Að lokinni eineltisráðstefnu
Höfundur: Sigurður Hólm Gunnarsson
Efnisorð: Einelti
Viðbrögð: Ummæli (
Ég tók þátt í ráðstefnu um einelti sem haldin var í Lögbergi í gær á vegum Kristínar Vilhjálmsdóttur og Margrétar Birnu Auðunsdóttur, en þær eru báðar virkir þátttakendur í Eineltissamtökunum (sem eru sjálfshjálparsamtök þolenda eineltis). Ráðstefnan var ágæt og margir áhugaverðir fyrirlestrar fluttir. Eiga þær Kristín og Margrét Birna þakkir skildar fyrir framtak sitt. Nokkuð fjörugar pallborðsumræður áttu sér stað undir lok ráðstefnunnar og ljóst er að skiptar skoðanir eru á því hvaða aðferðum eigi að beita í baráttunni gegn einelti.
Sjálfur hef ég lengi verið þeirrar skoðunar að vænlegasta aðferðin til að draga úr einelti sé sú að efla sjálfsvirðingu, öryggi og umburðarlyndi barna.
Að mínu mati orsakast einelti fyrst og fremst af feimni og skorti á samskiptahæfileikum. Því hef ég verið þeirrar skoðunar að taka eigi upp skipulagða kennslu í siðfræði og ekki síst mannlegum samskiptum í skólum.
Sjá nánar:
Orsök eineltis
Því hef ég lengi haldið fram og skrifaði m.a.s. grein um það í Moggann í nóv. ’99. Það er engin kennsla í siðfræði og hefur aldrei verið.
Það væri sannarlega auðnuspor að hefja kennslu á siðfræði í skólum. Það er ómetanlegt að læra snemma hvað er rétt og hvað er rangt, þá hvers vegna og hvernig maður metur það.
En ég er hræddur um að mönnum kæmi alls ekki saman um hvaða siðfræði ætti að kenna. Ef maður þekkir báknið rétt þá yrði reynt að gera öllum siðfræðingum jafn hátt undir höfði, þannig að það er hætt við að það yrði frekar siðfræðisaga, sem gæti reynst erfitt að fá börn til að hafa hugann við.
Einkum og sérílagi er það sorglegt hvað skólinn er nátengdur við ríkið, sem auðvitað er óaðskiljanlegt stjórnmálum sem aftur byggja á mismunandi (og mis-miskilinni) siðfræði eftir því hvort menn eru t.d. til hægri eða vinstri.
En í það minnsta ætti einhver að þýða eþík Aristótelesar á auðskiljanlega íslensku og það mætti gera það merka rit að skyldulesningu í hverjum skóla.
Aftur á móti ef kennd væri siðfræði t.d. Kant eða Platós, þá yrði ég persónulega himinlifandi ef börnin mín féllu í því fagi.
Siðfræðikennsla myndi ekki felast í því að kenna börnum kenningar einstaka siðfræðinga. Heldur t.a.m. í því að leyfa nemendum að kljást við siðfræðileg álitamál undir leiðsögn kennara. Að mínu mati er það ekki siðfræðikennsla að læra utanbókar kenningar annarra…
Ég er sammála Sigurði og Biddu um siðfræðina, hana vantar sárlega í skólana. Þá erum við ekki að ræða um heimspekikenningar Kants eða Platós, sem fæst börn hafa þroska til að skilja og tileinka sér, heldur að kenna börnum að hugsa, draga ályktanir, setja sig í spor annarra og tjá sig – hluti af þessu er víst kominn í þá félagsfræði sem lífsleiknin er en betur má ef duga skal.
En er það ekki einmitt vandamálið, skorturinn á siðfræði? Þ.e. að ekkert sé rétt eða rangt, heldur sé allt opið til umræðu eða túlkunar?
Það er ekki hægt að ætlast til þess að börn geti upp á eigin spýtur (undir leiðsögn mishæfra kennara) fundið upp siðfræði á eigin spýtur sem tók heimspekinga mörg þúsund ár að gera sér fyllilega grein fyrir.
Vandamálið við siðfræði er að það eru allir sérfræðingar í eigin huga. Þó við gerum okkur ekki endilega meðvitað grein fyrir því þá tileinkum við okkur öll eitthvað form af siðfræði, og flestir telja sína siðfræði rétta sama hversu órökrétt hún er. Gæði og gildi hverrar siðfræði fyrir sig hafa verið rekin og rædd í gegnum aldirnar og efnið sem sú umræða hefur skilið eftir sig er ómetanlegt í hvers konar rýni á siðfræði. Það er því fásinna að takast á við siðfræði í tómarúmi kennslustofunnar og finna siðfræðina upp jafn óðum með einhverju umræðuformi.
Það er enginn að tala um að láta sex ára börn lesa Aristóteles í heild sinni. Heldur að byggja kennsluefnið á rökréttri siðfræði og mótsagnalausri eþík, matreitt þannig að börn geti auðveldlega skilið það, og sett fram í vandamálum sem börn geta leyst og fengið ákveðið rökrétt svar. Það er ekkert meira letjandi fyrir áhuga barns en þrautir með ekkert rétt svar eða þar sem öll svör eru rétt. Slíkt leiðir undantekningarlítið til ruglings, reiði og uppgjafar.
Siðfræði verður að kenna með því formi að það séu rétt og röng svör, eins og í stærðfræði. Ekki að við getum búið til svörin jafn óðum og öll svör séu jafn rétt. Því skorturinn á réttu og röngu og að hvers konar hátterni sé jafn rétt og hvað annað er jú einmitt vandamálið sem siðfræðin á að leysa.
Sammála því að siðfræði verður að kenna með því formi að það séu rétt og röng svör. Siðfræði verður ekki kennd án þess að einnig verði kennd rökfræði. Öllum er hollt að geta rætt siðfræðileg álitaefni á málefnalegan máta. Það er þó augljóslega ekki hægt að gefa nemendum fyrirfram hvaða svör eru rétt og röng.
Á Vísindavefnum segir m.a.:
Er þetta ekki ólíkt því sem ég hef sjálfur sagt:
Markmið siðferðiskennslu hlýtur því að vera að kenna nemendum hvaða hegðun er líkleg til að viðhalda hamingjusömu og friðsömu þjóðfélagi og hvers vegna.
Þetta er t.a.m. hægt að gera með því að leyfa nemendum að leysa siðfræðiþrautir sem eru tengdar daglegu lífi.
Nú veit ég að Hrannar Baldursson vinur minn og heimspekikennari hefur notað rit Matthew Lipmans með góðum árangri. Hægt er að lesa um námsefni Lipmans hér: http://www.montclair.edu/pages/iapc/home.html
Sammála þér, Siggi. Það er auðvitað ekki hægt að gefa fyrirfram hvaða svör eru rétt eða röng, ekki frekar en við gefum svör við stærðfræðidæmum fyrirfram. Það er fyrst og fremst aðferðafræðin sem er mikilvæg, alveg eins og rétt aðferð er það mikilvægasta í stærðfræði, og reyndar í öllum vísindum. Og siðfræði er vísindi eins og hver önnur.
Og Lipman hefur rétt fyrir sér með að heimspeki er ekkert of erfið fyrir börn. Börn tileinka sér heimspeki hvort sem þau gera sér grein fyrir því eða ekki. Það er því æskilegt og rétt að leiðbeina þeim með því að kenna þeim rökhugsun og skynsemi.
Eitt það mikilvægasta sem hægt er að kenna barni er að það sé alltaf hægt að finna (rök)rétt svar við hverju sem er. Og þar með að það þurfi aldrei að leita svara í hjátrú, ótta, reiði, ofbeldi, hóphugsun eða einelti.
hæhæ ég er lögð í einelti!
Önnur leið væri að bæta leiklistarkennslu í skólastarfið í mun meiri og markvissari mæli en verið hefur. Leiklistarstarf bætir félagslegan þroska, auk þess sem þannig má koma siðferðilegum álitamálum á framfæri á mjög aðgengilegan hátt. Einnig hefur það góð áhrif á þá sem eiga við feimni að stríða, ef rétt er að farið.
ég er hjartanlega sammála honum Gumma.
ef börn fengu tækifæri á að fá jákvæða athygli frá skólafélugum þá mundu þau eflaust vera minna hrædd við það að fá neikvæða athygli.
Kærleikur er hópur fyrir þolendur eineltis, 16 ára og eldri.
Upplýsingar og skráning er í síma 695-7380 .