Sænsku lögin gagnrýnd
Höfundur: Sigurður Hólm Gunnarsson
Efnisorð: Klámvæðing
Viðbrögð: Ummæli (
Félagslegi mannfræðingurinn Petra Östergren fjallaði um rannsóknir sínar á sænsku vændislögunum í Norræna húsinu í gærkvöldi. Eins vitað er vilja íslenskir femínistar ólmir herma eftir frændum okkar í Svíþjóð og banna kaup á vændi. Þetta vilja femínistarnir þrátt fyrir að fjölmargar rannsóknir og athuganir bendi til þess að bann við kaupum á vændi muni gera illt verra. Málflutningur Petru var yfirvegaður, málefnalegur og ekki síst athyglisverður. Í stuttu máli kemst Petra að sömuniðurstöðum og sá sem þetta skrifar. Boð og bönn leysa sjaldnast félagsleg vandamál.
Félagsfræðingar, afbrotafræðingar, lögreglan, vændiskonurnar sjálfar og aðrir þeir sem eitthvað vita um þessi mál virðast langflestir vera sammála um bönn leysi ekki neitt. Félagsleg vandamál verða ekki leyst nema með félagslegum úrræðum. Lög og fordæmingar gera meira ógagn en gagn, auk þess sem lög sem ná yfir kynlífsathafnir fullorðins fólks hljóta að teljast afar siðferðislega varasöm.
Sjá nánar:
Vefsíða Petru Östergren
Inn í þennan málflutning vantar töluvert margar breytur. Fyrir það fyrsta þá er ekki hægt að tala um vændi án þess að tala líka um mansal. Þetta tvennt er samofið og hlutar af sömu heildinni. Petra sleppti algjörlega þessum þætti úr sinni ritgerð. Hún ræddi einungis við örfáar sænskar vændiskonur (15) og það er engan veginn hægt að draga þær ályktanir að mastersritgerðin hennar gefi raunsanna mynd af vændismarkaðinum í Svíþjóð og hvað allar vændiskonur vilja.
Fyrir það næsta þá er það einmitt fyrir tilstilli vændiskvenna á Íslandi að svona mikill þrýstingur er á að setja lögin. Fólk gerir sér þó grein fyrir því að það er bara einn hluti af því sem þarf að gera. Þvert á það sem haldið er fram í þessari skoðun um að rannsóknir hafi sýnt að sænska leiðin borgi sig ekki þá eru til rannsóknir sem sýna að lögleiðing borgar sig ekki. Með lögleiðingu má búast við því að eftirspurnin aukist, ofbeldi aukist, barnavændi aukist og mansal aukist. Þetta hefur orðið raunin í Ástralíu þar sem vændi var lögleitt fyrir rúmlega 10 árum.
Skýrsla um reynslu af sænsku leiðinni er væntanleg í janúar 2004 og þá getum við betur rætt árangur af sænsku leiðinni.
Tilgangur laganna er ekki að setja takmörk á kynlífsathafnir annars fólks heldur að koma í veg fyrir verslun með fólk. Það er tvennt ólíkt enda eiga vændi og kynlíf litla samleið. Vændi er ofbeldi – vændiskonur upplifa svipuð einkenni og þolendur kynferðisofbeldis. Að auki er þeim oft nauðgað, verða fyrir líkamlegu og andlegu ofbeldi, lítilsvirðinu, valdbeitingu og sjálfsmorðstíðni er hærri meðal vændiskvenna en annarra kvenna.
Við eigum því að berjast gegn því af fullum krafti að það sé álitið sjálfsagður réttur einstaklinga að kaupa sér annan einstakling til eigin afnota. Lögin gegna þar hlutverki, þrátt fyrir að þau séu bara hluti af lausn á stærra vandamáli. Félagslegu úrræðin þurfa líka að vera til staðar.
Jú, það er víst hægt. Enda er mansal og vændi ekki það sama. Mansal er þrælahald þar sem fólk er flutt nauðugt á milli landa. Sænsku lögin voru einmitt sett á til að losna við svokallað götuvændi en ekki mansal. Það eru til önnur lög sem banna mansal.
Nei auðvitað gefur rannsókn hennar ekki hina einu sönnu mynd af ástandi mála, rannsóknin gefur engu að síður vísbendingar. Rannsókn Petru er bara ein vísbending af mörgum. Í grein minni „Neyðin bönnuð með lögum“ segi ég m.a.: „Þegar Svíar lögðu til að kaup á vændi yrði bannað með lögum voru margir til þess að gagnrýna þá tillögu. Meðal þeirra sem gagnrýndu tillöguna voru þekktir lagasérfræðingar, sænska dómsmálaráðuneytið, félagsráðgjafar og vændiskonurnar sjálfar.“
Enn fremur segir þar:
Semsagt fjölmargt bendir til þess að lögin geri meira ógagn en gagn. Af framferði róttækra femínista að dæma er þeim alveg sama um heilsu og afdrif vændiskvenna. Femínistarnir hafa miklu meiri áhuga á að banna og fordæma. Öðruvísi get ég ekki skili hvers vegna þær berjast svo hart fyrir slíkum lögum.
„Fyrir það næsta þá er það einmitt fyrir tilstilli vændiskvenna á Íslandi að svona mikill þrýstingur er á að setja lögin.“
Vilja vændiskonur að kúnnarnir þeirra verði gerðir að glæpamönnum, með ofangreinum afleiðingum? Ég efast ekki um að allar íslenskar vændiskonur vilja að vændissalan verði gerð refsilaus (eins og núverandi lagafrumvarp mælir fyrir) en mér finnst ótrúlegt ef þær vilja að kúnnarnir þeirra verði gerðir að glæpamönnum. Það væri samt áhugavert að fá að lesa rannsókn eða athugun sem sýnir fram á þetta.
„Þvert á það sem haldið er fram í þessari skoðun um að rannsóknir hafi sýnt að sænska leiðin borgi sig ekki þá eru til rannsóknir sem sýna að lögleiðing borgar sig ekki. Með lögleiðingu má búast við því að eftirspurnin aukist, ofbeldi aukist, barnavændi aukist og mansal aukist. Þetta hefur orðið raunin í Ástralíu þar sem vændi var lögleitt fyrir rúmlega 10 árum.“
Aftur væri áhugavert að lesa rannsóknir eða athuganir sem sýna fram á þetta. Ég hef heyrt fólk vitna í svipaðar „rannsóknir“ þar sem sýnt er fram á að hinir og þessir sjónvarpsþætti valdi aukinni ofbeldistíðni. Sama má segja um áhrif hitastigs og klæðnað fórnarlamba á ofbeldistíðni. Þessi tengsl segja þó ekkert til um það hvað veldur ofbeldinu.
„Skýrsla um reynslu af sænsku leiðinni er væntanleg í janúar 2004 og þá getum við betur rætt árangur af sænsku leiðinni.“
Mæli eindregið með því. Það eru femínistar en ekki ég sem vilja setja á lög sem hafa ekki sýnt að beri neinn árangur. Það er lágmark að skoða allar rannsóknir og athuganir sem hafa verið gerðar og meta niðurstöður þeirra áður farið er út í lagabreytingar.
Ég minni á að einn helsti rökstuðningurinn (fylgiskjal með lögunum) fyrir lagafrumvarpinu sem nú liggur fyrir felst í því að vitna í, ekki rannsókn, heldur fyrirlestur sem Gunilla Ekberg hélt á málstofu á vegum Stígamóta. Er það trúverðugt að vitna í fyrirlestur en ekki í eina einustu rannsókn eða í umfjallanir lögreglu- og félagsmálayfirvalda?
Ekki allir þeir sem stunda vændi upplifa það sem ofbeldi. Þetta er fullyrðing sem gripin eru úr lausu lofti. Þó má fullyrða að nánast allir þeir sem stunda vændi skammast sín fyrir það. Enda ekki undarlegt þar sem vændi er harðlega fordæmt, þá sérstaklega af femínistum.
Það er bannað að beita annan mann ofbeldi samkvæmt íslenskum lögum. Þar á meðal eru nauðganir bannaðar. Þetta veistu. Þeir sem ákveða að stunda vændi gera það af einhverjum ástæðum. Samkvæmt femínistum er það ALLTAF vegna neyðar. Það er reyndar ekki rétt en þó svo við myndum samþykkja þessa órökstuddu fullyrðingu þá hljótum við að spyrja: „En hverfur neyðin með lagasetningu?“ Svarið er augljóslega nei. Neyðin versnar. Þetta sjá allir. Álíka gáfulegt væri að banna hungur.
Það eru þín orð ekki mín. Það á ekki að vera sjálfsagður réttur þinn að kaupa mig nema að ég sé þess samþykkur. Við eigum því að berjast fyrir rétti fullorðins fólks til að gera það sem það vill við sitt líf, sinn líkama.
Þú mátt samt ekki misskilja málflutning minn. Það er sorglegt og viðbjóðslegt að til sé fólk sem stundar vændi vegna sárrar neyðar. Það er skylda okkar að bregðast við vanda þess fólks. Við eigum að gera það sem við getum til þess að finna þetta fólk og bjóða því upp á raunhæfar lausnir til þess að komast upp úr vanda sínum.
Það er svo margt sem hægt er að gera. Það er t.d. hægt að stofna sérstakan átakshóp sem hefur það eina verkaefni að finna og hafa samband við þá sem stunda vændi og bjóða þeim síðan upp á aðstoð og úrræði.
Það væri hægt að setja upp símalínu þar sem fólk sem stundar vændi vegna neyðar getur leitað aðstoðar í skjóli nafnleyndar.
Það er hægt að dreifa fræðsluefni þar sem þessi þjónusta er kynnt.
Ýmislegt í þessum dúr gæti virkilega hjálpað þeim sem stunda vændi. Ofangreind lög gera það svo sannarlega ekki.
Því hvet ég femínista til að taka höndum saman með góðu fólki sem virkilega vill draga úr þjáningum í þessu samfélagi með upplýstri umræðu og félagslegum úrræðum. Við höfum nú þegar nógu mikið af gagnslausum lögum og fordómum í þessu samfélagi okkar.
Sigurður Hólm Gunnarsson
„Fyrir það fyrsta þá er ekki hægt að tala um vændi án þess að tala líka um mansal. Þetta tvennt er samofið og hlutar af sömu heildinni.“
Þetta er eins og að kalla morð og limlestingar hluta af áfengissölu vegna þess að slíkt fylgdi áfengissölu á bannárunum. Eins og að segja að ekki sé hægt að tala um söluturna án þess að tala um sölu tóbaks til barna. Að ekki sé hægt að tala um leigubíla án þess að tala um glæfraakstur. Vændi er eitt og mansal er annað. Annað er glæpur og hitt ekki. Það er vægast sagt samsópandi alhæfing að banna eitt athæfi vegna þess að því fylgir hugsanlega kannski og mögulega annað athæfi sem þegar er réttilega bannað.
Sæll Sigurður,
þú veist hver mín skoðun á þessu máli er, en ég ætlaði bara rétt að benda þér á – bara svo þú getur verið samkvæmur sjálfum þér að þegar þú ert að gagnrýna það að lögleiðing vændis auki ofbeldi í Ástralíu og segir „Aftur væri áhugavert að lesa rannsóknir eða athuganir sem sýna fram á þetta. Ég hef heyrt fólk vitna í svipaðar „rannsóknir“ þar sem sýnt er fram á að hinir og þessir sjónvarpsþætti valdi aukinni ofbeldistíðni. Sama má segja um áhrif hitastigs og klæðnað fórnarlamba á ofbeldistíðni. Þessi tengsl segja þó ekkert til um það hvað veldur ofbeldinu.“
En rétt ofar ertu einmitt að segja að sænska leiðin valdi meira ofbeldi í vændisheiminum.
Að vera samkvæmur sjálfum sér er fyrsta regla góðs rökstuðnings
Hmm. Ég segi reyndar:
Einnig segi ég að „…fjölmargt bendir til þess að lögin geri meira ógagn en gagn.“"
Ég hef líka sagt að lög leysa engan vanda. Það þarf að beita félagslegum úrræðum. Ég hef aldrei haldið því fram að líf þeirra sem stunda vændi verði dans á rósum verði iðja þeirra leyfð.
Þó að efist um að ofbeldi aukist við að leyfa vændi er ég ekkert minna samkvæmum sjálfum mér. Rannsóknir benda til annars og því líkur á að um falska fylgni sé að ræða.