Nasistar á meðal vor?
Höfundur: Sigurður Hólm Gunnarsson
Efnisorð: Heimspeki, Ríkisumsvif, Trú
Viðbrögð: Ummæli (
Ýmsir kirkjunnar menn hafa orðið til að fordæma þá sem hvað harðast hafa gagnrýnt kristnitökuhátíð. Nú er eðlilegt að fólk hafi mismunandi skoðanir á sambandi ríkis og kirkju og hvort eðlilegt hafi verið að eyða hundruðum milljóna króna í kristnitökuhátíð. Mér þykir það hins vegar með öllu óásættanlegt að vera sakaður af Sigurbirni Einarssyni biskupi um að líkjast nasistum.
Að kasta steinum úr glerhúsi
Nasistar voru og eru viðbjóðslegar mannverur. Þeir voru og eru einna helst þekktastir fyrir: gyðingahatur*, þjóðernisrembu, hatur á öðrum kynstofnum, hatur á samkynhneigðum, bókabrennur, skoðanalögreglu, ofbeldi og ýmsa aðra fasíska verknaði sem undirritaður hefur andstyggð á. Mér þykir það því meira en lítið gróft að vera sakaður um að líkjast nasistum og krefst ég þess að Sigurbjörn biskup dragi orð sín tafarlaust til baka.
Ég er hins vegar alveg tilbúinn til að taka höndum saman með Sigurbirni og fordæma alla þá sem aðhyllast, það sem mætti kalla, nasísk sjónarmið í okkar samfélagi. Enn í dag er því miður ekki skortur á einstaklingum sem hafa fordóma og hatast út í alla þá sem eru þeim sjálfum frábrugðnir að einhverju leiti. Kristnir eldklerkar hér á landi halda ennþá bókabrennur og eru þeir einnig manna duglegastir við að hatast út í samkynhneigða og hóta þeim og fjölskyldum þeirra vist í helvíti. Ekki hefur biskupum þessa lands þótt tilefni til að koma fram í fjölmiðlum og gagnrýna opinberlega slíkt háttarlag (sjá Hver er opinber afstaða Þjóðkirkjunnar?), háttarlag sem gagnrýnendur kristnitökuhátíðar eru nú óbeint sakaðir um að stunda.
Aðskilnaður ríkis og kirkju er óumflýjanlegur
Við eigum að aðskilja ríki og kirkju eins fljótt og hægt er. Meirihluti þjóðarinnar hefur lengi verið hlynntur aðskilnaði ríkis og kirkju enda verður raunverulegu trúfrelsi ekki komið á hér á landi án aðskilnaðar. Þátttökuleysið á kristnitökuhátíð sýndi að mínu mati áhugaleysi og andúð fólks á ríkisreknum trúarbrögðum. Trú þeirra sem á annað borð trúa einhverju er í flestum tilfellum einlæg og persónuleg en á ekkert skilið við þá skrautsýningu sem ríki og kirkja buðu okkur upp á um síðustu helgi.
* Það er áhugaverð staðreynd að þjóðkirkjan er nefnd eftir hinum mikla gyðingahatara Marteini Lúter. Lúter var á sínum tíma einna þekktastur fyrir ræður sínar og rit um gyðinga (gaf til dæmis út bókina „Um gyðinga og lygar þeirra“). Lúter barðist til dæmis fyrir því að gyðingum yrði meinað með líflátshótunum að iðka trú sína. Hann lagði einnig til að bænahús þeirra yrðu brennd svo eitthvað sé nefnt. Lúter hafði augljós áhrif á erki-nasistann Adolf Hitler enda átti sá vitleysingur það til að vitna í Lúter í áróðursræðum sínum.
Ítarefni:
Marteinn Lúter – siðbótamaður eða siðleysingi?
Umfjöllun um gyðingahatur Lúters
Umfjöllun um Hitler og áhrif Lúters á hann
Ég er sammála þér um að hugmyndafræði Nasismans er skelfileg. Hins vegar rataði ég á þessa síðu vegna þess að ég var að leita að upplýsingum um Martein Lúter þar sem ég er að læra guðfræði og er að fara í próf í kirkjusögu þar sem Marteinn Lúter er eitt af viðfangsefnunum.
Ég held að það sé mikilvægt að skoða söguna í samhengi, og skilja hvaða hugmyndafræði og skilningur menn höfðu á mismunandi tímum. Ég held að öll þýska þjóðin á tímum nasista hafi ekki verið viðbjóðslegar mannverur, heldur fólk sem þráði breytingar og trúði því að hugmyndafræði nasismans hefði eitthvað nýtt fram að færa. Við sjáum sögunna í heild sinni eftir á, en ekki á þeim tíma þegar fólk trúði því sem það heyrði og gat ekki hrakið eitt né neitt vegna þess að það vissi ekki afleiðingarnar.
Hitler var aftur viðbjóðsleg manneskja, og ástæða þess að hann vitnar í Lúter er sú að hann hafði mikil áhrif í Þýskalandi. Það er ekki þar með sagt að hugmyndafræði Lúters sé sú sama og nasista, langt því frá. Við meigum ekki grípa hlutina úr samhengi og túlka þá eftir geðþótta.
Ég hef lesið rit Lúters um Gyðinga og hvað hann sagði þar. Lúter var ekki einn um þessa skoðun, flestir fordæmdu Gyðinga, þeir hafa alltaf verið ofsóttir, alveg frá tímum Móse og enn í dag. Lúter var litaður af skoðun síns tíma, það afsakar þó ekki afstöðu hans, nema að því leita að hann vissi ekki betur. Hitler byggði skoðanir sínar á Gyðingum út á allt öðrum forsendum, hann notaði ekki bara Lúter til að styðja hugmyndafræði sína, heldur líka Henry Ford sem hafði ritað gegn gyðingum og alla söguna sem hafði fordæmt gyðinga.
Guðfræði á miðöldum var drottning vísindagreinanna, Guð var mælikvarði alls og Lúter trúði því að Jesú væri hið obinbera orð Guðs. Gyðingar hafa afneitað Jesú, og segja hann falsspámann. Þetta væri svipað því í dag og einhver mundi afneita því sem við elskum mest. Þess vegna eru viðbrögð hans svona harkaleg.
Þetta rit Lúters er á skjön við allar aðrar skoðanir hans. Hann predíkaði umburðarlyndi og kærleika, en greinilega átti sá kærleikur ekki við um Gyðinga.
Honum fannst Gyðingar nauðga Jesú, þú getur spurt sjálfan þig að því, hvernig þér yrði við ef einhver mundi nauðga því sem þér þætti vænst um.
Ég held að það sé nauðsynlegt að skoða söguna í samhengi, út frá þeirri hugmyndarfræði sem var ráðandi á þeim tíma, til að skilja betur óafsakanlegar gerðir fólks.
Lúter drap engan, á meðan Kalvin og Zwingli, kaþólikkar og aðrir trúarhópar og hugmyndarfræðingar stráfelldu fólk í nafni Guðs.
Hann var á móti ofbeldi, það sýnir sig best í bændauppreisninni, þegar hann hætti lífi sínu til að tala um fyrir bænum og furstum að halda friðinn.
Tveggja ríkja kenning hans um að Guð stjórnar tveim ríkjum, hinu veraldlega og hinu andlega, var byggð upp út frá þessum uppreisnum. Lúter heldur því fram að Guð sé að verki í öllu, bæði í hinu veraldlega ríki sem að borgurum ber að hlíða og hinu andlega sem er kirkjan.
Hitler notar þessa hugmyndafræði og túlkar hana af eigin geðþótta. Lúter sagði að Guð einn er sá sem allt vald hefur og enginn eigi að misnota það vald sem hann er settur yfir. Hitler gerði það.
Ætlun Hitlers var að útríma öllu sem hafði áhrif á vald hans. Gyðingar voru þar á meðal. Einnig voru þar allir þeir sem mótmæltu hugmyndafræði hans, lúterar jafn sem Gyðingar.
Barmenjátningin sem er gerð 1934 er andstaða gegn nasismanum, ´fyrir henni stóðu mótmælendur(kalvínistar, lúterar og uniterar). Enginn hafði vogað sér að mótmæla nasismanum obinberlega fyrr. Þeir sögðu tvöfalt nei við hugmyndarfræði nasista þar sem þeir afneita því að hjálpræðið liggi í gegnum einhvern annan en Jesú/Guð og líka við valdagræðgi, yfirgagni og hroka Hitlers. Hitler stofnaði Þýska ríkiskirkju sem ætlaði að afneita gamla testamentinu af því að það væri of gyðinglegt. Barmenjátningin sagði nei við því. Til að skilja Nýja testamenntið þurfum við að lesa það gamla. Því meigum við aldrei draga söguna úr samhengi og pikka út það sem samræmist okkar hugmyndafræði að geðþótta.
Lúter hefur orðið fyrir miklum fordómum í gegnum tíðina. Hann gerði rangt með því að úthrópa Gyðinga en annað sem hann gerði hefur orðið þess valdandi að við hurfum úr miðaldarsamfélaginu´til nútímans.
Þess vegna finst mér það grátlegt að þú segir að hugmyndafræði Hitlers sé í anda Lúters. Honum fannst það en hann setti það fram af eigin geðþótta og túlkaði kenningar L’uters eftir sinni hugmyndarfræði. Hitler og Lúter eiga ekkert sameiginlegt, nema að vera á móti Gyðingum. Hitler var á móti þeim vegna þess eins að þeir voru Gyðingar, Lúter var á móti þeim, vegna þess að þeir gerðu lítið úr Guði.
Hvort tveggja er rangt.
Eins getum við sett upp annað sem við erum á móti, er það ekki að vera á móti einhverju yfir höfuð rangt. Er það ekki rangt af þér að vera á móti Lúter og draga kenningar hans úr samhengi og flíka bara þeim sem standast ekki samtíman.
Af hverju seturðu ekki fram kenningar Lúters um að allir menn séu jafnir fyrir Guði. Að allir menn sé réttlátir, að kærleikurinn sé æðstur og að elska náunga sinn sé jafn rétt og að elska Guð. Með því gerirðu að engu þeirri samlíkingu á Lúter og Hitler, hún stenst ekki og fyrir mitt leyti er þetta merki um rökleysu.
Þótt að ég sé sammála þér í mörgu, þá eru dómar alltaf þess eðlis að þeir hafa á sér tvær hliðar, báðar eru nauðsynlegar að kynna sér áður en við myndum skoðun okkar.
Guð veri með þér
Anna Bentína
Segir allt sem segja þarf:
Um Hitler
Segir allt sem segja þarf:
Um Lúter
Sæl Anna Bentína,
Ég þakka þér fyrir að senda mér þessar athugasemdir. Mér sýnist þú vera að reyna að afsaka villimennsku Lúters. Það er kannski skiljanlegt, enda eru opinber trúarbrögð þjóðarinnar kennd við hann.
Menn sem predika frelsi og umburðarlyndi bara fyrir þá sem eru þeim sammála fá ekki virðingu mína. Raunverulegt umburðarlyndi felst í því að umbera það sem er manni þvert um geð. Þess vegna reyni ég til dæmis að bera virðingu fyrir trúuðum þó ég sé algerlega ósammála lífsskoðunum þeirra. Að minnsta kosti hvet ég ekki til ofbeldis gegn þeim þó margir trúaðir berjist gegn því sem mér þykir vænst um. Það er gegn frelsi, mannréttindum og lýðræði. Maður á hins vegar aldrei að umbera skoðanir og gjörðir sem beinlínis skaða aðra. Lúter, var boðberi slíkra skoðana. Hann ber mikla ábyrgð á eymd fjölmargra og hann er alls ekki góð fyrirmynd eða einhver sem hægt er að bera virðingu fyrir.
Þú segir að Lúter hafi ekki drepið neinn. Kannski ekki. Hvað drap Hitler marga? Er maður minna sekur ef hann hvetur og eggjar aðra til að drepa og pynta en þegar hann gerir það sjálfur. Bera áhrifamiklir menn sem hvetja til fordóma, ofbeldis og morða enga ábyrgð? Auðvitað bera þeir ábyrgð, mikla ábyrgð!
Þú segir að Lúter hafi verið á móti ofbeldi. Þetta er í stórkostlegu ósamræmi við orð hans og athafnir. Hann hvatti margsinnis til þess að gyðingar yrðu pyntaðir, hraktir frá heimilum sínum og drepnir. Kallast þetta að vera á móti ofbeldi í guðfræðinni?
Þú segir líka að hann hafi hætt lífi sínu til að tala um fyrir bændum og furstum til að koma í veg fyrir bændauppreisnina 1525. Þetta er líka rangt. Lúter hvatti óbeint til þeirrar uppreisnar en hvatti síðan furstana og lénsherrana til að murka lífið úr bændum. (Nema að þú getir túlkað neðangreind orð hans á einhvern annan hátt). Þetta sagði hann við furstana stuttu eftir að uppreisnin hófst:
,,Let all who are able, cut them down, slaughter and stab them, openly or in secret, and remember that there is nothing more poisonous, noxious and utterly devilish than a rebel.“
Það þarf því varla að koma á óvart bændurnir voru drepnir og pyntaðir í tugþúsunda tali. Það verður ekki betur séð en að hinn virti Lúter hafi ekki aðeins lagt blessun sína yfir þá ógurlegu stríðsglæpi sem framdir voru heldur beinlínis hvatt til þeirra.
Lúter taldi kröfu bænda um að losna undan bændaánauð (þrældómi) vera ósættanlega og vera ,,gegn boðskap guðspjallanna,“ eins og hann orðaði það. Vel má vera að þér finnist afstaða mín til Lúters einkennast af fordómum. Ég kalla afstöðuna virðingu fyrir frelsi og mannréttindum. Það er að mínu mati skylda sérhvers manns að benda á og berjast gegn óréttlæti. Á meðan ég er þeirrar skoðunar mun ég halda áfram að gagnrýna Lúter og aðdáun manna á honum.
Hitler hafði bara sýnar skoðanir og framkvædmi þær.. ég hef ekkert á móti helförinni.. hún er það besta sem gat komið fyrir mankynið á þessum tímm og ég myndi ekkert hafa á móti að það kæmi annar einræðisherra og gerði aðra helför svipaða og helför Hitlers.. því svartir,gynigar,skáeygðir og tjallar meiga drepast og já lika helvítis Frakkar.. þegar ég sé útlending þá finnst mer eins og ég sé kominn í helvíti.. um daginn þá sá ég Grænlending í sundi og ég sá að hann læsti ekki skápnum sínum ég rændi hann öllu og hefði viljað elta hann heim og drepa hann… ég segi því bara burt með alla útlendinga og Guð blessi nasisman.. og Guð Blessi allt kynþáttahatur..
Ég vona að „Hitler“ (öðru nafni IP Address 157.157.149.131) sé bara slakur húmoristi. Ef ekki bendi ég viðkomandi á að leita sér hjálpar áður en hann skaðar sjálfan sig eða aðra. Annars er afrek út af fyrir sig að gera yfir 10 stafsetningavillur í aðeins 118 orðum. Til hamingju með það.
Ég hrósa þér innilega fyrir þessa síðu, Sigurður, hún hefur svo sannarlega skilað góðri og gagnlegri umræðu um allt milli himins og jarðar. Og að sjálfsögðu vona ég að svo verði áfram
Það gæti hinsvegar orðið mikill álitshnekkur að sjá annan eins sora og viðbjóð einsog sést hér fyrir ofan. Ég vona að þú hafir leið til að koma í veg fyrir að svona komist inná skoðun. is. Vill samt ítreka að mér finnst þetta virkilega góð síða.
Takk fyrir hrósið Kristbjörn. Ég tel alla ritskoðun afar varasama og gríp ekki til hennar nema ég sé nauðbeygður til þess. Mér finnst reyndar betra að nasistar fái að aAMjúpa sig með þessum hætti. Það er betra að leyfa þeim að tjá sig og svara svo bullinu í þeim. Heimskuleg ummæli dæma sig yfirleitt sjálf.
Mér rennur nú í grun að hann „Hitler“ hér að ofan sé meira í ætt við húmorista af lélegra taginu en ekta nasista. Ummæli á borð við „Guð Blessi allt kynþáttahatur“ held ég að fáir kynþáttahatarar mundu láta hafa eftir sér. Ég meina, hvaða kynþáttahatari lítur á sjálfan sig sem kynþáttahatara?
Hitler var bara maður í krísu. Það var hjartagóður námsráðgjafi sem hvatti hann áfram og stappaði í hann stálinu. „Þú getur allt!“ sagði hann. Hitler þurrkaði tárin og hafði eignast vonarneista um að geta orðið mikilvægur maður í þjóðfélaginu.
- Úr hvaða bók eftir Laxness er þetta?