---

Þröstur Ólafsson, framkvæmdastjóri Sinfóníuhljómsveitar Íslands, fór mikinn í Íslandi í bítið á Stöð 2 í morgun. Þegar Eiríkur Hjálmarsson, annar stjórnandi þáttarins, vakti athygli á því að það væru ekki endilega allir þeirrar skoðunar að ríkið ætti að reka sinfóníuhljómsveit var eins og einhver æð hefði sprungið í hausnum á Þresti. ,,Einhverjir vilja líka fá Hitler til baka,“ sagði hann kokhraustur og benti á það væru alltaf til einhverjir ,,vitleysingar“. Eins og svo oft áður verða svívirðingar vopn hins rökþrota manns.

Það er alls ekki eitthvað náttúrulögmál að skattgreiðendur séu látnir borga fyrir óarðbæra menningu. Í raun draga slík ríkisafskipti mikið úr valfrelsi einstaklinga og takmarka getu fólks til að verja sínu sjálfsaflafé í þá menningu sem það kýs. Fólkið á að stjórna menningunni, ekki öfugt.

Stefán Jón Hafstein, sem einnig var í Íslandi í bítið, var aðeins yfirvegaðari í málflutningi sínum en sagði þó: ,,Við viljum hafa sinfóníuhljómsveit“. Við hver? Kannski er Stefán Jón einungis að tala fyrir hönd borgarfulltrúa en að mér leynist sá grunur að hann sé að tala fyrir hönd almennings eins og svo margir menningarvitar gera.

Ef ,,við“ almenningur vildum hafa sinfóníuhljómsveit þá myndum við einfaldlega borga uppsett verð, laust við ríkisstyrki, fyrir þá þjónustu sem sinfónían býður upp á. Ef ekki, þá þráum ,,við“ greinilega ekki jafn sterkt að hafa sinfóníuhljómsveit starfandi á Íslandi eins og margir stjórnmálamenn telja.

Að lokum. Var Hitler ekki annars duglegur við að láta ríkisvaldið standa fyrir allskonar menningarviðburðum á kostnað almennings? Það er eins og mig minni það…

Sjá nánar:
Greinar um ríkisumsvif

1. 

   Óli Þór

   1. september 2003 ::: 10:55

   Leiðinlegt að þú skulir hafa þessa skoðun, ég vissi ekki að þú værir harðlínukapítalisti.

   Það er nokkuð ljóst mál að starfsemi eins og sinfoníuhljómsveitin getur ekki staðið undir sér með því að selja miða á tónleika. Þetta er gríðarlega dýr starfsemi, þar sem tugir manna leggja ævistarf sitt á vogaskálarnar. Væri hún ekki styrkt hefðu aðeins hinir alefnuðustu ráð á að sækja slíka tónleika og þeir eru líklega ekki nógu margir til að geta réttlætt tilvist heillar hljómsveitar.

   Ég er þeirrar skoðunnar að ýta eigi undir fjölbreytt menningarlíf. Það er ljóst að ef enginn styrkir menningarstarfsemi á borð við Sinfóníuhljómsveitina þá á önnur tónlist en sú sem er vinsælust á FM þá stundina mjög erfitt uppdráttar.

   Í Bandaríkjunum, þar sem starf eins og þetta er ekki ríkisstyrkt að öllu jöfnu, koma á móti öflugir styrkir aðallega frá einkaaðilum. Það er vegna þess að í BNA eru skattar mun lægri en í staðinn er rík hefð fyrir því að efnamikið fólk láti fé af hendi rakna til stofnanna og samtaka. Það er óhætt að segja að þessi skoðun er ekki ríkjandi á Íslandi, enda skattar mjög háir.

   Í sem stysstu máli þá þykir mér eðlilegt að styrkja með hóflegum tilkostnaði hverskyns jaðar- og sprotamenningu, enda verður fyrir vikið mannlífið auðugra. Ekki bara fyrir þá ríku, heldur líka fyrir þá fátæku.

   Svara
2. 

   Nafnlaust

   6. september 2003 ::: 09:23

   Óli segir:

   „Ég er þeirrar skoðunnar að ýta eigi undir fjölbreytt menningarlíf.“

   Honum Óla er þá frjálst að ýta undir fjölbreytt menningarlíf. Óþarfi að þvinga okkur hin til að borga undir þetta.

   „Það er óhætt að segja að þessi skoðun er ekki ríkjandi á Íslandi, enda skattar mjög háir.“

   Óli er semsagt að segja að ríkið styrki allskonar vitleysu á Íslandi vegna þess að skattar eru svo háir. Mönnum dettur ekki í hug að því sé öfugt farið, að skattar séu svo pínlega háir vegna þess að ríkið er að styrkja alls konar vitleysu.

   Svara
3. 

   Sigurður Hólm Gunnarsson

   4. október 2003 ::: 04:45

   Sæll Óli, ég ætlaði að vera fyrir löngu búinn að svara þér en það hefur dregist af ýmsum ástæðum. Hvort ríkið eigi að styrkja sinfóníuhljómsveitir eða ekki er spurning um hugmyndafræði og lífsskoðun. Menn þurfa að velta fyrir sér hvað þeir telja vera hlutverk ríkisvaldsins.

   Það er mikilvægt að velta þessari spurningu fyrir sér vegna þess að ríkisvaldið kostar peninga og þar af leiðandi óhjákvæmilega frelsi skattgreiðenda (sem þurfa að greiða skattana sína hvort sem þeir vilja það eða ekki).

   Hlutverk ríkisins
   Sjálfur tel ég mikilvægasta hlutverk ríkisins vera að tryggja frelsi einstaklingsins. Frelsi til orða, athafna, lífsskoðana o.s.frv.

   Ýmislegt í umhverfi okkar hefur áhrif á frelsi fólks. Til að mynda möguleikar þeirra til menntunar, aðgangur að heilbrigðisþjónustu og félagslegur stuðningur. Þeir sem hafa ekki aðgang að þessari þjónustu standa verulega illa að vígi í samfélaginu og frelsi þeirra ákvarðast við fæðingu, meðal annars útfrá efnahag foreldra. Þess vegna tel ég mikilvægt (sem jafnaðarmaður) að ríkið kosti og sjái til þess að allir hafi aðgang að menntun, heilbrigðisþjónustu og félagslegum stuðningi. (Fleiri atriði má auðvitað nefna en þetta er grunnhugmyndin).

   Þegar ríkið hins vegar skiptir sér að atriðum sem beinlínis ganga ekki út á það að tryggja frelsi einstaklinga er sjálfkrafa verið að skerða frelsið. Stuðningur við ríkismenningu er þar ágætt dæmi.

   Ríkismenning er óréttlát
   Það getur vel verið að þér og öðrum finnist það leiðinlegt ef engin sinfóníuhljómsveit væri starfandi á landinu. En er það nóg til að neyða alla skattgreiðendur (þar á meðal einstæða foreldra, aldraða, öryrkja og fátæka námsmenn) til að borga undir slíkan lúxus? Sjálfum finnst mér það beinlínis siðferðislega rangt. Mér þykir jafn leiðinlegt að það er enginn progressive þungarokkshljómsveit starfandi á Íslandi. Ekki væri síður gaman ef hægt væri að fara í tívolí í Reykjavík (svipað og er í Kaupmannahöfn). Svo vantar líka stóran og glæsilegan dýragarð. Einnig er skortur á bíóhúsi sem sýnir bara óvinsælar evrópskar listamyndir. Af því að mér og öðrum þykir leiðinlegt að ekkert af ofangreindu er til staðar hér, er þá ekki eðlilegast í heimi að ætlast til þess að skattgreiðendur afhendi sjálfsaflafé sitt í þessi verkefni líka? Ef ekki, þá spyr ég hvers vegna?

   Ríkismenning dregur úr valfrelsi
   Önnur rök gegn ríkismenningu er að hún dregur úr frelsi fólks til að velja sína eigin menningu. Til að koma í veg fyrir óþarfa endurtekningar vitna ég í eigin grein („Ríkismenning„):

   1. Sú menning sem fólk hefur áhuga á og stundar er óteljanlega fjölbreytt og alltaf mun fjölbreyttari en sem nemur þeirri menningu sem er á boðstólnum á viðkomandi svæði.

   2. Aðeins brot af þessari menningarstarfsemi ber sig þar sem óhagstætt hlutfall kostnaðar og fjölda neytenda er óhagkvæmt. Þetta er ástæðan fyrir því að áhugi fólks er alltaf fjölbreyttari en framboð menningar gefur til kynna.

   3. Ef yfirvöld ákveða að styrkja ákveðna tegund menningar (t.d. Menningarnótt, Sinfóníuhljómsveit Íslands eða með því að byggja Óperuhús) til þess að þóknast ákveðnum hópi menningarlobbíista er það um leið að draga úr getu okkar hinna til að stunda þá menningu sem okkur langar til. Sum okkar hlustum t.d. frekar á þungarokk en sinfóníutónlist. Til er fólk sem þykir Andrés Önd skemmtilegri en Laxnes og sumir eru frekar til í að horfa á bandaríska spennumynd á Bíórásinni en ,,Maður er nefndur“ á RÚV og svona má endalaust telja.

   4. Skattgreiðendur borga hærra hlutfall af tekjum sínum til að greiða fyrir óarðbæra menningu annarra sem þýðir um leið að þeir hafa minna á milli handanna til að eyða í þá menningu sem þeim sýnist. Hvort sem það er í tónleika í Laugardagshöllinni, búfjárræktarsýningu í Nepal eða í pílagrímsferð í Rauða hverfið í Amsterdam.

   5. Eins og sjá má er það óraunhæft og í raun ómögulegt að styrkja alla óarðbæra menningu. Ef yfirvöld styrkja eitthvað sem ráðgjöfum þeirra (=les menningarlobbíistum) þykir fínt að styrkja er það um leið að beina fólki inná ákveðnar menningarbrautir (=óeðlileg ríkisafskipti) og skerða frelsi einstaklinga til að stunda þá menningu sem þeir vilja (=óviðeigandi og óþarfa skerðing á frelsi einstaklingsins).

   Vonandi útskýrði þetta betur afstöðu mína…
   Siggi

   Svara
4. 

   Óli Þór Atlason

   4. október 2003 ::: 07:08

   Þetta er nú frekar auðveld afgreiðsla á því sem ég sagði.

   Ég skil t.d. ekki alveg hvernig þú færð út að skoðunin mín sé að ríkið eigi að styrkja „allskonar vitleysu“ VEGNA ÞESS að skattar eru háir. Það sem ég var að tala um er að almenningur á Íslandi er mun hlynntari millifærslum í hagkerfinu af ýmsu tagi en almenningur í Bandaríkjunum. Þar af leiðandi eru hlutir eins og sinfóníuhljómsveitin styrkt af ríkinu hér frekar en einkaaðilum, og skattarnir eru háir VEGNA ÞESS að millifærslurnar eiga sér stað, en ekki öfugt.

   Varðandi fyrstu athugasemdina þína þá er hægt að nota hana alveg eins t.d. gegn ókeypis lögregluþjónustu. Semsagt svarið við þeirri skoðun að gæta eigi laga er að viðkomandi eigi þá að gæta laga eða ráða sér lögreglu en óþarfi sé að þvinga alla aðra til að taka þátt.

   Það er hinsvegar hægt að gagnrýna ýmislegt í því sem ég segi. Til dæmis að þar sem hljómsveitin er lúxus, þá sé sanngjarnt að þeir sem vilja njóta hennar borgi alfarið fyrir hana. Svarið við því er að verðið væri mjög hátt og fyrir vikið gætu t.d. námsmenn ekki farið á sinfóníutónleika. Ekki þætti mér það gott sjálfum og svari hver fyrir sig.

   Svara