Hvers vegna dó Bel?
Höfundur: Sigurður Hólm Gunnarsson
Efnisorð: Heimspeki, Söguhorn, Trú
Viðbrögð: Ummæli (
Ný kvikmynd um píslarsögu Krists hefur vakið gríðarlega athygli og haft mikil áhrif á fólk víðs vegar um heiminn. Klerkar og aðrir trúarleiðtogar hafa margir sagt myndina stórkostlega og jafnvel blessaða því hún sýnir „rétt frá“ því hvernig Kristur þjáðist og dó fyrir syndir manna. Fyrir utan íslensk kvikmyndahús sem sýna píslarsöguna standa trúmenn og dreifa bæklingi með fyrirsögninni: „Hvers vegna dó Jesús?“ Þeir vita ekki píslarsaga Jesús er ekkert annað en gömul endurunninn goðsaga. Menn geta alveg eins spurt: „Hvers vegna dó Bel?“.
Nánast allt það sem er sagt um líf Jesú er byggt á eldri goðsögum. Þannig hafa ýmsir fræðimenn bent á að nánast ekkert frumlegt sé að finna í guðspjöllum Biblíunnar. Það er sama um hvað er talað. Lífshlaup hans, kraftaverkin, boðskapinn eða persónurnar. Allt er byggt á goðsögum um eldri frelsisguði. Má þar nefna Mítra, Bel, Horus, Atys, Themmuz, Dionysus, Krisna, Hesus, Indra, Bali, Iao, Alcestis, Quexalcote, Wittoba, Prometheus, Quirinus og ýmsa fleiri. Allir dóu þeir fyrir syndir mannanna, flestir voru eingetnir, þeir frömdu kraftaverk, dóu og risu upp frá dauðum. Allir eiga þeir það einnig sameiginlegt að vera gleymdir úr minnum manna. (Fjallað er nokkuð ítarlega um upprunna sögunar um meyfæðingu Krists í greininni „Fæðingu sólarinnar fagnað„.)
Bel og Jesú
Meira en 2000 árum áður en Jesú er sagður hafa verið á Jörðu trúðu Babýlóníumenn á frelsisguðinn Bel. Sögurnar sem sagðar voru um Bel voru um margt keimlíkar þeim og sagðar hafa verið um Jesú.
Sagan af dauða Bel hefur meðal annars varðveist í um 2000 ára gömlum fleygrúnum sem eru varðveittar í The British Museum. Í þeim kemur fram að haldnar voru leiksýningar til heiðurs Bel, dauða hans og upprisu, þar sem áhorfendur fengu tækifæri til að upplifa fórn frelsisguðsins, ekki ólíkt því og kvikmyndahúsagestir fá að gera í dag.
Píslarsaga Bels
Ef marka má heimildir hófu babýlónískir prestar leiksýninguna (athöfnina) á því að láta áhorfendur (söfnuðinn) syngja sálma og síðan var farið með nokkrar bænir. Eftir það hófst hin eiginlega leiksýning. Leiksýning sem kalla mætti „Píslarsaga Bels“.
1. atriði – Bel er handtekinn
Leiksýningin hefst á því að Bel er handtekinn af hermönnum.
2. atriði – Réttað yfir Bel
Sýnt er frá réttarhöldum yfir Bel sem fram fer í dómshúsi. Þar koma vitni fram og vitna gegn frelsisguðinum. Dómarinn telur Bel saklausan en hann er engu að síður dæmdur til dauða.
3. atriði – Bel barinn til óbóta
Í þessu atriði er sýnt hvernig Bel er hæddur og barinn í kjölfar þess að hann hefur verið dæmdur til dauða.
4. atriði – Bel leiddur upp fjallið
Verðir (hermenn) draga Bel með sér upp á fjall.
5. atriði – Tveir glæpamenn með Bel, annar látinn laus
Réttað er yfir tveim glæpamönnum eftir að Bel hefur verið dæmdur. Annar þeirra er fundinn sekur og er einnig dæmdur til dauða en hinn fundinn saklaus og honum sleppt. Bel er drepinn (nákvæmlega hvernig er ekki vitað. Líklegast hengdur eða krossfestur) uppá fjallinu.
6. atriði – Uppþot í kjölfar dauða Bel
Mikill æsingur á sér stað í borginni í kjölfar þess að Bel hefur verið leiddur upp á fjallið. Í þessu atriði er sagt frá því.
7. atriði – Föt Bels fjarlægð
Líkami Bel er borinn niður af fjallinu. Föt frelsarans eru fjarlægð og líkið búið undir greftrun.
8. atriðið – Bel grafinn í fjallinu
9. atriðið – Grátandi kona heimsækir greftrunarstað Bels
Kona kemur að greftrunarstaðnum og grætur. Óvíst er hvort konan er móðir, eiginkona eða ástkona frelsarans.
10. atriði – Bel rís upp frá dauðum
Í lokaatriðinu er svo sagt frá því hvernig Bel sigrar dauðann og rís upp úr gröf sinni.
Hver trúir á Bel?
Enginn trúir á Bel í dag. Hann var samt sagður sonur Guðs og frelsari manna. Rétt eins og svo margir aðrir frelsisguðir dó hann fyrir syndir okkar mannanna og reis svo aftur upp frá dauðum. Menn hafa samt gleymt Bel og fórnardauða hans. Enginn spyr lengur: „Hvers vegna dó Bel?“ Kannski að það breytist ef einhver frægur leikstjóri ákveður að gera Hollywood mynd um þennan frelsisguð sem nánast allir hafa gleymt. Hver veit?
Heimildir:
Almanak Háskóla Íslands
The Winter Solstice & Christmas – Atheist Alliance International
Encyclopædia Britannica
“The History of the Decline and Fall of the Roman Empire” – Gibbon, Edward
“The Psychic Stream” og “The Curse of Ignorance” – Findlay, Arthur
Vísindavefur HÍ – Um páska páskar
Sjá nánar:
Formaður Félags ungra jafnaðarmanna segir satt
Tengt efni:
Fæðingu sólarinnar fagnað
Smá forvitni, hvaðan færðu heimildir þínar um Bel?
Ég var að skoða á netinu og leita að upplýsingum um Bel, hvergi fann ég upplýsingar um neitt líkt „píslarsögu“ hans.
Heimildir mínar voru:
http://en.wikipedia.org/wiki/Marduk
http://www.pantheon.org/articles/m/marduk.html
http://killeenroos.com/1/SUMEGODS.htm
http://search.eb.com/eb/article?eu=52077 (Encyclopydia Britannica online)
Skv. Encyclopydia Britannica á netinu þá er „Marduk was later known as Bel, a name derived from the Semitic word baal, or “lord.”“
Þarna er verið að tala um Marduk, sem var seinna þekktur sem Bel og var Babýlonskíur Guð.
Engar upplýsingar eru þarna um dauða hans eða upprisu.
Hins vegar fannst mér eftirtektarvert að nafnið Bel er komið frá orðinu baal (sjá tilvitnun í EB að ofan). Það er nefnilega talað um Baal í Biblíunni, og Nebúkadnesar konung Babýloníumanna. Þetta styður að mínu mati trúverðugleika þeirra bóka í Biblíunni sem fjalla um það, þar sem mér sýnist þetta viðurkenna tilvist þeirra.
En það væri a.m.k. áhugavert að vita hvaða heimildir eru fyrir dauða Bel
Sæll aftur Benjamín,
Eins og segir í grein minni er þessi píslarsaga Bel fengin úr fleygrúnum sem geymdar eru í The British Museum. Um þetta er fjallað í ýmsum bókum og fræðiritum. Ég styðst einkum við ítarlega umfjöllun sem er að finna í bókinni “The Psychic Stream” eftir Arthur Findlay. Sú bók fjallar um uppruna og þróun helstu trúarbragða heims. Afar áhugaverð og ítarleg bók.
Það er rétt hjá þér að Bel er bara ein birtingarmynd af Baal. En það er minnst á Baal oftar en einu sinni í Biblíunni, enda var trúin á Baal ein af þeim trúarbrögðum sem keppti um hylli manna á sama tíma og gyðingar trúðu á Jehóva.
Ég skil ekki alveg hvað þú átt við um að það styðji trúverðugleika Biblíunnar að minnst sé á Baal.
Heimildirnar sem ég vitna til eru semsagt umræddar fleygrúnir. Á móti kemur að píslarsaga Baal er heldur ekkert einstök, hún á sér ennþá eldri fyrirmyndir. Sama má segja um aðrar sögur sem sagðar hafa verið um Jesú og fleiri frelsara. Sjá t.d. grein mína: Fæðingu sólarinnar fagnað.
„Heimildirnar sem ég vitna til eru semsagt umræddar fleygrúnir.“ Þannig að þú Sigurður getur lesið fleygrúnir og skilið þær?
Að sjálfsögðu. Lest þú ekki fleygrúnir???
Það er nú alltaf góð regla að vitna í heimildir, sérstaklega þegar það er verið að tala um einhverja skrýtnar heimildir (sem við hljótum að vera sammála um að fleigrúnir frá Babýlótímum eru).
Síðan er alltaf góð vísindaleg aðferð að fá aðrar heimildir sem styðja frumheimildina. Fá stðafestingu á öðrum stöðum.
Enda vitna ég í heimildir Jens. Þú getur lesið um tengsl Jesú við aðra frelsara í fjölmörgum fræðibókum og á ég þær margar. Þegar ég skrifaði greinina notaðist ég við bókina The Psychic Stream eftir Arthur Findlay (sjá heimildaskrá). Svo má auðvitað nefna fjölmargar heimildir til viðbótar. Til dæmis eftirfarandi bækur:
The Christ Conspiracy: The Greatest Story Ever Sold
The Jesus Mysteries : Was the „Original Jesus“ a Pagan God?
The Jesus Puzzle
The Book Your Church Doesn’t Want You to Read
Svo má benda á að þetta er hefðbundin grein skrifuð af áhugamanni um sögu, heimspeki og trúarbrögð en ekki mastersritgerð eða fræðibók um Laxness
. Því er ég ekki með tilvísanir inn í miðri grein.
Svo segir þú að babýlónískar fleygrúnir séu undarleg heimild. Hvernig í ósköpunum þú finnur það út skil ég ekki. Þekking okkar á fornum samfélögum byggist nú fyrst og fremst á rituðum heimildum, oft í formi fleygrúna (fornmenn notuðu ekki sama letur og við eins og þú veist) Þannig höfum við fræðst um fornt íslenskt samfélag einmitt með því að lesa rúnir. Eins og segir í greininni eru umræddar rúnir að finna í The British Museum og um þær hefur meðal annars verið fjallað í bókum eins og The Psychic Stream sem fjallar einvörðungu um þróun og uppruna trúarbragða mannkyns.
En ég get kannski ekki fjallað um þetta mál af því ég er ekki með þessar blessuðu rúnir heima hjá mér og ég er ekki fluglæs rúnalesari?
Ég gerði mér lítið fyrir og leitaði aðeins á google (í 2 mínútur) og fann bara ágætlega mikið af umræðum um Bel/Jesú.
Sjá umræður á LibertyForum
Skeptic Files
Á BobK Website er afskaplega góð umfjöllun um tengsl Jesús og Bel. Byggð á nýlegri athugunum en Arthur Findlay vitnar til.
Ótal margar síður um þetta efni eru að finna á vefnum. Ég hvet lesendur til að kynna sér málin upp á eigin spýtur.
Vegna mikils áhuga ætla ég að setja saman ítarlega grein á næstunni þar sem ég fjalla um heiðinn uppruna kristinnar trúar.
Jólin, páskarnir, krossfestingin, upprisan, sköpunarsagan, meyfæðingin, sonur guðs og jarðnseskrar móður, gullna reglan og annar siðferðisboðskapur, skírnin, heilagur andi, heilög þrenning, sakramentið, brauðið sem líkami frelsarans og vínið sem blóð hans, kristur, lambið, ljós lífsins, upphafið og endirinn, lærisveinarnir tólf, „vitringarnir“, stjarnan sem birtist við fæðingu frelsarans, skipun konungs um að drepa öll sveinbörn og nánast allt annað það sem kristin trú byggist á er endurunnið úr öðrum trúarbrögðum og venjum.
Vonandi gefst mér tími til að birta þennan pistil á næstu dögum. Fyrir áhugasama skal ég birta ítarlega heimildarskrá ásamt blaðsíðutölum og upplýsingum um ítarefni.
Hvers vegna dó Bal?
Þess má geta að biblían talar mikið um hinn bablíóníska/assýriska guð Bal. Bel er grískt og latneskt heiti yfir þann guð, en Baal er orðið sem Kaldear notuðu, og íslenska þýðing segir bara Bal
Bel/Baal þýðir höfðingi eða drottinn.
Bel var meðlimur í hinni baýlónísku/assýrísku þrenningu, ásamt Ea, og Anu. Bel var guð lands, en Anu og Ea guðir sjávar og lofts. Þetta voru ekki einu guðirnir, enda var Bel faðir guðanna, en kona hans Belít móðir þeirra. Bel er því ekki „Hinn eini sanni Guð“ sem tekur á sig mynd manns, í sama skilningi og Jesús gerir.
Ýmislegt er athugavert við samanbuðr þinn á píslardauða Bels og Jesús, og rúnirnar (hugsanlega) þýddar í ljósi óskhyggju. Fyllt er í eiður til að láta söguna lýkjast atburðarrás guðspjallanna: http://www.tektonics.org/copycat/baal01.html
Sagan af Jesú í N.T. er full af sögulegum persónum, eins og Águstusi, Heródesi, sonum hans, Pílatusi og fleirum (um 30 allt í allt í N.T. , þar af margir í guðspjöllunum sjálfum). Þetta eru aðilar sem sagnfræðin hefur sannað, þannig að hafið sé yfir allan skynsamlega vafa, að hafi raunverulega verið til. (fyrir utan að lýsa stjórnmála ástandi, bæjum, borgum og landsvæði með réttum hætti). Slíkt á enganvegin við um sögupersónurnar í leikritnu um Bel.
Þó að Star Trek þættirnir hafi litið dagsins ljós á undan geimferðaráætlun Bandaríkjamanna, þá er ekki þar með sagt að frásagnir af áætluninni sem við lesum séu skáldskapur byggður á mýtunni um Star Trak.
Skemmtileg frásögn er af Bels-dýrkun í apókrífubókinni „Bel og Drekinn“ http://www.carm.org/lost/bel.htm
Að lokum vil ég hvetja alla unga búsetta í nágreni Akureyrar að koma á kvöld ungafólksins á föstudögum klukkan 20:00, frá og með 1.sept
ég gleymdi að segja að kvöld ungafólksins eru í Hvítasunnukrijunni á Akureyri, Skarðshlíð.
Sæll Sindri,
Það hefur lengi verið vitað að augljós tengsl eru á milli kristinnar trúar og eldri trúarbragða. Þessi útgáfa af goðsögninni um Bel/Baal (þær eru til fleiri) er bara eitt lítið dæmi. Þú getur lesið nánar um þessi tengsl í greininni “Fæðingu sólarannar fagnað”.
Ekki halda að þessi augljósu tengsl séu uppfinning einhverra trúleysingja. Upphafsmenn kirkjunnar vissu vel af þessum tengslum og höfðu töluverðar áhyggjur af þeim. Kirkjufaðirinn Justin Martyr (f.100 – d.165) segir m.a. (ég leyfi mér að vitna á ensku):
Þar sem kristni er svo lík öðrum eldri trúarbrögðum eins og raun ber vitni er eðlilegast að álykta að kristna goðsagan hafi verið byggð á eldri goðsögum um frelsisguði. Þessu hafa kristnir trúmenn ætið hafnað. Téður Justin Martyr útskýrði tengslin með því að kasta fram þeirri ótrúlegu kenningu að eldri trúarbrögð væru fölsun djöfulsins. Í stað þess að viðurkenna að næstum allar kenningar, sögur, kraftaverk og allir helgisiðir kristinnar trúar eru byggðar á eldri trúarbrögðum var því haldið fram að djöfullinn hefði vitað að Kristur myndi koma og því ákveðið að búa til trúarbrögð mörg hundruð árum áður til að villa mönnum sýn. Aðeins forfallnir trúmenn falla fyrir slíkum rökum.
Þessar upplýsingar má finna á vef kaþólsku kirkjunnar: http://www.newadvent.org
Eina athugasemd vil ég gera við málflutning þinn þar sem þú segir:
Ég er að lesa tvær skáldsögur þessa dagana. Báðar eru uppfullar af sögulegum persónum sem voru og eru til. Þýðir það þá að skáldsögurnar sem ég er að lesa séu í raun byggðar á raunveruleikanum? Nei, auðvitað ekki.
Þegar kristin trú var smíðuð var goðsagan um frelsarann Krist sett í sögulegan búning. Stundum með þeim afleiðingum að rangt var farið með sagnfræðilegar staðreyndir þannig að augljóst er að þeir sem skrifuðu voru ekki með sögulegar staðreyndir á hreinu. Það er auk þess vitað fyrir víst að margir tóku vísvitandi þátt í að breyta og falsa nýja testamentið. Má þar nefna kirkjuföðurinn Eusebius sem var sérstaklega virkur falsari og viðurkenndi það. Fölsun var nefnilega réttlætanleg til að fá fólk til að trúa.
En ég býst við að þú hafir kynnt þér þessa sögu vel.
Kveðja,
Sigurður Hólm Gunnarsson