---

Í gestapistli Guðmundar Auðunssonar sem birtist á Skoðun í fyrradag eru skoðanir ritstjórnarmeðlima Skoðunar á einkavæðingu gagnrýndar. Í lesendabréfum höfum við einnig verið gagnrýndir fyrir að aðhyllast „frjálshyggjutrúarbrögð“ og fyrir að vera fylgjandi einkavæðingu hinna ýmsu stofnana „af því bara“. Sannleikurinn er hins vegar sá að flestir hér á Skoðun aðhyllast engin trúarbrögð og hafa margsinnis rökstutt afstöðu sína til einkavæðingar.

Hlutverk ríkisins
Afstaða manna til einkavæðingar byggist að miklu leiti á hugmyndum þeirra um hlutverk ríkisvaldsins. Í stuttu máli tel ég að hlutverk ríkisvaldsins sé fyrst og fremst það að tryggja frelsi og öryggi þegna sinna. Til þess að standa undir þessu hlutverki sínu tel ég að ríkið verði í það minnsta að tryggja þegnum sínum aðgang að menntun, heilsugæslu, félagsþjónustu og löggæslu algjörlega óháð félagslegri og fjárhagslegri aðstöðu þeirra. Ástæðurnar fyrir því að ég vil að ríkið tryggi mönnum ofangreinda þjónustu eru að mínu mati nokkuð augljósar og ætla ég því ekki að þreyta lesendur mína óþarflega með því að rökstyðja þessa skoðun mína nánar.

Þó að ég telji nauðsynlegt að ríkið tryggi mönnum aðgang að ákveðinni grunnþjónustu þá er mér nokk sama hver veitir þjónustuna. Ef hægt er að ná fram hagræðingu og/eða betri þjónustu með því að láta einkaaðila reka skólastofnanir eða spítala þá sé ég ekkert athugavert við slíkt fyrirkomulag. Einu kröfurnar sem ég geri er að gæði þjónustunnar versni ekki og að aðgangur manna að henni takmarkist ekki af efnahag.

Það sem ríkinu kemur ekki við
Um leið og ríkið er farið að skipta sér af málum sem snúast ekki beint um að tryggja frelsi og öryggi þegnanna þá hefur ríkisvaldið snúist upp í andhverfu sína og er farið að takmarka frelsi manna. Gott dæmi um þetta er Ríkisútvarpið. Einu bitastæðu rökin fyrir því að ríkið reki útvarps- og sjónvarpsstöðvar með peningum skattgreiðenda eru þau að slíkur rekstur þjóni öryggis- og menningarhlutverkum.

Öryggishlutverk ríkisfjölmiðla væri auðveldlega hægt að leysa til dæmis með því að setja lög þar sem einkareknum fjölmiðlum er gert skylt að rjúfa útsendingar sínar til flytja landsmönnum fregnir sem varða við þjóðaröryggi.

Menningarhlutverk ríkisins ætti að mínu mati helst að vera ekki neitt þar sem það kemur ríkinu nákvæmlega ekkert við hvaða menningu Íslendingar kjósa að stunda. Ef það hins vegar er meirihlutaálit manna að ríkið eigi að styrkja einhverja ákveðna menningu eins og til dæmis íslenska dagskrágerð þá er miklu nær að ríkið láti einkarekna fjölmiðla keppast um styrki til að framleiða slíkt efni. Með slíkri samkeppni geta menn jafnvel átt von á betri og fjölbreyttari innlendri dagskrágerð.

Þó að stuðningsmenn ríkisfjölmiðla tali oft stoltir um menningarhlutverk Ríkisútvarpsins virðast þeir ekki sjá neitt athugavert við það að RÚV eyði skattpeningum mínum í að útvarpa fótbolta, amerískum sjúkrahúsdrama og lélegum sápuóperum. Afstaða sumra stuðningsmanna ríkismenningar er meira að segja sú að skattgreiðendur eigi einnig að borga fyrir sérstaka íþróttarás svo að íþróttirnar sem ríkið telur sig knúið til að sýna landanum trufli ekki öryggis- og menningarhlutverk RÚV (Hvað ef allir eru að horfa á fótbolta á Ríkisíþróttarásinni á meðan Stöð eitt er að flytja áríðandi fréttir?).

Landssíminn
Ég er svo undarlegur að vera þeirrar skoðunar að það eigi að einkavæða Landsímann. Ríkið hefur í raun ekkert að gera með að reka símafyrirtæki ekki frekar en hamborgarastað eða rútufyrirtæki. Menn hræðast einkavæðingu Landsímans og annarra stofnanna vegna hugsanlegrar „einkaeinokunar“ og skil ég það mæta vel. Það sem virðist hins vegar gleymast er að Landssíminn er gamalt ríkiseinokunarfyrirtæki sem oft á tíðum hefur verið neytendum til mikillar armæðu.

Flestir hagfræðingar eru sammála um að óheft markaðshagkerfi þar sem allir hagnast af öllum viðskiptum er ekki til nema í fræðilegum skilningi (og kannski í hugarheimi hörðustu frjálshyggjumanna). Einkarekin fyrirtæki geta, eins og reynslan sýnir okkur, vel náð einokunarstöðu rétt eins og ríkisrekin fyrirtæki. Það er því mín skoðun að nauðsynlegt sé að til séu virk samkeppnislög sem hamla því að öflug fyrirtæki geti gert útaf við alla samkeppni með því að nýta sér markaðsráðandi stöðu sína. Það er ekki „einkaeinokun“ sem er óvinur neytandans heldur einokun almennt.

Ég get vel fallist á rök manna í Samfylkingunni og Framsóknarflokknum þess efnis að það geti verið nauðsynlegt að aðskilja grunnnetið frá Landsímanum til að tryggja jafnan aðgang landsmanna að „upplýsingahraðbrautinni“. Ég er jafnframt þeirrar skoðunar að ef hægt er að tryggja aðgang manna að grunnnetinu með öðrum hætti en með því að hafa það í ríkiseign að þá eigi að skoða þá möguleika.

Að lokum
Það er áhugavert að ritstjórar Skoðunar hafa stundum bæði verið sakaðir um að vera forsjárhyggjumenn og frjálshyggjumenn í einni og sömu vikunni. Lesendur okkar hafa jafnvel dregið þessar tvær mjög mismunandi ályktanir eftir að hafa lesið sömu greinina. Ástæðuna tel ég vera að við getum hvorki talist vinstrisinnaðir jafnaðarmenn né frjálshyggjumenn. Við erum frjálslyndir jafnaðarmenn og gerumst því oft sekir um að brjóta boðorð frjálshyggjumanna og vinstrisinnaðra jafnaðarmanna.