---

Hjörtur Magni Jóhannesson, fríkirkjuprestur, skrifar grein í Fréttablaðið fimmtudaginn 23. október 2003. Í greininni fjallar hann um nauðsyn þess að aðskilja ríki og kirkju.

Við upphaf kirkjuþings lýsti biskup Íslands því yfir að brýn þörf væri á að veita þjóðkirkjunni enn meira frelsi. Forsvarsmenn þjóðkirkjunnar hafa ítrekað gefið í skyn að nú sé þjóðkirkjan sem hvert annað trúfélag og að trúfélög standi nú jafnfætis og njóti sömu réttinda.

Til samanburðar eru sex þúsund manns í Fríkirkjunni í Reykjavík. Af því er einungis hægt að greiða einum presti laun með rekstrarfé kirkjunnar. Þjóðkirkjusöfnuður getur haft tvo ríkislaunaða presta á góðum launum. Þá getur Fríkirkjan haft 2-4 starfsmenn á launum á móti 10-12 starfsmönnum þjóðkirkjunnar. Fríkirkjan í Reykjavík safnar ekki sjóðum. Hins vegar geta þjóðkirkjusöfnuðir safnað tugum ef ekki hundruðum milljóna.

Fríkirkjunni er meinaður aðgangur að digrum sjóðum ríkiskirkjunnar á meðan þjóðkirkjusöfnuðir hafa aðgang að sjóðum ríkis/kirkju, tugum milljóna auk þess að hafa ýmiss konar forgangsaðgengi að stofnunum og þjónustu.

Er hægt að leggja þetta að jöfnu þó svo að biskup vilji gera það? Í þessari stöðu lýsir biskup Íslands því yfir að brýn þörf sé á að veita þjóðkirkjunni enn meira frelsi til að hún geti athafnað sig enn betur. En skyldi það nú vera vilji fólksins í landinu (hinnar raunverulegu kirkju) að auka enn frekar frelsi og fjármagn þeirrar trúarstofnunnar sem þegar nýtur einstakra forréttinda fram yfir öll önnur trúfélög og veltir þremur milljörðum króna árlega af ríkisfé?

Réttlæti, trú og sannfæring
Hér áður fyrr var það trúarstofnunin og veraldlega yfirvaldið sem ákvað hverju menn skyldu trúa. Í dag ákveður hver fyrir sig. Það er auðvelt að breyta trúfélagsskráningu sinni. Hægt er að gera það oftar en einu sinni, reyndar eins oft og þú vilt. Skráningarformin eru t.d. á netinu, Hagstofu Íslands og víðar. Mjög einfalt er að fylla þau út og í kjölfarið renna u.þ.b. 7.000 krónur sem teknar eru árlega í trúfélagsgjöld í nýja trúfélagið. Það breytist enginn við að skrá sig úr einu trúfélagi í annað. Sá sem ætlar t.d. að skrá sig úr þjóðkirkjunni er engu minni Íslendingur fyrir vikið.

Við eigum að skrá okkur í það trúfélag sem okkur sjálfum finnst starfa í anda okkar innri sannfæringar, samvisku, trúar og réttlætiskenndar. Það er engin hætta á að við missum einhver borgaraleg réttindi fyrir vikið eða verðum jörðuð utangarðs þegar við deyjum.

Trúfélögum mismunað
Þegar milljörðum er árlega sturtað í eitt trúfélag en ekki önnur (1,5 milljarðar af ríkisfé umfram trúfélagsgjöld), veldur það óhjákvæmilega að fjármagn og aðstöðumunur fara að hafa áhrif á trúfélagsaðild fólks. Það er verulega dapurlegt og í raun ókristilegt. Það er deginum ljósara að þó svo tæplega 86% þjóðarinnar hafi við fæðingu/skírn verið skráð óvirkri skráningu í þjóðkirkjuna jafngildir það ekki að 86% séu að leggja blessun sína yfir hróplega mismunun milli trúfélaga og samfélagslegt ranglæti.

Ljóst er að mikill meirihluti þeirra sem eru skráðir í þjóðkirkjuna hafa aldrei á sinni ævi tekið meðvitaða eða virka ákvörðun um að tilheyra henni. Þrátt fyrir það telur biskup Íslands sig tala í umboði 86% þjóðarinnar.

Trúfélagsskráning er sannfæring
Áreiðanlegar félagsfræðilegar kannanir sýna að þjóðkirkjan sinnir trúræknisþörf u.þ.b. 10-15% þeirra sem tilheyra þjóðkirkjunni. Þrátt fyrir það telja Íslendingar sig vera töluvert trúaða í samanburði við aðrar þjóðir.

Sömuleiðis gefa kannanir það til kynna að aðeins tæplega 40% þeirra sem eru skráðir í þjóðkirkjuna eiga verulega samleið með henni hvað trúarskoðanir áhrærir.

Fulltrúar ríkiskirkjustofnunarinnar hafa gefið í skyn að núverandi fyrirkomulag sé verjanlegt fyrir dómstólum. En trúfélagsskráning fólksins í landinu verður ekki ákvörðuð með dómsúrskurði, þrýstingi stofnana eða fjárhagslegri mismunun. Trúfélagaskráning fólks hefur með samviskuna að gera, innri trúarsannfæringu, innri réttlætiskennd.

Það er skylda allra sem vilja kenna sig við lúterska kirkju að vera meðvitaðir um eigin trúfélagsskráningu, breyta henni ef þörf krefur og hvetja aðra til að gera það sama. Það var einmitt Lúter sem barðist fyrir því að tryggja sanngjarnt og réttlátt aðgengi allra að hinum trúarlega arfi. Skyldi það vera andstætt Guðs vilja að kristnar kirkjur, sem eru óháðar ríki, nái að blómstra hér á landi? Að þær geti, eins og ríkiskirkjan, ráðið til sín fleiri starfsmenn, guðfræðinga og presta til að sinna aðkallandi verkefnum?

Að tilheyra án þess að trúa
Skyldi það vera andstætt vilja skaparans að trúfélögin beri fjölbreytileika sköpunarinnar vitni og blómstri sem slík? Stórar ríkiskirkjur úti í hinum kristna heimi teljast almennt ekki vitna um styrk trúarinnar, heldur hið gagnstæða.

Stór ríkiskirkja vitnar almennt um skeytingarleysi, deyfð og doða almennings í afstöðu sinni til kirkjunnar. Biskup Íslands hefur sjálfur í ræðum sínum fjallað um að afstaða fólks til kirkjunnar, bæði hér og á Norðurlöndum hafi verið sögð einkennast af því „að tilheyra, án þess að trúa“. Og nú virðist það stefnan að kalla fram meira af því sama, „að enn fleiri tilheyri án þess að trúa“, að gefa frelsi til að styrkja ríkiskirkjuna enn meira, auka trúfélagslega ranglætið og það á kostnað frjálsu trúfélaganna og grasrótarkirknanna. Hverjum þjónar það? Skyldi það vera í þágu Krists að þjóðkirkjustjórnin skuli setja málin í þennan farveg?

Hjörtur Magni Jóhannesson