurra ára fresti þegar þeir geta myndað hópa þar sem allir eru með rauðvínsglös og tuðað yfir hvað gerðist í kosningunum og af hverju. Slíkt muldur leiðir aðeins af sér það eitt að búa til ágiskanir og getgátur.
Í eðli sínu er svokallaður „kapitalismi“ eins. Það er búið að persónugera eina slíka stefnu sem feitan burgeisa sem étur kökuna og mylsnuna líka frá horuðum verkamanni sem kemur frá Póllandi og vinnur í Kárahnjúkum. Málið er bara að þetta eru mannlegar hvatir sem búa þarna að baki og þeim verður ekki eytt svo auðveldlega. Þess vegna er ekkert skrítið að þú né aðrir sjáið lausnina sem ætti að leysa „kapitalisman“ að hólmi. Allar þessar stefnur byggjast á mannlegum hvötum og hneigðum til að maka krók sinn og gerast pattaralegur.
Við verðum þess vegna að fara að hugsa rökrétt og skynsamlega þegar kemur að því að taka ákvarðanir. Við erum enn föst í afdala stjórnarháttum sem eru farnir að mygla. En af hverju er því ekki breytt? Jú vegna þess að þeir sem komust í þessi völd vilja að sjálfsögðu ekki sleppa þeim. Er það vegna hugmyndastefnu eða hugsjóna? Nei það væri absurd að líta þnnig á málið. Það er vegna þess að þau hafa þessi völd. Þau vilja ekki sleppa völdunum. Fáránleikinn í þessu öllu saman er svo að þetta fólk tekur ákvarðanir fyrir mig og þig. Ekki vegna þess að það vill það heldur vegna þess að það getur það.
við þurfum fólk í valdastól sem er tilbúið að færa valdið aftur til fólksins.
Með því að kapítalisminn er vel þekktur, með kostum sínum og göllum, þá er það og vel þekkt sem einkennir hann. Þótt nákvæm útfærsla á almennilegu sósíalísku efnahagskerfi liffi ekki fyrir, þá vitum við eitt og annað um það, sem þyrfti að einkenna það. Fyrst og fremst ber að nefna eignahald á atvinnutækjunum: Í stað þess að fámenn stétt auðmanna einoki tækin sem samfélagið framfleytir sér með, þá sé atvinnutækjunum stjórnað á lýðræðislegan hátt, og þeim sé beitt til að fullnægja mannlegum þörfum en ekki til að mala gull handa fáum.
Annars líst mér vel á það, Siggi, að við ræðum málin tengt greininni um frjálslyndan flokk.
Kristbjörn, ég held að þú sért aðeins of fljótur á þér að fullyrða um mannlega hegðun. Kapítalismi er manninum ekki eðilslægur þótt ýmsir vilji að við höldum það. Maðurinn er að afar miklu leyti afurð samfélagsins sem hann elst upp við, og mótunaráhrif hins ríkjandi gildismats eru ótvíræð. Gildismatið mótast aftur af samfélagslegum aðstæðum, þar sem efnahagskerfið er í fyrsta sæti, enda efnisleg undirstaða samfélagsins. Efnahagskerfi sem gengur út á harðvítuga samkeppni, tortryggni og óvægna undirokun sumra undir aðra mótar fólkið vitanlega eftir því. Í annars konar efnahagskerfi, sem gengi út á samvinnu í stað samkeppni, og þar sem kúgun væri ekki boðorð dagsins heldur frelsi, þar væri full ástæða til að ætla að fólki liði allt öðru vísi og samskipti þess væru eftir því. Burtséð frá þeim beina efnahagslega ábata sem fólk hefði af því að þurfa ekki að framfleyta fitukeppunum líka.
Skiptingin í vinstri og hægri á rætur sínar að rekja til frönsku byltingarinnar og þótt ég sé framarlega í flokki þeirra sem vilji notast við öðruvísi kvarða, þá verður samt að viðurkennast að hægri-vinstri kvarðinn er gagnlegur að einu leyti: Hann er mælikvarði á lífsviðhorf. Öðrumegin er fólk sem hefur mannigildi í hávegum, hinumegin fólk sem setur „auð-gildi“ á oddinn. Að því leyti er kvarðinn ágætur, en nær ekki mikið lengra.
Þetta um að „kommúnisminn sé nú falleg hugsjón e hann virki bara ekki“ er gömul tugga og innihaldsrýr. Satt er það, að hingað til hefur ekki verið komið á laggirnar nútíma-kommúnísku samfélagi. Það er dagsatt. Það er hins vegar ekki vegna þess að það séu meinbugir á hugmyndunum sem slíkum. Margar byltingar hafa verið gerðar, sumar unnið sigur, en iðulega hefur gagnbultingin haft betur fyrr eða síðar. Í Ráðstjórnarríkjunum hafði gagnbyltingin betur strax á fyrstu árunum. Þar spiluðu inn í margir þættir sem of langt mál er að fara út í hér að sinni.
Ráðstjórnarríkin gáfu sig út fyrir að vera frjálst sósíalistaríki. Ég vil hérna benda ykkur á eina algenga villu: Vesturlandabúar hlógu að fjálglegum yfirlýsingum sovéskra yfirvalda um að Rússar væru frjálsir. Burtséð frá nokkrum trotskíistum virðast samt fáir hafa efast um að þar væri á ferðinni gæfulegur sósíalismi. Spurningin er: Hvers vegna efuðust menn um annað en ekki hitt? Svarið er: Vegna þess að það þjónaði hagsmunum ráðastéttarinnar prýðilega að telja fólki trú um að þarna væri á ferðinni þvottekta sósíalismi.
Kristbjörn, ég er fyllilega sammála því að lýðræðið verði virkara. Það er hreint og beint fráleitt að almenningi komi stjórnmál ekki við nema á fjögurra ára fresti. Hvað þykjast þessir menn vera? Það sem varðar okkur kemur okkur við og það er ekki nema eðlilegt að við höfum sem mest áhrif á það. Dags daglega ef þess er þörf. Ég er líka alveg sammála því að við felum daglega umsýslu hins opinbera fólki sem ber hag almennings fyrir brjósti í staðinn fyrir þessa spilltu eiginhagsmunapotandi nepótista sem nú ráða ríkjum.
Grunvallaratriðið er þetta: viljum við koma á einhverju kerfi af því að það er kallað kommúnískt eða kapítalískt eða viljum við koma á kerfi þar sem að skynsamar ákvarðanir eru teknar hverju sinni? Ég verð að segja að ég hallast að því síðarnefnda. Og það er hægt að koma slíku kerfi á. Það sem þarf fyrst að gera er að koma í veg fyrir að það vald sem þarf til að stjórna samfélaginu verði skipt í einingar sem hafa ekki ítök í hvor annarri. Þar á ég við dæmi einsog að það er útí hött að ráðherra skipi hæstaréttardómara. Við hljótum öll að sjá að þó Björn Bjarnason tali um að við þurfum að auka vald fólksins í landinu þá yrði hann síðastur til að gefa þessi völd sín eftir svo að það mætti verða. Ráðandi einstaklingar gefa ekki vald sitt eftir einsog ég sagði áður. Það nákvæmlega mundi gerast hjá Maó formanni eða Bush eða hverjum sem fer með völdin. Þeir mundu ekki gefa sig fyrr en í fulla hnefana.
Við þyrftum einnig að losa um flokksræðið í íslenskri pólitík. Vald flokkanna er forsendan fyrir því að afvelta luramenni ráða hér ríkjum. Og þó að stjórnarandstæðan mótmæli því harkalega hversu valdið er komið á fárra hendur þá fullyrði ég það að valddreifingin mundi ekki breytast þó þeir kæmust í stjórn. Þetta er nefnilega allt fólk sem fitnar við ríkjandi stjórnarfar.
Ég held ég hafi ekki sagt að kommúnistinn virki ekki í reynd, frekar en önnur hugmyndafræði og ég er alveg sammála þér um þá þætti að það hafi ekki verið fullreynt.
Varðandi eignarréttinn þá held ég að við horfum fram á að ef það er eitthvað öruggt í heiminum að meðtöldum dauðanum og skattinum þá er það eignarrétturinn. Því miður er það þannig að einhver þarf að eiga tækin, hitt gengur bara ekki upp. Við getum ekki horft framhjá hlutum einsog græðgi og girnd og þar af leiðandi ásælist alltaf einhver eigurnar. Þar af leiðandi er útilokað að koma í veg fyrir að einhver eignist eitthvað. Atvinnutæki getur líka verið hvaða tól sem er og það yrði alltaf á færi einhvers að taka ákvörðun um hvernig bæri að nota það. Og ég sé ekki fyrir mér að samfélagið fari að kalla saman þing til þess að ákveða hver eða hvar eigi að beita hamri eða veiðistöng.
Samkeppni er gott dæmi um hugmyndastefnur. „kapitalisminn“ vill setja allt í samkeppni og markaðurinn eigi að ráða. Hinsvegar vitum við að samkeppni á síður en svo alltaf við þó hún eigi það sannarlega stundum. T.d. er gott að hafa samkeppni á bensínstöðvum en ekki í skólakerfinu. Þessvegna megum við ekki hengja okkur í duttlungafullum skilgreiningum hugmyndafræðinnar.
Ég er sammála þér um flest þetta, Kristbjörn. Ég tek fyrir eitt í einu:
Það er algert aukaatriði hvað eitt kerfi er kallað. Nafngiftirnar eru til þess að lýsa því hvað er einkannandi fyrir hvert kerfi. Ég treysti engum betur til að taka skynsamlegar ákvarðanir en þeim sem þær varða. Með öðrum orðum, lýðræðislegt efnahagskerfi væri á flestan eða allan hátt betra en óskapnaðurinn sem við notumst við núna. Katpítalisma fylgir óhjákvæmilega arðrán, firring, valdbeiting, bruðl, mengun og atvinnuleysi, svo eitthvað sé nefnt.
Eins og ég hef áður sagt get ég ekki, á þessu stigi málsins, fullyrt neitt um hvernig betra kerfi yrði komið á laggirnar. Hins vegar hef ég mikla trú á að vegir friðsemdar og lýðræðis séu færir, og það er sá hestur sem ég veðja á. Fyrir því er fleiri ástæða en ein, sem ég nenni ekki að fara út í hér og nú. Vitanlega þyrfti fyrst að fara fram ítarleg uppstokkun á stjórnkerfinu. Þetta á að heita lýðræðisríki, en fjandakornið að það sé það í alvörunni! Ég hugsa að önnur oðr lýsi okkar stjórnkerfi ekki betur en plútókratía – yfirráð þeirra sem eiga peninga. Borgaralegir flokkar eru sjaldan annað en yfirskin, tæki mismunandi hópa í samfélaginu til að komast til valda. Það mætti vel gefa flokkakerfinu gaum. Þrískipting ríkisvaldsins er svo annað, sem verður að vera alveg á kristaltæru. Björn Bjarnason er með puttana í öllu: Hann er þingmaður, hann er ráðhera og skipta auk þess dómara! Fyrir utan það var hann borgarfulltrúi síðast þegar ég vissi. Ekki kaus ég hann!!
Svo eru atriði eins og fjölmiðlar. Það er talað um fjölmiðlafrelsi eða prentfrelsi, en hvað er átt við? Kristbjörn, hefur þú bolmagn til að gega út dagblað og senda á tugþúsundir heimila á hverjum degi? Nei, heldur ekki ég. Það er falskt prentfrelsi, þegar aðeins sumir geta notið þess en aðrir ekki. Þeir einir geta haldið úti fjölmiðli sem hafa bolmagn til þess, og fjölmiðill er, eins og við vitum, máttugt tæki til að móta skoðanir fólks á hlutunum.
Ég held að það sé hægt að snúa valdataumana úr höndum skíthælanna með friðsamlegum og lýðræðislegum hætti. Það sem til þyrfti væri almenn meðvitund um hvernig í pottinn er búið. Fjöldahreyfingu sem vægi svo þungt á metunum að valdastéttinni væri ekki stætt á öðru en að gefa eftir. Hún mundi ekki gefa meira eftir en hún þyrfti, þannig að hreyfingin þyrfti að hafa bjargir til að fylgja kröfum sínum eftir og hún þyrfti að hafa einhvers konar forystu. Ég tek fram að ég er ekki að tala um enn einn stjórnmálaflokkinn. Alla vega ekki á þessu stigi málsins. Massíva og þverpólítíska grasrótarhreyfingu með skýra stefnuskrá. Slík hreyfing gæti komið í kring miklum breytingum, sem gætu virkað sem opnaðar dyr til frekari breytinga. Almenningi væri hleypt að stjórntækjunum. Alvöru lýðræði komið á. Síðan gæti almenningur gert það sem hann teldi rétt.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Ég er ekki sammála þér, Kristbjörn, að eignarrétturinn sé svona öruggur. Þegar öllu er á botninn hvolft hvílir hann ekki á öðru en valdbeitingu. Þú átt ekkert nema vegna þess að þú hefur burði til að varna öðrum þess að taka það af þér. Ef þú ert valdastéttin eru þessir „burðir“ lögregla, her, dómstólar, löggjöf, landhelgisgæsla o.s.frv. Nú … það verður ekki stokkið í einu stökki úr kapítalisma til kommúnisma. Í millitíðinni er það tímabil sem kallast sósíalismi. Það er aölögunartíminn, þegar nýja samfélagsskipanin festir sig í sessi, þróast og búið er í haginn fyrir hið stéttlausa samfélag, kommúnismann. (Nei, ég er ekki að tala um Ráðstjórnarríkin eða Norður-Kóreu!) Það er í sjálfu sér ekkert sem segir að einkaeignarréttur verði að vera afnuminn samstundis. Reyndar held ég að það sé alls ekki farsæl aðferð. Það má vel hugsa sér að t.d. eitthvað samfélag eigi og reki atvinnutæki. Samfélag, bæjarfélag, ráð, nefnd sem sér um sjálfseignarstofnun, hlutafélag í eigu starfsmannanna eða hvernig sem menn kjósa sjálfir að hafa rekstrarformið.
Auðvitað er Davíð Oddsson góður pólitíkus, common. Meira að segja andstæðingar hans viðurkenna. Ef Davíð er ekki góður stjórnmálamaður, hver er það þá eiginlega????
Til Ágústar Borgþórs:
Davíð Oddsson er ekki góður pólitíkus samkvæmt þeirri skilgreiningu sem ég setti fram í umræddri grein. DO er ómumdeilanlega klár og mörgum finnst hann afar skemmtilegur. Hann er hins vegar ekki mikill hugmyndafræðingur. Þetta er meira að segja eitthvað sem margir stuðningsmenn hans viðurkenna. Öflugur leiðtogi með óljósa hugmyndafræði.
Til Vésteins:
Kapítalismi og eignarétturinn eru afleiðingar frelsisins, mjög góðar afleiðingar í þokkabót. Svar þitt við vandamálum heimsins virðist vera að afnema frjálsa verslun og samkeppni og þjóðnýta allar eignir. Af því þér finnst það betra fyrirkomulag. Slíkt yrði aldrei gert nema með vægast sagt gífurlegri valdbeitingu og grófri atlögu að frelsi einstaklinga. Fátækt og mismunun á sér vissulega stað í “frjálsum kapítalískum lýðræðissamfélögum”. Það þýðir samt ekki að lausnin sé sú að afnema frelsi, frjálsa verslun eða lýðræði. Reyndar eru ekki til neinar einfaldar og öruggar lausnir við vandamálum heimsins eins og kommar og frjálshyggjumenn virðast halda. Eins og ég hef svo oft áður fjallað um hér á þessum síðum tel ég frjálslynda jafnaðarstefnu vænlegasta til árangurs. En ef þið hafið eitthvað út á þá hugmyndafræði að setja mæli ég með að þið skrifið ykkar athugasemdir þar.
Ég var einmitt að því, Siggi minn.
Þú misskilur hrapallega. Eignarrétturinn er ævaforn og allt frá upphafi stéttaskiptingar hefur valdastéttin byggt völd sín á eign – eða yfirráðum – yfir framleiðslutækjum samfélagsins. Eignarrétturinn hefur ekkert með frelsi að gera, nema síður sé. Því síður kapítalisminn. Hann er afleiðing tækniframfara á miðöldum, verslunar, smáiðnaðar, landafunda, merkantílisma og iðnbyltingar. Kapítalisminn gat af sér borgarastéttina og það var borgarastéttin, í bandalagi við fleiri stéttir, sem steypti einvaldskonungum og tók sér það sem við köllum gjarnan frelsi. Borgaralegt lýðræði. Það gerði borgarastéttin með valdbeitingu.
Þótt borgaralegt lýðræði hafi vissulega verið framsækið og stórt stökk fram á við í þróuninni, þá þýðir það ekki að kapítalisminn sé alla tíð framsækinn. Hann er það samanborið við eldri og frumstæðari efnahagskerfi, bændaánauðina og þrælahaldið, en hann er líka takmörkunum háður.
Kapítalismi tekur öllum eldri efnahagskerfum fram að því leyti að hann getur framleitt meira af vörum og með minni tilkostnaði. Vélvæðing og iðnvæðing hafa aldrei verið meiri og framleiðslan ekki heldur. En kapítalisminn ber feigðina í sér. Sífellt meiri samþjöppun auðs og valda skekkir jafnvægi samfélagsins. Stöðugt sérhæfðari verk og fjarlægari framleiðsla gera fólk sífellt firrtara. Reglulegar kreppur með tilheyrandi atvinnuleysi, eymd og volæði. Stríðsátök og milliríkjadeilur. Spilling og undirferli, tortryggni og svindl. Það kemur margir ljótir eiginleikar í ljós þegar maður sviptir hulunni af þessu skrímsli.
Andaðu með nefinu. Þú ferð út um víðan völl. Frjálsa verslun sé ég enga ástæðu til að afnema. Samvinna vil ég að komi í stað samkeppni. Þjóðnýting hljómar illa, en felur alls ekki endilega í sér valdbeitingu. Ég er ekki að tala um að ríkið taki allt eignarnámi. Ég er að tala um að samfélagið eigi það sem samfélaginu ber. Það eigi með sig sjálft, sé ekki upp á náð auðvaldsins komið. Athugaðu þennan möguleika: Venjulegt fólk tekur sig saman um að stofna sósíalískt fyrirtæki sem það á í sameiningu og vinnur við sjálft. Það rekur fyrirtækið sitt vel og gengur vel í samkeppni við kapítalísk fyrirtæki á markaðnum. Smám saman bolar það keppinautnum út í heiðarlegri samkeppni. Hvar er gífurleg valdbeiting fólgin í þessu?
Einfaldar og öruggar lausnir? Láttu þér ekki detta í hug að ég haldi að umbreyting til vel heppnaðs sósíalisma sé einfalt verk eða laust við áhættu. Öðru nær. Það er í senn þrælflókið og afspyrnu vandasamt. Einkaeignarhald fámennrar stéttar kapítalista yfir efnahagskerfinu er samt grundvallarmeinið. Það er ekki eins einfalt og það hljómar en það er ekkert gífurlega flókið heldur.
Lítið á [þetta] til að sjá athugasemdir mínar við grein Sigurðar um sk. frjálslynda jafnaðarstefnu. Ég skrifaði þær áðan en linkurinn virðist hafa misfarist eitthvað.
Siggi. Davíð sannar það þá að góður pólitíkus þarf ekki að hafa mótaða hugmyndafræði. Það er ekki síður mikilvægt fyrir pólitíkus að vera svo lífseigur að slægur að hann geti komið góðum málum í höfn. Þar skilur á milli Davíðs og Jón Baldvins.
Skyldi það vera enn hluti af mótaðri hugmyndafræði Jóns Baldvins að Íslendingar megi alls ekki stunda bankaviðskipti við aðra en ríkið? Hvað þá með að enginn annar en ríkið megi reka útvarp og sjónvarp?
Til Ágústar:
Ég var að skilgreina hvað mér þykir einkenna góða stjórnmálamenn. Fyrir mér skiptir hugmyndafræði miklu máli, reyndar meira máli en að vera „lífseigur að slægur að hann geti komið góðum málum í höfn“. Þetta er bara mín skoðun.
Til Rúnars:
)
Nei það er ekki hluti af hugmyndafræði JBH, enda hefur hann og Alþýðuflokkurinn sálugi átt hvað mestan þátt í því að draga úr slíkum ríkisforráðum. Sem betur fer er það ekki heldur lengur hluti af hugmyndafræði sjálfstæðismanna að banna frjálsar útvarpsstöðvar. Sjálfstæðismenn vilja líka flestir nú einkavæða bankana í dag og sumir eru jafnvel komnir á sömu skoðun á frjálslyndir jafnaðarmenn og vilja opna fyrir innflutning á landbúnaðarvörum og afnema ofurtolla og ríkisstyrki. Skemmtilegt hvað hugmyndafræði nær allra tekur breytingum (nema hugmyndafræði Björns Bjarnasonar, hann segist aldrei hafa skipt um skoðun
Ég dæmi stjórnmálamenn og ríkisstjórnir af verkum þeirra, sérstaklega í efnahagsmálum sem eru mikilvægasti málaflokkurinn, en ekki eftir blaðagreinum eða ummælum í helgarviðtölum. Það sem ég rakst á hér var sú skoðun að tilteknir hæfileikar dygðu ekki til að gera úr þeim góðan stórnmálamann og síðan var tekið dæmi af Davíð Oddssyni, rétt eins og það blasi við öllum að það sé einmitt ekki góður stjórnmálamaður. En fjandakornið, mikið má fólk hafa lesið yfir sig af greinum gegn fjölmiðlafrumvarpinu til að geta ekki viðurkennt að Davíð Oddsson sé góður stjórnmálamaður.
Efnahagsmál eru vitaskuld afar mikilvæg. Þess vegna tel ég að DO og Sjálfstæðisflokknum sé ekki treystandi fyrir þeim. Fáir flokkar hafa staðið sig eins vel í því að blása út ríkisbáknið. Ég nenni samt ekki í einhverja pisskeppni við þig um það hvaða flokkur hefur staðið sig best í efnahagsmálum. Annars viðurkenni ég það að DO er frábær stjórnmálamaður (eins og þú skilgreinir það). Hann er bara ekki mikill hugmyndafræðingur. Ég stend við það
Á ekki Jón Baldvin aðallega heima á Vogi?
Hvenær kemur næsta barnabókinn frá Balla ég frétti að hún ætti að veru um hann og ómar(frikka)
Ferðu ekki að setja inn nýja grein, Siggi?
Segir Siggi: „…enda hefur hann og Alþýðuflokkurinn sálugi átt hvað mestan þátt í því að draga úr slíkum ríkisforráðum.“
Ókei, ég bít. Nefndu mér einn alþýðuflokksmann sem greiddi atkvæði með því að aflétta lögum um einkaleyfi ríkisins á útvarpsrekstri. Ég meina það í alvöru, því ég finn ekki þá atkvæðagreiðslu á vefsíðu Alþingis.
Annars er ég fyllilega sammála að Jón Baldvin er þrælskemmtilegur karakter. Það er hrein unun að hlusta á og lesa ræðurnar hans.
Og alveg er ég viss um að hann myndi kalla suma fastagesti hér „sósíalista andskotans“
Til Ágústar:
Það fer vonandi að líða að því. Bara búið að vera svo mikið að gera hjá mér, auk þess sem “andinn” hefur ekki komið yfir mig síðustu daga. Ég nenni ekki að skrifa nema ég viti að afraksturinn verði hin tærasta snilld!
p.s. Af hverju linkar þú alltaf á “agustborghor.blogspot.com” þegar veffangið þitt er “agustborgThor.blogspot.com”? Er þetta viljandi gert?
p.s.s. kíki reglulega á síðuna þína og hef gaman af!
Til Rúnars:
Veistu ég þarf ekki að fletta þessu upp. Pólitíkusar í öllum flokkum hafa staðið fyrir eitthvað sem flestum finnst undarlegt í dag. Þetta veistu. Þetta á við alla flokka sem eru á þingi í dag. Jafnaðarmenn (í Alþýðuflokknum og að hluta til einnig í Samfylkingunni) hafa í mörgum málum verið frjálslyndari og jafnvel “hægrisinnaðri” en kollegar þeirra í Sjálfstæðisflokknum. Get ég nefnt landbúnaðarmál og kröfuna um aðskilnað ríkis og kirkju. Enginn flokkur er fullkominn að mínu mati, eða kemst mjög nálægt því að vera fullkominn.
Þar erum við sammála
HPMe, líka sammála þér þar
Siggi minn, nú verðurðu að hífa upp um þig buxurnar. Ýmis mál eru í deiglunni núna, t.d. kaup Símans á Skjá einum, en þú ert ennþá að spá í hvort Jón Baldvin eigi að snúa aftur í pólitík. Nýja grein og nýja umræðu, takk!