Andstæðingar frelsisins
Höfundur: Sigurður Hólm Gunnarsson
Efnisorð: Ríkismenning, Ríkisumsvif
Viðbrögð: Ummæli (
Það vantar ekki dramatíkina hjá sumum frjálshyggjumönnum þegar þeir setjast niður við skrif. Í ágætri grein sem er birt á frelsi.is í dag er kvartað yfir afskiptum ríkisins af menningu. Nú er sá sem þetta skrifar í meginatriðum sammála frelsispennanum. Ríkið á ekki að skipta sér af menningu með beinum hætti. Enda óskiljanlegt að ríkisvaldið þurfi að vera með puttana í afþreyingu almennings. Þó er nú örlítið djúpt í árina tekið þegar ríkismenningarsinnar eru stimplaðir „[a]ndstæðingar frelsisins“. Ef sú er raunin er Sjálfstæðisflokkurinn hatramur andstæðingur frelsisins og reyndar margir frjálshyggjumenn einnig.
Lítum á nokkrar samþykktir Sjálfstæðisflokksins:
,,Hlúa þarf að þeim menningarstofnunum sem sátt er um að ríki og sveitarfélög standi að. Sérstaklega ber að styðja þær stofnanir sem varðveita og rækta þjóðararfinn.“
,,Sjálfstæðisflokkurinn hefur síðastliðinn áratug haft pólitíska forystu um að móta þessa umgjörð í menntamálaráðuneytinu. Telur landsfundur að afar vel hafi til tekist og miklum árangri verið náð við endurbætur og uppbyggingu hins opinbera menningarstarfs. Um íslenskt menningarlíf leika nú straumar og stefnur víðs vegar að; það er í senn þjóðlegt og alþjóðlegt, eins og æskilegt er.“
,,Íslenska kvikmyndagerð og innlenda dagskrárgerð fyrir hljóðvarp og sjónvarp þarf að efla.“
,,Huga þarf að því hvort sú árangursríka stefna, sem mörkuð hefur verið um stuðning stjórnvalda við íslenska kvikmyndagerð, geti orðið fyrirmynd að stuðningi við aðrar listgreinar, svo sem myndlist.“
,,Stjórnvöld og samtök listamanna ættu að beita sér fyrir því að þróa [listahátíðir] frekar, til dæmis með alþjóðlegri íslenskri myndlistarhátíð á tveggja ára fresti.“
Frjálslyndir jafnaðarmenn sem hafa gagnrýnt menningastefnu yfirvalda fá ekki einu sinni stuðning frá helstu talsmönnum frjálshyggjunnar, sem margir hverjir virðast miklir stuðningsmen ríkismenningu. Má þar nefna forsætisráðherra og frjálshyggjumann nr. 1 á Íslandi, Hannes Hólmstein Gissurarson. Ef marka má orð frelsispenna eru þessir tveir herramenn einnig andstæðingar frelsisins og hlynntir menningarneyslu undir „beitingu lögregluvalds“.
Segið svo að það rúmist ekki ólíkar skoðanir innan Sjálfstæðisflokksins.
Góður punktur Siggi. Það er spurning hvað Heimdellingar eru að gera í ríkisafskiptaflokki. Þeir sem mest eru samkvæmir sjálfum sér eru eflaust þar til að breyta flokknum innanfrá í frelsisátt, en þeir hinir sem halda að þeir séu þegar í flokki frjálshyggju hljóta að vera með bundið fyrir augun.
Það mætti benda þeim á að íhuga framboð með Frjálshyggjufélaginu frekar en Sjálfstæðisflokki.
„Enda óskiljanlegt að ríkisvaldið þurfi að vera með puttana í afþreyingu almennings.“ – Þessi tilvitnun segir allt sem segja þar um almenn viðhorf til menningar nú til dags. Menning er afþreying almennings. Engin list sem nær þeirri almannahylli að hún geti keppt á markaði á sér tilverurétt samkvæmt þessu viðhorfi. Þetta mun grafa undan listsköpun í framtíðinni.
Leiðrétting: Engin list sem ekki nær þeirri almannahylli að . . . e.t.c.
Það er kannski áhugavert að tala um leiklist og þá sérstaklega áhugaleikfélög í þessu samhengi. Ljóst er að leiklist nýtur hylli almennings. Sérstaklega á þetta við í fámennari sveitarfélögum þar sem nánast allir mæta þegar leifélag staðarins setur eitthvað upp. Samt er ljóst að miðasala mundi aldrei standa straum af öllum kostnaðinum við heila leiksýningu. Þess vegna fá þessi leikfélög styrk frá sveitarfélögunum og ég býst við að flestir ef ekki allir íbúar þessara fámennari sveitarfélaga væru spurðir væru þeir samþykkir því að hluti af skattpeningum þeirra fari í þetta. Það er svo aftur annað mál með ríkisstyrkina en án þeirra væri listsköpun af þessu tagi óhugsandi. Við megum ekki gleyma að fyrr á tímum voru listamenn styrktir af ríkum mönnum, aðalsmönnum eða jafnvel borgríkjum. Ef það ætti að skrúfa fyrir ríkisstyrkina þykir mér ljóst að það verður að setja upp eitthvert það kerfi sem gerir styrki frá einkaaðilum (og sveitarfélögum sem það kjósa) eftirsóknarverðan kost, t.d. með skattaívilnunum (en er það þá ekki í raun ríkisstyrkur, bara með þeim formerkjum að ríkið ræður ekki lengur til hverra hann fer?).
Sælir Ágúst og Daníel
Það sem Ágúst segir lýsir bara ágætlega mínu viðhorfi „Engin list sem [ekki] nær þeirri almannahylli að hún geti keppt á markaði á sér tilverurétt samkvæmt þessu viðhorfi.“
Auðvitað ekki. Hvað er athugavert við það? Af hverju ætti að ríkið (les almennir skattgreiðendur) að borga fyrir afþreyingu sem almenningur er ekki tilbúinn að greiða fyrir? Þið hljótið að sjá hve það er ósanngjarnt. Mörg af mínum uppáhaldsáhugamálum borgar sig ekki á Íslandi og ríkið styrkir ekki. T.d. stórir skemmtigarðar með rússíbönum. Ríkið styrkir hins vegar Sinfóníuhljómsveit Íslands, sem ber sig ekki á Íslandi frekar en stórir skemmtigarðar, með mínum skattgreiðslum og dregur þannig úr getu minni til að fara til útlanda og stunda það áhugamál sem ég hef. Þetta er auðvitað út í hött.
„Við megum ekki gleyma að fyrr á tímum voru listamenn styrktir af ríkum mönnum, aðalsmönnum eða jafnvel borgríkjum.“
Einmitt og hún má alveg vera styrkt áfram af ríkum mönnum.
„Ef það ætti að skrúfa fyrir ríkisstyrkina þykir mér ljóst að það verður að setja upp eitthvert það kerfi sem gerir styrki frá einkaaðilum (og sveitarfélögum sem það kjósa) eftirsóknarverðan kost, t.d. með skattaívilnunum (en er það þá ekki í raun ríkisstyrkur, bara með þeim formerkjum að ríkið ræður ekki lengur til hverra hann fer?).“
Af hverju? Hvernig væri bara að draga úr óþarfa útgjöldum ríkisins og lækka skatta?
Það er vitanlega rétt að mörg af mögnuðustu listaverkum heims hefðu aldrei orðið til án stuðnings ríkis, aðalsmanna, kónga og einræðisherra. Risastórar stórfengilegar kirkjur sem eru að finna um alla Evrópu hefðu til dæmis aldrei verið byggðar án slíks stuðnings.
Gleymum því ekki að á meðan þessi stuðningur var inntur af hendi var stór hluti almennings bláfátækur og við sultarmörk. Það var því jafn siðlaust þá og nú að ræna fólk sjálfsaflafé sínu til þess eins að fjármagna óarðbæra menningu sem yfirvöld og menningarelítan hefur gaman af. Jafnaðarmaðurinn í mér mótmælir slíkri vanvirðingu á vinnu manna.
Ég á í sjálfu sér erfitt með að setja mig upp á móti frjálshyggjuviðhorfum. En ef ríkið á að styrkja eitthvað, utan skóla- og heilbrigðiskerfis (sem það reyndar rekur en strang til ekki styrkir, já og lögreglan og önnur almannaþjónusta), þá er það hámenning. Ég get ekki rökrætt um þetta við mann sem leggur að jöfnu Sinfóníuhljómsveit og skemmtigarð með rússíbönum, með fullri virðingu fyrir þér Siggi, rökin þín halda, en þetta er ekki sami hluturinn.
Ég legg þetta tvennt ekki að jöfnu Ágúst. Þetta er augljóslega afar ólík afþreying. En hvað með það? Hvaða háu herrar eiga að ákveða það hvað telst hámenning og hvað ekki? Af hverju eiga yfirvöld að styrkja „hámenningu“ en ekki rússíbana, þungarokkshljómsveitir eða hvað eina? Menning hlýtur að vera það sem menn gera sér til skemmtunar af fúsum og frjálsum vilja. Besta leiðin til að efla hana er auðvitað sú að lækka skatta.
Með fullri virðingu fyrir ykkur ríkismenningarsinnum þá finnst mér það eitthvað siðferðislega vafasamt að taka pening af almennu verkafólk, sem á oft nógu erfitt með að ná endum saman, til að borga fyrir tónlistarhús, sinfóníuhljómsveit, leikhús og aðra afþreyingu fyrir „fína“ fólkið.
Ólíkt sjálfstæðismönnum og öðrum ríkisafskiptasinnum tel ég að það þurfi að vera gríðarlega sterk og góð rök fyrir hverslags skattlagningu. Menntun, heilbrigðisþjónusta og öryggisnet eru ásættanlegar ástæður fyrir skattlagningu að mínu mati, enda vernda þessar stofnanir frelsi og öryggi manna. Engin siðferðileg rök sem ég hef heyrt réttlæta skattpíningu til að borga fyrir afþreyingu.
Þetta er mín afstaða.
Sjá nánar: Frjálslyndur flokkur óskast
Mér hrýs hugur við útþenslu ríkisins og fjármögnun með skattfé á hinum og þessum störfum eftirlitsiðnaðarins, svo dæmi sé tekið. Ekki veiti af því að skera niður. En fyrr myndi ég vilja sjá niðurskurð annars staðar en menningarstofnanir á borð við Sinfóníuhljómsveitin yrðu lögð niður, einmitt á tímum þegar algjör plebbaskapur veður uppi í menningarmálum og háskólamenntað fólk blaðrar um Idol og Extreme-makeover allan daginn. Fagurbókmenntir, myndlist og ýmis önnur menningarverðmæti eiga mjög á brattan að sækja á þessum tímum og ég vil frekar sjá einhverju öðru fórnað en Sinfóníunni við næstu aðhaldsaðgerðir í ríkisfjármálum.