---

Ég er tiltölulega ánægður með nýyfirstaðinn landsfund Samfylkingar. Ekki vegna þess að ég er ánægður með allt sem þar fór fram né vegna þess að ég er sáttur við allar þær niðurstöður sem náðust í öllum málaflokkum. Heldur vegna þess að í fyrsta sinni í langan tíma fann ég vel fyrir ferskum frjálslyndisvindum sem blésu úr ólíklegustu áttum á umræddu þingi.

,,Fíkniefnadjöfullinn” fær að éta það sem úti frýs“
Afar gagnleg og frjó umræða um vímuefnamál fór t.d. fram á þessu þingi og lauk þeirri umræðu með skynsamlegustu ályktun sem stjórnmálaflokkur á Íslandi hefur samþykkt í vímuefnamálum.* Í henni kemur fram að Samfylking hafnar öllu ofstæki í umræðunni um vímuefnamál og hvatt er til þess að tekið verði á þessu máli af yfirvegun og skynsemi. Lagt er til að þingmenn Samfylkingar flytji frumvarp sem tryggir að minniháttar fíkniefnaafbrot verði ekki færð á sakaskrá eða verði tekin út eftir skamman tíma þannig að neytendur skaðminni efna sem ekki eru lögleyfð hér á landi verði ekki brennimerktir fyrir lífstíð. Enn fremur er ekki minnst einu orði á að herða beri refsingar og ekki er heldur lögð til nein útópísk áætlun um að eyða vímuefnavandanum með einhverri vanhugsaðri skyndilausn. Ekkert ,,vímuefnalaust Ísland árið tvöþúsund og eitthvað” og ,,fíkniefnadjöfullinn” fær að éta það sem úti frýs.

Hins vegar stendur í ályktuninni að ,,Samfylkingin [telji það] brýnt að lögð verði aukin áhersla á að efla félagsfærni og tilfinningaþroska nemenda frá upphafi skólagöngu”. Hér er það aftur skynsemin sem ræður ríkjum á kostnað ofstækis og hræðsluáróðurs. Óskandi er að fjölmiðlar fjalli um þessa nýju og frjálslyndu stefnu Samfylkingar sem að er sú skynsamlegasta stefna sem nokkur stjórnmálaflokkur býður upp á um þessi mál í dag.

Frjálslyndur flokkur óskast
Það sárvantar raunverulegan frjálslyndan jafnaðarmannaflokk á Íslandi. Ýmsir innan raða Samfylkingarinnar kalla sig frjálslynda jafnaðarmenn en flokkurinn er það því miður ekki enn þótt frjálslyndir vindar blási þar af og til eins og undanfarið landsþing sannar.

Óskandi er að Samfylkingin muni á skömmum tíma þróast í að verða frjálslyndur flokkur jafnaðarmanna og verða þannig ákjósanlegur kostur fyrir fjöldann allan af þeim Íslendingum sem skilgreina sig sem frjálslynda en hafa engan flokk sem þeir geta kosið með góðri samvisku.

Frjálslynd jafnaðarstefna skilgreind
Gjarnan er því haldið fram að ekkert sé því til fyrirstöðu að allir jafnaðarmenn séu saman í einum flokki, enda sé svo lítill munur á jafnaðarmönnum. Þessi fullyrðing er einfaldlega röng. Sú hugmyndagjá sem er á milli frjálslyndra jafnaðarmanna og gamaldags sósíalista er svo gríðarlega stór að hún verður ekki brúuð með skynsömum hætti. Samt sem áður er sameining jafnaðarmanna æskileg. Nauðsynlegt er að frjálslyndir jafnaðarmenn, hvar sem þeir fela sig i hinum pólitíska frumskógi, sameinist í einum stórum jafnaðarmannaflokki enda berjast frjálslyndir fyrir göfugri stefnu.

Markmið eða leiðir?
Jafnaðarmenn í öllum flokkum eiga sér eina sameiginlega hugsjón. Hún er sú að allir hafi frjálsan aðgang að mennta-, heilbrigðis- og félagsþjónustu. Frjálslyndir jafnaðarmenn skera sig úr með því að leggja áherslu á þetta göfuga markmið en eru um leið reiðubúnir að reyna nýjar og framsæknar leiðir til að ná fram þessum markmiðum. Frjálslyndir jafnaðarmenn eru t.a.m. ekki sjálfkrafa andsnúnir einkarekstri eða aðkomu hins frjálsa markaðar að velferðarþjónustunni. Markmiðin eru ofar leiðunum og því eru jafnaðarmenn opnir fyrir að skoða allar þær leiðir sem leitt gætu til betra og skilvirkara velferðakerfis. Kreddufastar upphrópanir hugnast frjálslyndum ekki.

Jöfn tækifæri eða algert jafnræði?
Annað það sem greinir einna helst á milli frjálslyndra jafnaðarmanna og gamaldags sósíalista er afstaða þeirra til jöfnunar. Frjálslyndir jafnaðarmenn berjast fyrir því að allir njóti eins jafnra tækifæra og mögulegt er. Ólíkt gamaldags vinstrimönnum er það ekki helsta hugsjón frjálslyndra að allir séu eins. Frjálslyndir jafnaðarmenn sofa ekki illa á nóttunni yfir því að til er efnað fólk. Frjálslyndir jafnaðarmenn berjast hins vegar fyrir því að börn fæðist frjáls inn í heim þar sem þau eru metin að verðleikum og að tækifæri þeirra til þátttöku í samfélaginu og til að lifa hamingjusömu lífi eru ekki óeðlilegum skorðum sett vegna efnahags, fötlunar eða annarra óviðráðanlegra aðstæðna.

Afstaðan til ríkisafskipta
Frjálslyndir jafnaðarmenn gera sér grein fyrir að hvernig sem á það er litið þá er skattlagning ekkert annað en eignaupptaka þar sem tekjur einstaklinga eru gerðar upptækar að hluta. Þannig hugsunarhátt er nauðsynlegt fyrir frjálslynda jafnaðarmenn að temja sér svo þeir gleymi því aldrei að rík og gild rök þurfa að liggja að baki öllum útgjöldum ríkisvaldsins. Bera verður mikla virðingu fyrir þeim auði sem skattgreiðendur hafa lagt hart að sér við að skapa og aldrei má líta á peninga skattgreiðenda sem óþrjótandi auðlind sem stjórnmálamenn geta nýtt til að eyða í hvaða gæluverkefni sem er.

Frjálslyndir jafnaðarmenn hafna öllum óþarfa og óviðeigandi afskiptum ríkisvaldsins. Þeir gera sér grein fyrir að tilgangur ríkisvaldsins er fyrst og fremst sá að tryggja einstaklingnum frelsi. Frelsi til þeirra orða og athafna sem skaða ekki aðra á beinan hátt. Ef aðgerðir ríkisvaldsins beinast ekki að því að tryggja þetta frelsi þá beinast þær sjálfkrafa gegn því. Ríkisbákn sem dregur úr frelsi einstaklingsins er þyrnir í augum frjálslyndra jafnaðarmanna og berjast þeir því að krafti gegn öllum slíkum tilþrifum ríkisvaldsins. Taka má mýmörg dæmi um ofríki íslenskra yfirvalda í dag.

Í fyrsta lagi má nefna tengsl ríkis og kirkju hér á landi sem óhrekjanlega koma í veg fyrir fullt trúfrelsi og grafa undan jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Í öðru lagi ber að minnast á vafasöm áhrif menningarlobbíista allra flokka á útþenslu ríkisvaldsins í menningarmálum. En nú er svo komið að afskipti ríkisins af menningu eru orðin það mikil að þau hindra vöxt og viðgang þeirra óháðu fyrirtæka og félagasamtaka sem starfa á menningarsviði. Í þriðja lagi ber að minnast á stórhættulegar tillögur íhaldsmanna í sveitarstjórnum og á þingi um að banna beri alla þá starfsemi sem þeim hugnast ekki af einhverjum illa skilgreindum siðferðislegum ástæðum. Hér er í og með verið að vísa í þær tillögur sem heyrast þessa dagana frá alræðissinnum í borgarstjórn þess efnis að banna eigi nektardansstaði. Hver skildi svo ástæðan vera? Jú, heyrst hefur að sumar þær stúlkur sem starfa á ,,nektarbúllum” stundi vændi og Gróa á leiti hefur einnig hvíslað að einhverjum að til sé fólk sem neytir eiturlyfja á þessum stöðum. Tillögur um að banna skemmtistaði, bari og útihátíðir í þeirri sömu ,,göfugu” viðleitni að vernda fólk fyrir sjálfu sér hafa ekki enn borist að mínu viti… ekki enn.

Samfylking = Flokkur frjálslyndra jafnaðarmanna?
Meirihluti landsmanna telst til frjálslyndra jafnaðarmanna. Íslendingar vilja langflestir að ríkið sjái öllum fyrir aðgangi að góðu mennta-, heilbrigðis- og félagskerfi en eru um leið flestir mótfallnir ofríki ríkisvaldsins og opnir fyrir nýjum hugmyndum og leiðum að settu markmiði.

Stjórnmálaástandinu á Íslandi í dag verður vart betur lýst en sem hugmyndafræðilegri eyðimörk þar sem íhaldsmenn allra flokka ráða lögum og lofum. Akur frjálslyndis er hins vegar að mestu óplægður og því má telja að sá flokkur sem fyrstur verður til að boða raunverulega frjálslynda stefnu muni uppskera mikið fylgi meðal landsmanna. Mun meira en margan grunar.

Þessi grein birtist einnig á www.politik.is.

*Hér skal reyndar viðurkennt að undirritaður átti þátt í að semja umrædda ályktun.