---

Byggðamálin eða fólksflóttinn frá landsbyggðinni er eitt af þessum eilífðarmálum þar sem tilfinningar ráða meira ferðinni en heilbrigð skynsemi. Þetta segi ég vegna þess að menn eru sífellt að ræða um hvernig þeir vilji að byggð landsins þróist fremur en hvernig hún er að þróast og hvers vegna. Afleiðingin eru undarlegar skammtíma“lausnir“ stjórnmálamanna sem skila engu nema vonbrigðum og aukinni óánægju.

Hvers vegna vill fólk búa út á landi?
Það er að sjálfsögðu ekkert eitt algilt svar við þessari spurningu en ef marka má svör landsbyggðarfólks þá eru greinilega nokkrar meginástæður sem liggja til grundvallar. Í fyrsta lagi þá er gott að búa úti á landi. Menn eru lausir við ys og þys borgarinnar. Úti á landi er minna stress. Í öðru lagi er kjörið að ala upp börn úti á landi, það er heilbrigðara að ala upp börn í smábæ en í stórborg. Í þriðja lagi eru öll mannleg samskipti miklu persónulegri úti á landi, menn tengjast sterkari böndum en gengur og gerist í ysi og þysi höfuðborgarinnar. Í fjórða lagi þykir fólki alltaf vænt um heimabyggð sína, um staðinn þar sem það ólst upp á.

Þetta eru að mínu mati allt skiljanlegar ástæður þó að sumar lykti af fordómum í garð höfuðborgarinnar og íbúa hennar rétt eins og höfuðborgarbúar (og þar á meðal líklegast ég) hafa stundum ranghugmyndir um lífið úti á landi.

Hvers vegna flytur fólk þá til höfuðborgarinnar?
Atvinna, fjölbreytt atvinnulíf, menntun, menning og þjónusta eru þar helstu áhrifaþættirnir. Ef næg atvinna er ekki í boði í bæjunum út á landi getur fólk að sjálfsögðu ekki búið þar, þetta segir sig sjálft. En næg atvinna er engan veginn nóg ef atvinnuúrvalið er fábrotið. Það er gjörsamlega fáránlegt að ætlast til þess að allt unga fólkið á landsbyggðinni eigi sér þann sameiginlega draum að vinna við fiskvinnslu eða í stóriðjuveri. Þetta kann að vera einföldun hjá mér en það hefur oft komið fram, hjá landsbyggðarfólkinu sjálfu, að hin og þessi bæjarfélög eigi tilvist sína undir áframhaldandi fiskvinnslu eða nýrri stóriðju. Hér bregðast því smábæirnir því þeir geta ekki og munu aldrei geta boðið upp á sömu atvinnutækifæri og stærri byggðir landsins.

Eins og flestir gera sér grein fyrir þá skiptir menntun sífellt meira máli í okkar samfélagi. Þekking er sú óþrjótandi auðlind sem framtíð okkar byggist á. Þjónustu-, þekkingar- og fræðistörf eru í síauknum mæli að taka við þessum hefðbundnu fiskvinnslu- og landbúnaðarstörfum þar sem starfsmönnum fer sífellt fækkandi. Menntunarmöguleikar fólks eru augljóslega mismunandi eftir búsetu fólks enda fylkist ungt fólk til Reykjavíkur og Akureyrar til þess að öðlast æðri menntun, menntun sem það getur ekki fengið í heimabyggð sinni. Þegar fólkið er síðan búið að mennta sig flytur það sjaldnast heim aftur þar sem það getur ekki fengið vinnu þar sem samræmist menntun þess.

Það má svo ekki gleyma því að margir heillast af því fjölbreytta menningarlífi sem höfuðborgin hefur upp á að bjóða.

Hver er þá byggðavandinn?
Í mínum huga er enginn byggðavandi, aðeins eðlileg byggðaþróun sem ekki er hægt að sporna við þótt sumir vilji ekkert heitar. Viðbrögð stjórnvalda við fólksflóttanum eru í engu samræmi við „vandamálið“. Unga fólkið sem flytur til Reykjavíkur krefst aukinna menntunarmöguleika, fjölbreyttari atvinnutækifæra og fjölbreyttari menningar og fjölbreyttara skemmtanalífs. Stjórnvöld virðast halda að menningarhús, stóriðjuver, aukin fiskvinnsla eða bættar samgöngur (með jarðgöngum út um allt land) breyti einhverju. Ég held ekki og í raun er ekkert sem bendir til þess.

Það er óskynsamlegt að moka fjármunum í verkefni sem við vitum innst inni að munu ekki skila neinum raunverulegum árangri. Skynsamlegra væri að hjálpa fólki sem vill flytja en getur það ekki. En fjöldi fólks getur ekki flutt vegna þess að það situr uppi með verðlausar fasteignir.